Początki rządów Stanisława Augusta

1763

śmierć Augusta III Sasa - podczas sejmu konwokacyjnego uchwalono nowy regulamin sejmu, wyłączono liberum veto w sprawach skarbowych, ograniczono władzę podskarbich i hetmanów, uporządkowano system celny, zarządzono lustrację dóbr królewskich, ograniczono armie magnackie (do 300 żołnierzy),

1764

ostatnia wolna elekcja - stronnictwo potockich zgłosiło księcia Karola Radziwiłła “panie kochanku”, familia Czartoryskich wysunęła kandydaturę księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, a dynastia Wettynów 14-letniego Franciszka Ksawerego. Katarzyna II przepchnęła kandydaturę Stanisława Augusta Poniatowskiego, który był jej dawnym kochankiem. Podczas elekcji w Warszawie na pole elekcyjne zostali wpuszczeni tylko szlachcie głosujący na Poniatowskiego

1764-1795

panowanie Stanisława Augusta Poniatowskiego - reformy: ograniczenie liberum veto, usunięcie obowiązkowych instrukcji poselskich, powołanie Komisji Skarbu i Komisji Wojskowej, utworzenie mennicy, powiększenie armii z 16 do 34 tys, zakaz karania chłopów śmiercią przez szlachtę. Wspieranie rozwoju gospodarczego, m.in. przez zakładanie manufaktur, kopalni i fabryk oraz przez powołanie Kompanii Handlu Czarnomorskiego i unowocześnienie szlaków handlowych

1765

założenie Szkoły Rycerskiej - prestiżowa państwowa uczelnia dla średniej szlachty. Była to druga w Warszawie szkoła wyższa, oprócz założonego w 1740 Collegium Nobillium

1767

sprawa dysydentów, zaaranżowana przez Rosję i Prusy - walka katolickiej szlachty z nadaniem praw dysydentom (protestantom i prawosławnym), którzy myśleli, że z ich pomocą Poniatowski wprowadzi absolutyzm. Rosja wywołała konflikt, by wprowadzić tolerancję religijną w Polsce i zapewnić stałość systemu politycznego RP

1767

zawiązanie konfederacji innowierców w Toruniu (protestanci) i Słucku (prawosławni i kalwiniści), które domagały się przywrócenia im praw politycznych. W odpowiedzi katolicka szlachta zawiązuje konfederację w Radomiu, która wystąpiła przeciwko królowi i Familii - na żądanie ambasadora Mikołaja Repnina konfederaci zwrócili się do Rosji o mediację. Katarzyna II wprowadza wojska rosyjskie do Polski

1767-1768

sejm repninowski (delegacyjny) - przyznanie dysydentom praw politycznych, zawarcie traktatu polsko-rosyjskiego, uchwalenie praw kardynalnych - wolna elekcja, liberum veto, prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi, poddaństwo chłopów, wyłączne prawo szlachty do posiadania ziemi i piastowania urzędów. Gwarantem praw kardynalnych była Rosja, co oznaczało, że nie dało się ich zmienić bez jej zgody

1768-1772

konfederacja barska przeciwko królowi i Rosji - zawiązana podczas sejmu repninowskiego w Barze na Podolu, pod przywództwem Michała Krasińskiego, Józefa Pułaskiego i stronnictwa Potockich. Koliszczyzna - powstanie podburzanych przez Rosjan prawosławnych chłopów, którzy mordowali polskich szlachciców i Żydów. Walka partyzancka konfederatów z Rosjanami

1769

powołanie Generalności przez konfederatów barskich - detronizacja króla i wezwanie do jego zgładzenia. Po jej ogłoszeniu i próbie porwania króla w 1771 r od konfederatów odwróciła się większość społeczeństwa.

1772

podpisanie traktatu rozbiorowego przez Rosję, Prusy i Austrię - Rosja otrzymała obszary na wschodzie do granicy z Dnieprem i Dźwiną, Austria południową część po rzekę Zbruć bez Krakowa, a Prusy Pomorze Gdańskie bez Gdańska, Warmię, część Wielkopolski i Kujaw. Rosja otrzymała najwięcej ziemi, ale na ziemiach zajętych przez Austrię mieszkało najwięcej ludzi.

1773-1775

sejm rozbiorowy w Warszawie - zatwierdzenie I rozbioru,

1775

powołanie Rady Nieustającej, mającej kontrolować króla - 36 członków wybieranych z grona posłów i senatorów, działających jak rząd z królem na czele

1787

rozpoczęcie drugiej wojny Rosji z Turkami, spotkanie Poniatowskiego z Katarzyną II - król chciał uzyskać zgodę na reformy w zamian za pomoc wojskową. Poniatowski uważał, że tylko w zgodzie z Rosją uda się wprowadzić reformy, przez co dążył do kompromisu, co burzyło szlachtę przeciwko niemu.

1788

zebranie się sejmu walnego w Warszawie - powołanie marszałka konfederacji Korony Stanisława Małachowskiego i marszałka konfederacji Litwy Kazimierza Nestora Sapiehę. Posłowie byli podzieleni na stronnictwa - stronnictwo dworskie Stanisława Augusta (reformy planowane przez króla, sojusz z Rosją), Familia Czartoryskich Adama Kazimierza Czartoryskiego i Ignacego Potockiego (opozycja wobec króla, sojusz z przeciwnikami Rosja, reformy po uzyskaniu przewagi nad królem) i obóz hetmański hetmana koronnego Ksawerego Branickiego i hetmana litewskiego Seweryna Rzewuskiego (odzyskanie wpływów odebranych hetmanom przez Radę Nieustającą, konserwatywna opozycja króla, sojusznicy Rosji)

1788-1792

obrady sejmu wielkiego - reformy: podwyższenie liczebności wojska do 100 tys, zlikwidowanie Rady Nieustającej, wprowadzenie stałego opodatkowania szlachty (10% od dochodu) i duchowieństwa (20% dochodu z ziemi), lustracja królewszczyzn, wprowadzenie nowych podatków na miasta, Ustawa o sejmikach i Prawo o miastach królewskich

1790

podpisanie przymierza z Prusami, który miał na celu wspólny atak na Austrię i odzyskanie Galicji - Sejm chciał sojuszu, nie wiedząc, że Fryderykowi Wilhelmowi II chodzi o sprowokowanie Rosji do interwencji i pokoju Rosji z Prusami. W tym samym roku jednak Prusy dogadały się z Austrią i zażądały Gdańska i Torunia za przymierze, więc roszczenia odrzucono. Po tym incydencie prestiż Poniatowskiego wzrósł i dogadał się z niektórymi członkami Familii. Od tego momentu zaczęto realizować hasło Król z narodem, naród z królem.

1791

uchwalenie Ustawy o sejmikach - szlachta gołota (klienci magnaterii) nie może uczestniczyć w sejmikach, oraz Prawa o miastach królewskich - nietykalność osobista i majątkowa mieszczan, prawo nabywania ziemi, piastowania urzędów administracyjnych i wojskowych, ograniczone prawa polityczne dla mieszczan, uproszczenie zasad nobilitacji, ustalenie, że szlachta może zajmować się handlem i rzemiosłem. Prawo o miastach królewskich było najdonioślejszą reformą Sejmu Wielkiego

1791

uchwalenie Konstytucji 3 maja (Ustawy rządowej) - była ona zamachem stanu, bo nie uwzględniono wszystkich procedur i głosował nad nią niepełny skład Sejmu. Reformy: ustalenie RP jako monarchii konstytucyjnej z dziedzicznym tronem (Wettynów po śmierci Poniatowskiego), wprowadzenie trójpodziału władzy (niezależne sądy, senat + izba poselska, król + straż praw), zniesienie liberum veto i zakazanie konfederacji, wzięcie chłopów pod opiekę państwa i rządu, ustalenie katolicyzmu jako religii uprzywilejowanej

1792

zatwierdzenie konstytucji 3 maja na sejmikach, co dowiodło jej legalności