Madenler

Demir

Kullanım Alanı / Özellik: Ağır sanayinin, inşaat sektörünün ve makine yapımının ana ham maddesidir. Modern sanayinin temel taşıdır. Çıkarıldığı Yerler: Sivas (Divriği), Malatya (Hekimhan, Hasançelebi). İşlendiği Yerler: Karabük, Zonguldak (Ereğli) ve Hatay (İskenderun) demir

Bakır

Kullanım Alanı / Özellik: Yüksek elektrik iletkenliği nedeniyle elektrik

Krom

Kullanım Alanı / Özellik: Paslanmaz çelik yapımında kullanılan, demiri sertleştirerek kırılmasını ve paslanmasını önleyen çok sert bir madendir. Türkiye dünya üretiminde önemli bir yere sahiptir. Çıkarıldığı Yerler: Elazığ (Guleman

Boksit (Alüminyum)

Kullanım Alanı / Özellik: Alüminyumun ham maddesidir. Çok hafif ve dayanıklı bir metal olduğu için uçak, otomotiv, ambalaj ve mutfak eşyası sanayisinde yoğun olarak tercih edilir. Çıkarıldığı Yerler: Antalya (Akseki), Konya (Seydişehir), Muğla (Milas), Gaziantep (İslahiye). İşlendiği Yerler: Konya (Seydişehir) Alüminyum Tesisleri. Fabrika Kurulma Nedeni: En büyük yatakların merkezinde yer aldığı için tamamen hammaddeye yakınlık ilkesi gözetilerek kurulmuştur.

Bentonit

Kullanım Alanı / Özellik: Sıvıları emme ve yapışma özelliği çok yüksek olan bir kil türüdür. Kedi kumu yapımında, döküm sanayisinde, sondaj sıvısı hazırlamada ve gıda/ilaç sektöründe kullanılır. Türkiye dünya rezervinin önemli bir kısmına sahiptir. Çıkarıldığı Yerler: Ordu (Ünye, Fatsa), Çankırı, Ankara (Kalecik), Tokat (Reşadiye). İşlendiği Yerler: Ordu (Fatsa/Ünye) ve Çankırı sanayi tesisleri. Fabrika Kurulma Nedeni: Ağır ve hacimli bir kil türü olduğundan taşıma maliyetini düşürmek amacıyla hammaddeye yakınlık esasına göre kurulmuştur.

Bor Mineralleri

Kullanım Alanı / Özellik: Jet ve roket yakıtı, nükleer sanayi, ısıya dayanıklı cam, seramik, deterjan ve gübre sanayisinde kullanılır. Türkiye, dünya rezervlerinin yaklaşık %73'üne sahip olarak ilk sıradadır. Çıkarıldığı Yerler: Balıkesir (Bigadiç, Susurluk), Kütahya (Emet), Eskişehir (Kırka), Bursa (Mustafakemalpaşa). İşlendiği Yerler: Balıkesir (Bandırma Asitborik Fabrikası) ve Eskişehir (Kırka Boraks Fabrikası). Fabrika Kurulma Nedeni: Kırka tesisi hammaddeye yakınlık; Bandırma tesisi ise deniz yoluyla ihracat avantajı sunan ulaşım ve liman faktörü nedeniyle kurulmuştur.

Kükürt

Kullanım Alanı / Özellik: Yapay gübre, barut, kibrit, sülfürik asit yapımında ve tarımda ilaçlama (özellikle bağcılıkta) süreçlerinde kullanılan kimyasal bir madendir. Çıkarıldığı Yerler: Isparta (Keçiborlu) en önemli yatağıdır. Denizli (Sarayköy) çevresinde de bulunur. İşlendiği Yerler: Isparta (Keçiborlu) Kükürt Fabrikası (Rezerv tükendiği için günümüzde kapalıdır; petrol rafilerinden yan ürün olarak elde edilmektedir). Fabrika Kurulma Nedeni: Doğal maden yatağının tam üzerinde kurulduğu için hammaddeye yakınlık aranmıştır.

Fosfat

Kullanım Alanı / Özellik: Yapay kimyasal gübre sanayisinin ana ham maddesidir. Türkiye rezervleri az olduğu için ithal edilen (dışarıdan alınan) madenlerin başında gelir. Çıkarıldığı Yerler: Mardin (Mazıdağı

Cıva

Kullanım Alanı / Özellik: Doğada sıvı halde bulunan tek metal madendir. Aynaların arkasının kaplanmasında, eczacılıkta, ölçüm cihazlarında (termometre) ve altın arama süreçlerinde kullanılır. Kanserojen etkisi nedeniyle üretimi dünya genelinde sınırlandırılmıştır. Çıkarıldığı Yerler: İzmir (Ödemiş, Karaburun), Konya (Sarayönü). İşlendiği Yerler: Konya (Sarayönü) ve İzmir tesisleri (Çevre ve sağlık yönetmelikleri nedeniyle günümüzde tesisler kapatılmıştır). Fabrika Kurulma Nedeni: Sıvı yapısından ötürü taşınması riskli olduğundan doğrudan yatakların yanına, yani hammaddeye yakınlık ilkesiyle kurulmuştur.

Kurşun

Çinko

Manganez

Kullanım Alanı / Özellik: Demir

Tuz

Kullanım Alanı / Özellik: Gıda sanayisi, kimya sektörü, dericilik ve kışın yollardaki buzlanmayı önleme çalışmalarında kullanılan hayati bir kimyasal bileşiktir. Deniz, göl ve kaya yataklarından elde edilir. Çıkarıldığı Yerler: Tuz Gölü (Göl tuzu), İzmir

Mermer

Kullanım Alanı / Özellik: Kalkerin (kireç taşının) yüksek basınç ve sıcaklık altında başkalaşmasıyla oluşan sert taştır. İnşaat, dekorasyon, heykelcilik ve zemin kaplamasında kullanılır. Türkiye'nin toplam maden ihracat gelirinde ilk sırada yer alır. Çıkarıldığı Yerler: Afyonkarahisar, Balıkesir (Marmara Adası), Bursa, Bilecik, Muğla, Denizli. İşlendiği Yerler: Afyonkarahisar, Balıkesir ve Denizli'deki entegre mermer işleme fabrikaları. Fabrika Kurulma Nedeni: Bloklar halinde çıkarılan taşların nakliyesi zor olduğundan fabrikalar ocakların yakınına, yani hammaddeye yakınlık esasına göre inşa edilmiştir.

Zımpara Taşı

Kullanım Alanı / Özellik: Çok sert ve aşındırıcı kristal yapısı sayesinde metallerin, camların ve ahşap yüzeylerin pürüzsüzleştirilmesinde, cilalanmasında ve optik lenslerin zımparalanmasında kullanılan bir kayaçtır. Çıkarıldığı Yerler: Muğla (Milas), Aydın (Söke, Nazilli), İzmir (Tire), Denizli (Buldan). İşlendiği Yerler: Aydın ve İzmir'deki zımpara ve aşındırıcı alet fabrikaları. Fabrika Kurulma Nedeni: Ege Bölgesi'ndeki yaygın ocaklardan gelen taşları kolay işlemek ve limanlar üzerinden ihraç etmek için hammaddeye ve ulaşıma yakınlık bir arada seçilmiştir.

Lüle Taşı

Kullanım Alanı / Özellik: Beyaz renkli, hafif ve gözenekli bir magnezyum bileşiğidir. Yer altından çıkarıldığında yumuşaktır ancak hava ile temas ettikçe sertleşir. Pipo, tespih, biblo ve süs eşyası yapımında işlenir. Bulunduğu Yer: Sadece Eskişehir ve çevresinde çıkarılır. İşlendiği Yer: Eskişehir'deki küçük el sanatları atölyeleri. Fabrika Nedeni: Dünyadaki en kaliteli yatakların doğrudan burada bulunması sebebiyle hammaddeye yakınlık ve geleneksel el işçiliği yerleşimidir.

Oltu Taşı

Kullanım Alanı / Özellik: Yer altında siyah renkli, parlak ve karbon bakımından zengin organik bir kayaçtır (bir çeşit ardıç ağacı fosilidir / siyah kehribar). Tespih, yüzük, kolye ve çeşitli takı aksesuarlarının yapımında kullanılır. Bulunduğu Yer: Sadece Erzurum'un Oltu ilçesinde çıkarılır. İşlendiği Yer: Erzurum (Oltu) el sanatları çarşıları ve atölyeleri. Fabrika Nedeni: Çıkarıldığı tek bölge olması nedeniyle tamamen hammaddeye yakınlık ilkesine dayanır.

Tungsten (Volfram)

Kullanım Alanı / Özellik: Ergime noktası en yüksek olan metaldir. Ampullerin içindeki ince tellerin (filaman), uzay araçlarının, füzelerin, iş makinelerinin ve zırhlı araçların yapımında çok yüksek ısıya dayanıklılık sağlaması için alaşım olarak kullanılır. Çıkarıldığı Yerler: Bursa (Uludağ

Feldspat

Kullanım Alanı / Özellik: Cam, seramik, porselen ve kaynak elektrotları sanayisinde ham madde ve dolgu malzemesi olarak kullanılan bir mineral grubudur. Türkiye, dünya feldspat üretiminde ve ihracatında lider ülkelerden biridir. Çıkarıldığı Yerler: Muğla (Milas), Aydın (Çine), Manisa (Demirci), Kütahya (Simav). İşlendiği Yerler: Aydın ve Muğla'daki kırma

Trona (Doğal Soda Külü)

Kullanım Alanı / Özellik: Cam imalatı, deterjan, kimya sanayisi ve kağıt üretiminde kullanılan beyaz kristal yapılı doğal bir soda mineralidir. Türkiye (Ankara çevresi), ABD'den sonra dünyanın en büyük ikinci trona rezervine sahiptir. Çıkarıldığı Yerler: Ankara (Beypazarı ve Kazan ilçeleri). İşlendiği Yerler: Ankara (Beypazarı) Soda Külü Entegre Tesisleri. Fabrika Kurulma Nedeni: Dünyanın en büyük yataklarından biri burada olduğu için nakliye maliyetini sıfırlamak adına hammaddeye yakınlık seçilmiştir.

Barit

Kullanım Alanı / Özellik: Yoğunluğu çok yüksek olan bir dolgu mineralidir. Petrol ve doğalgaz sondaj kuyularında matkabın soğutulması ve yüksek basınçlı gazların yukarı fırlamasını önlemek amacıyla sondaj çamurlarında %90 oranında kullanılır. Çıkarıldığı Yerler: Antalya (Alanya, Gazipaşa), Kahramanmaraş (Elbistan), Elazığ, Eskişehir. İşlendiği Yerler: Antalya, İzmir, İzmit ve Elazığ'daki barit öğütme fabrikaları. Fabrika Kurulma Nedeni: Antalya ve Elazığ'dakiler hammaddeye yakınlık; İzmir ve İzmit'tekiler ise petrol rafilerine ve limanlara yakın olan pazara/ulaşıma yakınlık nedeniyle kurulmuştur.

Altın

Kullanım Alanı / Özellik: Kuyumculuk, elektronik devrelerin kaplanması, uzay teknolojileri ve uluslararası para piyasalarında rezerv olarak kullanılan en kıymetli paslanmaz metalik madendir. Çıkarıldığı Yerler: Uşak (Kışladağ

Dolomit

Kullanım Alanı / Özellik: Kalsiyum ve magnezyum içeren bir kayaç türüdür. Demir

Nikel

Kullanım Alanı / Özellik: Paslanmaz çelik üretimi, madeni para basımı, şarj edilebilir bataryalar (lityum

Molibden

Kullanım Alanı / Özellik: Çok yüksek erime noktasına sahip bir metaldir. Çeliğin dayanıklılığını, paslanmazlığını ve ısıya karşı direncini artırmak için zırh levhaları, uçak motorları, tüfek namluları ve elektrikli cihazlarda alaşım olarak kullanılır. Çıkarıldığı Yerler: Kütahya (Domaniç), Bursa (İnegöl), Bilecik (Bozüyük), Elazığ (Baskil). İşlendiği Yerler: Türkiye'de bağımsız büyük bir molibden ergitme tesisi olmayıp genellikle bakır tesislerinde yan ürün olarak ya da demir

Perlit (İnci Taşı)

Kullanım Alanı / Özellik: Volkanik kökenli bir cam türüdür. Yüksek sıcaklıkta ısıtıldığında mısır patlağı gibi büyüyerek gözenekli hafif bir malzemeye dönüşür. İnşaatta ses ve ısı yalıtımı (hafif sıva), tarımda ise nem tutucu toprak düzenleyici olarak kullanılır. Çıkarıldığı Yerler: İzmir (Bergama), Nevşehir, Kars, Ankara (Kızılcahamam). İşlendiği Yerler: İzmir ve Nevşehir'deki genleştirme (patlatma) tesisleri. Fabrika Kurulma Nedeni: Volkanik arazilerin yoğun olduğu alanlarda hammadde taşıma maliyetini düşürmek için hammaddeye yakınlık aranmıştır.

Antimon

Kullanım Alanı / Özellik: Kurşun ve diğer metallerle karıştırılarak pillerin sertleştirilmesinde, matbaacılıkta (harf dökümü), mühimmat yapımında ve plastik/tekstil sektöründe alev geciktirici (yanmayı önleyici) madde olarak kullanılır. Çıkarıldığı Yerler: Kütahya (Gediz