Sino Ka Bilang Pilipino: Kamalayang Pangkasaysayan at Sinaunang Kabihasnan

Mga bokabularyo at mahahalagang konsepto tungkol sa kamalayang pangkasaysayan ng Pilipino at ang diskurso nina Renato Constantino, Zeus Salazar, at William Henry Scott tungkol sa sinaunang kabihasnan.

Kamalayan

Nagmula sa salitang “malay” na nangangahulugang gising, may kaalaman, at may kabatiran.

Kasaysayan

Hango sa mga salitang “salaysay” at “saysay,” na tumutukoy sa kuwentong may kabuluhan.

Kamalayang Pangkasaysayan

Malalim na pag-unawa at pagkilala sa kasaysayan ng bayan at kung paano hinuhubog ng nakaraan ang pagkatao at pagkakilanlan.

Renato Constantino

Dalubhasa na nagbigay-diin sa epekto ng edukasyong kolonyal sa kamalayan ng mga Pilipino sa kanyang sanaysay na “The Miseducation of the Filipino.”

Pantayong Pananaw

Isang perspektiba na naglalayong buwagin ang kolonyal na kamalayan at bigyang-puwang ang diskurso mula sa loob ng kulturang Pilipino gamit ang sariling wika, kaisipan, at karanasan.

Dr. Zeus Salazar

Ang historyador na nagpakilala sa Pantayong Pananaw at nagsulong ng makabayan at radikal na pamamaraan sa pag-aaral ng kasaysayan.

William Henry Scott

Isang dayuhang historyador na sumulat tungkol sa makatotohanang larawan ng mga Pilipino bago ang kolonisasyong Espanyol sa aklat na “Barangay.”

Kabihasnan

Nagmula sa salitang “bihasa,” na tumutukoy sa mataas at maunlad na antas ng kultura at organisasyon ng lipunan.

Martin Fernandez Navarette

Nag-ipon ng mga tala ukol sa mga paglalakbay-pandagat at ekspedisyon ng Espanya sa kanyang koleksyong Colección de los viages y descubrimientos.

Blair & Robertson

Isang dambuhalang $55-volume$ na koleksyon ng mga isinaling opisyal na dokumentong Espanyol tungkol sa Pilipinas.

Antonio Pigafetta

Ang opisyal na tagatala (chronicler) ng ekspedisyon ni Ferdinand Magellan noong $1521$ na nagbigay ng unang detalyadong deskripsiyon sa kultura ng mga Bisaya.

Juan de Plasencia

Prayleng Pransiskano na sumulat ng “Relacion de las Costumbres de los Tagalos” ($1589$) na nagdetalye sa istrukturang panlipunan ng mga Tagalog.

Padre Pedro Chirino

Paring Heswita na sumulat ng “Relación de las Islas Filipinas” ($1604$) at nag-ulat sa mataas na antas ng literasya ng mga katutubo gamit ang Baybayin.

Antonio de Morga

Opisyal na sumulat ng “Sucesos de las Islas Filipinas” ($1609$) na nagbigay ng sekular na paglalarawan sa pamahalaan, hustisya, at industriya ng mga sinaunang Pilipino.

Barangay

Nagmula sa salitang “balangay,” na tawag sa bangkang ginagamit ng mga katutubo; binubuo ng $30$ hanggang $100$ na pamilya.

Datu

Ang pinuno ng komunidad sa Kabisayaan na may kapangyarihang politikal, ekonomikal, at panghukuman.

Timawa (Bisaya)

Malayang mamamayan o pinalayang alipin sa lipunang Bisaya na ang kalayaan ay ipinagkaloob ng kanilang mga ninuno.

Oripun

Ang tawag sa mga alipin sa Kabisayaan na maaaring mula sa pagkabihag, pagkakautang, o pagkapanganak.

Maginoo

Ang tawag sa mga pinuno o marangal na angkan sa lipunang Tagalog.

Maharlika at Timawa (Tagalog)

Mga mamamayang malaya na hindi nagbabayad ng buwis ngunit may tungkuling sumama sa digmaan.

Aliping Namamahay

Uri ng alipin sa mga Tagalog na may sariling bahay at pamilya, naglilingkod sa amo ngunit hindi maaaring ipagbili.

Aliping Saguiguilid

Aliping naninilbihan sa loob ng bahay ng amo, maaaring ipagbili, at walang karapatan sa mga ari-arian.

Ilaya

Komunidad sa upland o itaas ng ilog na nakatuon sa agrikultura, pangangaso, at pagtatanim.

Ilawod

Komunidad sa lowland o nasa katubigan na nakatuon sa pangingisda at kalakalan.

Laguna Copperplate Inscription

Ang pinakamatandang dokumento na natagpuan sa Pilipinas ($900\,CE$) na patunay ng masiglang kalakalan sa Asya.

Baybayin

Katutubong sistema ng panulat ng mga sinaunang Pilipino na dinatnan ng mga Espanyol noong $1521$.

Sabod

Sistema ng mga Bicolano sa pagpaparami ng binhi sa pamamagitan ng pagsabog ng palay sa isang punlaan.

Balatik

Isang uri ng nakakamatay na pana na ginagamit ng mga sinaunang Pilipino sa pangangaso.

Dihoon

Tawag sa paggawa ng palayok sa Visayas na isinasagawa ng mga kababaihan gamit ang paraang paddle-and-anvil.

Sandugo

Ritwal sa pagkakaibigan ng mga sinaunang Pilipino na itinala ni Antonio Pigafetta.