Saga sálfræðinnar - 24.ágúst

Hver er munurinn á lýsingu á X og kenningu um X?

Lýsing á X kemur á undan kenningum um X

Fyrst þarf að gera grein fyrir því hvað fyrirbærið er áður en hægt er að setja fram mismunandi kenningar sem skýra það

Hvað er hugtakaleg (forempirísk) spurning?

Spurning á borð við ,,Hvað er X?” Hún er ekki leyst með því að safna og greina gögn heldur með hugtakalegri greiningu

Hver eru fjögur ,,hugtakaleg amboð” (conceptual-notational devices)?

Skilgreining, stikagreining, framsetning viðmiðunardæmis og reiknikerfi

Hvað er stikagreining (parametric analysis)?

Að greina fyrirbæri í stika sem geta tekið mismunandi gildi og sýna þannig hvernig fyrirbæri sömu tegundar geta verið lík eða ólík.

Hvaða þrír stikar lýsa lit?

Ljómi (value/lightness), mettun (chroma/saturation) og litblær (hue)

Hvernig er hegðun skilgreind í hegðunarformúlunni?

H = MA = <E, V, Vn, K, F, Á, PS, Þ>

Hegðun (H) er marksækið atferli (MA) sem má greina í átta stika

Hvað stendur E fyrir í hegðunarformúlunni?

Einstakling (Identity)

Hvað stendur V fyrir?

Vilja (Want)

Hvað stendur Vn fyrir?

Vitneskju (Know)

Hvað stendur K fyrir?

Kunnáttu (Know-How)

Hvað stendur F fyrir?

Framkvæmd (Performance)

Hvað stendur Á fyrir?

Árangur (Achievement)

Hvað stendur PS fyrir?

Persónusérkenni (Personal Characteristics)

Hvað stendur Þ fyrir?

Þýðingu (Significance)

Hvað er einfalt reiknikerfi (calculational system)?

Kerfi með endanlegu mengi staka og aðgerða. Þegar aðgerð er framkvæmd á staki verður til útkoma sem er einnig stak.

Hvaða aðgerðir eru notaðar í reiknikerfinu fyrir hegðun?

Innsetning (substitution), eyðing (deletion) og hlutleysa (identity), þó hlutleysisaðgerðin skipti ekki máli hér

Hver er munurinn á innsetningu og eyðingu?

Innsetning gefur ákveðna hegðunartegund, en eyðing gefur ákveðna lýsingu á hegðun

Hvað er vísvitandi atferli (Deliberate Action)?

Hegðun sem má lýsa sem því ,,að breyta af ásettu ráði”. Hún fæst þegar hegðun er sett inn sem gildi á vilja (V) og vitneskju (Vn)

Hvað er félagsleg athöfn (Social Practice)?

Hegðun sem leiðir af sér aðra hegðun. Hún felur í sér fleiri en einn einstakling og er hegðunarmynstur sem yfirleitt þarf að kenna fólki.

Hvað þýðir að hegðun sé marglaga?

Hegðun getur falið í sér aðra hegðun. Þegar spurt er um útfærslu hegðunar förum við niður þýðingarstigann en þegar spurt er um þýðingu hennar förum við upp.

Hvað er eyðing (deletion)?

Að ákveða að segja ekkert um ákveðinn stika, t.d. vegna skorts á upplýsingum, áhugaleysis eða vegna þess að við viljum ekki taka afstöðu til hans. Eyðing er táknuð með θ (þeta).

Hvaða hegðunarlýsingar má fá með eyðingu?

Gerandalýsingu, verklýsingu, framkvæmdarlýsingu, árangurslýsingu og tilraunarlýsingu. Einnig má lýsa klassískri og virkri skilyrðingu með ákveðnum eyðingum.

Hvaða grófu flokkar eru notaðir í stikagreiningu á persónu?

Tilhneigingar, máttur og afleiður. Undir þeim eru m.a. persónuleikaþættir, viðhorf, áhugamál, stíll/háttur, geta, þekking, gildismat, ástand, burðir og líkami. Þetta eru undirstikar PS-stikans

Hvernig er persóna skilgreind?

Persóna er einstaklingur sem á sér sögu um að breyta af ásettu ráði eftir félagslegum leiðum

Hvernig eru veikindi (pathology) skilgreind í lýsandi sálfræði?

Veruleg skerðing á getu manneskju til að breyta af ásettu ráði, þ.e. til þátttöku í félagslegum athöfnum samfélagsins