Flashcards van Anna-Elise <3 (versimpeld)

disruptie

een radicale, onoverkomelijk plotse verandering, bijvoorbeeld via genetische mutatie.

zone van Broca

voor spraakformatie.

zone van Wernicke

voor taalbegrip.

continuiteitshypothese

bij de biologisch evolutionaire aanpak voor het onderzoek naar het ontstaan van taal

culturele transmissie (Michael Tomasello)

de nieuwe levensvorm van de homo sapiens stamt niet uit louter fysieke evolutie maar uit culturele transmissie

sociale epistemologie

het sociale aspect van cultuur vermijdt dat iedereen altijd zelf alles moet ontdekken en op risico van eigen leven moet experimenteren

intentioneel altruïstisch gedrag (Tomasello)

men bezorgt informatie aan iemand waarvan we denken dat die ze nodig heeft.

process-oriented

mensenbaby's imiteren niet in de eerste plaats met de bedoeling snel naar het doel te gaan, maar wel met de bedoeling zo getrouw mogelijk de informatie of procedure te kopiëren.

cumulatief (cultureel) leren

informatie of cultuur systematisch verder opbouwen zodat niet iedereen afzonderlijk van nul moet beginnen, maar kennis kan doorgeven en specialiseren.

cultural intelligence (Tomasello)

natuurlijke menselijke predispositie om informatie te willen opvangen van andere mensen

het ratchet-effect/het pal-effect

taal voorkomt dat informatie verloren gaat

interaction engine (Stephen Levinson)

de natuurlijke aanleg om met mensen te interageren, bestaande uit gedeelde intentionaliteit, coöperatief gedrag en duidelijke interactie.

dyadische interactie

interactie met een ander mens of object.

monadische interactie

iets of iemand stuurt een signaal uit ongeacht of er iemand aanwezig is die het signaal kan oppikken en decoderen.

triadische interactie

interactie tussen twee mensen en een object waarbij informatie kan worden uitgewisseld over dat object.

reciprocity of perspectives (Edmond Husserl)

zich in iemands situatie kunnen verplaatsen

stance sharing

je eigen perspectief op bepaalde feiten weergeven of verkondigen.

socialisatie

coöperatief gedrag vertonen en participeren in normen en gedragingen van een groep omdat men als volwaardig groepslid aanvaard wil worden.

speech act

bij een conversatie voorbereidend werk doen om te antwoorden door te voorspellen of iets een mededeling, vraag, verzoek enzovoort is.

sociolinguïstiek

taal wordt gezien als een middel waarmee een individu zich uitdrukt in een specifieke context.

taalgemeenschap

een groep waarvan de leden dezelfde taal spreken.

peer-group

de groep van je gelijken of lotgenoten.

primaire socialisatie

via taal associëren we ons met anderen in een eerste sociaal netwerk, namelijk dat van familie of gezin.

secundaire socialisatie

socialisatie met groepen buiten het thuisdomein.

sociale constructie

we leren van elkaar hoe we talen of variëteiten moeten evalueren.

culturele adaptatie

snelle aanpassing via cultuur waarbij taal cumulatief cultureel leren mogelijk maakt en informatie helpt delen, aanpassen en doorgeven.

in-group

de wij-groep, de groep waartoe je jezelf rekent.

out-group

de zij-groep, de groep waartoe anderen behoren en jij niet.

common bond

verbanden die de leden van een sociale groep met elkaar hebben.

common identity

de leden van een sociale groep zijn verbonden rond een bepaalde identiteit die tevens hun doelstelling vormt.

entitativiteit

de mate waarin een sociale groep homogeen, coherent, gestructureerd en duidelijk afgebakend is.

sociale identiteit

de collectieve identiteit die mee bepaald wordt door groepen waarvan iemand deel uitmaakt.

in-group favouritism

voorkeur voor de eigen groep binnen group saliency.

intersectionaliteit

of kruispuntdenken.

sprekersgemeenschap

een groep die zichzelf identificeert aan de hand van gedeelde taalkundige normen.

jointly negotiated enterprise

een doel dat in gezamenlijk overleg werd afgesproken.

mutual engagement

leden van een praktijkgemeenschap nemen bewust en wederzijds deel aan een gezamenlijke activiteit.

shared repertoire

gedeelde middelen, gewoonten, jargon of andere kenmerken binnen een praktijkgemeenschap.

legitimate peripheral participation

sociale leertheorie waarbij novices zich meer fouten mogen veroorloven binnen een community of practice dan experts.

sociale netwerken

brengen de dynamiek van sociale contacten in kaart vanuit het individu.

core network members

leden met een belangrijke status binnen iemands sociaal netwerk, zoals familie en hechte vrienden.

secondary network members

leden met een lagere status binnen het sociaal netwerk.

peripheral network members

leden die amper belang hebben voor het individu.

multiplex ties

complexe relaties waarbij mensen op meerdere manieren met elkaar verbonden zijn.

dense netwerk

een netwerk waarin ieder lid alle andere leden kent.

loose netwerk

een netwerk waarin contacten deels via tussenpersonen verlopen.

sociologische groep

een groep gebaseerd op gedeelde identitaire eigenschappen of criteria, zonder dat de leden noodzakelijk met elkaar in contact staan.

sociolect

een taalvariant die typisch is voor een bepaalde sociologische groepering.

we-code

taalcode die geassocieerd wordt met de eigen groep.

they-code

taalcode die geassocieerd wordt met een andere groep.

domein

een combinatie van locatie, participanten, topic en functie van talige en andere handelingen.

talige socialisatie

het proces waarbij men niet alleen taalvormen leert, maar ook wanneer en hoe men ze gebruikt en interpreteert.

taal

een historisch ontwikkeld systeem van tekens dat geluiden en betekenissen op arbitraire conventionele wijze koppelt en waarmee mensen doelbewust communiceren.

diachrone taalvariatie

taalgebruik dat verschilt en verandert onder invloed van tijd.

diatope taalvariatie

geografische taalvariatie.

situationele taalvariatie

registervariatie die sterk contextgebonden is.

sociale taalvariatie

taalvariatie die verbonden kan worden aan een sociale groep.

stereotypes

typische variatiefenomenen waarvan sprekers zich goed bewust zijn en die gemakkelijk geïmiteerd worden.

markers

taalvormen die sprekers meer gebruiken in bepaalde situationele contexten dan in andere.

indicatoren

taalvormen waarvan sprekers zich meestal niet bewust zijn dat ze die gebruiken.

variëteiten

stabiele verzamelingen van taalvarianten die door specifieke factoren worden getriggerd.

varianten

elementen die kunnen variëren.

language management (Spolsky)

talen worden volgens Spolsky gemanaged door externe factoren of managers die de keuzes van sprekers regelen of beperken.

taalbeleid/language policy

het geheel van taalpraktijken, taalovertuigingen en expliciete sturing door managers.

manager

een actor of factor die taalregels uitvaardigt, variëteiten verbiedt of taalgebruik beïnvloedt.

taalpraktijken

de effectief observeerbare talige praktijken, zoals welke talen met wie gesproken worden.

taalovertuigingen

attitudes en ideologieën die sprekers hebben tegenover talen en variëteiten.

gemeenschapsmeertaligheid

meertaligheid berekend voor een gehele gemeenschap of land.

individuele meertaligheid

meertaligheid op het niveau van het individu.

taalgrens

een vastgelegde grens tussen taalgebieden waar een andere taalpolitiek geldt.

faciliteiten

uitzonderingen op de algemene taalwetgeving voor bepaalde gemeenten.

faciliteitsgemeenten

gemeenten waar inwoners officiële documenten in een andere taal kunnen ontvangen.

standaardisering

het proces waarbij een taal expliciete normen ontwikkelt via grammatica's, woordenboeken en instituten.

codificatie

het vastleggen van taalnormen en taalvormen.

elaboration/normontwikkeling

de ontwikkeling en uitbreiding van een standaardtaal.

vitaliteit

de mate waarin een taal status, aanzien en institutionele ondersteuning heeft.

autonomie

het hebben van een eigen afgesloten regelsysteem als taal.

heteronomie

het volgen van de regels van een andere taal of standaardtaal.

a language is a dialect with an army and a navy (Max Weinreich)

uitspraak die wijst op de machtsverhouding tussen standaardtalen en dialecten.

stabiliteit van een taalvorm

de mate waarin een taalvorm behouden blijft door normering en sanctionering van afwijkende vormen.

formeel prestige

prestige dat verbonden is aan gestandaardiseerde en genormeerde taalvormen.

dialect, language, nation (Einar Haugen)

model dat de ontwikkeling van een standaardtaal beschrijft via selectie, codificatie, implementatie en elaboratie.

selectie

fase waarin de status van een taal wordt bepaald.

implementatie

fase waarin een taalvorm maatschappelijk wordt ingevoerd.

statutory national language

officieel erkende nationale standaardtaal die gebruikt wordt in de administratie maar niet noodzakelijk identitair is.

de facto language of national identity

taal die door burgers als identiteitstaal wordt erkend maar geen officiële status heeft.

supranationale talen

wereldtalen die op verschillende continenten gebruikt worden.

statutory national working language

officieel erkende handelstaal die niet noodzakelijk de identiteitstaal van het volk is.

daktaal/roofing language (Heinz Kloss)

standaardtaal die verschillende dialecten overspant.

ausbausprache (Heinz Kloss)

dialect dat via normering wordt uitgebouwd tot standaardtaal.

afstandstaal

prestigieuze taal die uit een ander taalgebied werd geïmporteerd.

diglossie (Ferguson)

maatschappelijke tweetaligheid waarbij twee variëteiten in duidelijk afgebakende situaties worden gebruikt.

high language

de standaardtaal binnen een diglossische situatie.

low language

de dialectvorm binnen een diglossische situatie.

microdiglossie

diglossie met enkel high language en low language.

macrodiglossie

diglossie met high language, middle language en low language.

middle language

tussentaal tussen dialect en standaardtaal.

diaglossie (Auer)

continuüm van variëteiten waarbij standaardtaal en dialect gradueel in elkaar overlopen.

destandaardisering

proces waarbij standaardtaal regionale kenmerken opneemt.