Metodologia blok 1

Bierna znajomość metodologii

**1.kontekst studiowania, ze zrozumieniem, literatury przedmiotu,**

**2.kontekst poprawnego wykorzystania, w praktyce, rezultatów badawczych zaczerpniętych z literatury przedmiotu,**

**3.kontekst umiejętnego formułowania pytań adresowanych do specjalistów zzakresu metodologii i statystyki.**

Czynna znajomość metodologii

**1.kontekst prowadzenia własnych badań empirycznych,**

**2.kontekst integrowania rezultatów badawczychpowstałych w różnych pracowniach,**

**3.kontekst powtarzania (replikacji) badań empirycznych,**

**4.kontekst społeczny badania empirycznego i etyki zachowań badawczych**

jaką nauką jest psychologia?

empiryczną

nauka- dwa sposoby rozumienia

→rzemiosło wykonywane przez uczonych, ogół czynności wykonywanych przez uczonych

→wytwór tych czynności, system twierdzeń do którego doszli uczeni

Metodologia ogólna

traktuje o prawidłowościach rządzących procesem poznawczym wspólnym dla wszystkich nauk

\-klasyfikowanie

\-definiowanie

\-wnioskowanie

\-wyjaśnianie

Metodologia szczegółowa

dotyczy danej dyscypliny naukowej i zajmuje się charakterystycznymi dla niej procedurami poznawczymi

\-planowanie eksperymentów w psychologii

\-budowa testów psychologicznych

Metodologia opisowa

traktuje o tym w jaki sposób typowy uczestnik procesu podawczego realizuje swoje cele, jakie środki stosuje aby je osiągnąć

urekonsturkacja i opis rzeczywistego procesu badawczego psychologów

Metodologia normatywna

nauka praktyczna reguły jej mówią jak w poszczególnych przypadkach postępować aby zrealizować określone- etapowe lub bardziej ogólne -cele procesu badawczego

wskazuje badaczom jak powinni postępować aby zminimalizować błędy i zmaksymalizować cele badawcze, właściwe postępowanie badawcze

skodyfikowanie zasad którymi powinni się kierować badacze, sumienie naukowe

Jak metodologie rozumiemy w tym podręczniku?

szczegółowa- dot. jednej dyscypliny psychologi albo jednej grup dyscyplin- nauki społeczne

normatywna- wskazuje wzorcowe rozwiązania warsztatowe, których akceptacja i przyswojenie pozwolą na uniknięcie błędów w prowadzonych badaniach empirycznych

nauk empirycznych→ psychologia nauka empiryczna

Co jest głównym celem każdej dyscypliny naukowej?

rozwijanie teorii

wyjaśnienie zjawiska przyczynowo-skutkowe

Metodologia nauk empirycznych

psychologia

pedagogika

fizyka

biologia

chemia

Metodologia nauk formalnych

logika

matematyka

Przedmiot psychologii

człowiek i jego zachowanie się

\

Psychologia

nauka o czynnościach człowieka i o człowieku jako ich przedmiocie

czynność

forma zachowania

zachowanie celowe ukierunkowane na osiągnięcie określonego stanu końcowego, które jest jego wynikiem.

działanie/czynności przedmiotowe

czynności człowieka maja swój przedmiot na który są skierowane i który pod ich wpływem podlega zmianom

specyfika badań psychologicznych

przedmiotem badania naukowego nie jest minerał, promieniowanie ale człowiek i jego zachowanie

cele poznania naukowego

zewnętrzne

wewnętrzne

cele zewnętrzne

wynikają z funkcji jakie pełni nauka w społeczeństwie, w życiu ludzi

“na zewnątrz”- stosowana do realizacji pewnych zadań praktycznych lub teoretycznych.

\-najefektywniejsze działanie

\-wyjaśnianie

cele wewnętrzne

cele jakie uczony stawia bezpośrednio w swojej pracy badawczej- cele czysto poznawcze

podporządkowane są celom zewnętrznym, są środkami ich realizacji

Co jest głównym celem poznania naukowego?

prawda

nie każdą prawd jest jednak celem badacza

prawda interesującą badacza cechuje się

\-ogólnością

\-ścisłością

\-wysoka zawartością informacyjną

\-pewnością epistemologiczną

\-prostotą logiczną

są one ściśle powiązane oraz się wzajemnie warunkują

wysoka zawartość informacyjna

główne miejsce na schemacie

warunkuje sprawdzalność wiedzy, im więcej dane twierdzenie mówi o rzeczywistości, im bogatsze jest w treść , im więcej można z niego wyprowadzić różnorodnych konsekwencji logicznych i doświadczalnych, tym łatwiej można je będzie sprawdzić (liczniejszy i bardziej różnorodny będzie materiał empiryczny, na którym twierdzenie zostanie potwierdzone)

uwarunkowana jest jej ogólnością

wyznacza na jest przez ogólność i ścisłóść

podstawowy walor prawdy naukowej, główny cel wewnętrzny nauki

ogólność

wyrażająca się w liczba zdań (wniosków empirycznych), które dadzą się z tej wiedzy (informacyjnej zawartości) wyprowadzić.

Im bardziej jest ona ogólna tym więcej można z niej wywieść wniosków konfrontowanych z rzeczywistością

ścisłość

matematyzacja daje ścisłość oraz zwiększenie stopnia precyzji wyprowadzania wniosków i konsekwencji- wysoki stopień ich sprawdzalności.

matematyzacja zwiększa zawartość informacyjną twierdzeń

prostota

\-logiczna

\-matematyczna

im dana teoria zawiera mniej założeń wyjściowych(postulatów) i jenoczesnie im większą jest ich zawartość informacyjna, tym większy jest stopę jej prostoty logicznej

zarazem taka prosta logicznie teoria wymaga dość skomplikowanego i zaawansowanego aparatu matematycznego, za pomocą którego można będzie wyciągnąć z niej logiczne i empiryczne konsekwencje

pewność

\-psychologiczna- wiarygodność, stopień subiektywnego przekonania o tym, ze dane twierdzenie (hipoteka badawcza, teoria) jest prawdziwe

\-epistemologiczna- stopień potwierdzenia (konfirmacji) danego twierdzenia (hipotezy badawczej, teorii) w świetle uzyskanych danych empirycznych

\-logiczna- stopień niezawodności w sensie teorii prawdopodobieństwa

na schemacie rozumieć tylko jako epistemologiczna lub ewentualnie psychologiczna

przewidywanie

bezpośrednia funkcja praktyczna nauki

przewidywanie zachowania, przyszłych zjawisk

wymagane do koordynacji środków i celów

cele wewnętrzne i zewnętrzne

Badacz opisuje rzeczywistość aby ją wyjaśnić oraz przewidywać zajście nowych stanów rzeczy. Jednocześnie owe wyjaśnianie i przewidywanie jest podporządkowane temu, aby dokładnie daną rzeczywistość można było ujmować oraz przekształcać racjonalnie.

im dokładniejszą i głębszą jest wiedza naukowa tym lepiej spełnia ona swoje cele zewnętrzne

cele wewnętrzne można sprowadzić do tego że “nauka stara się wiernie i głęboko opisać świat”

3 podstawowe funkcje nauki

\-deskryptywna (opis)

\-eksplanacyjna (wyjaśnianie)

\-prognostyczna (przewidywanie, predykcja)

nauki

\-FORMALNE

\~matematyka

\~logika

\-EMPIRYCZNE

\~przyrodnicze

\~społeczne (humanistyczne)

\*Psychologia

proces poznania naukowego

fakty-teoria-przewidywanie-fakty

Z czym muszą być konfrontowane twierdzenia nauk empirycznych?

z faktami empirycznymi i zasługują na uznanie tylko wtedy, gdy dostatecznie mocno przemawia za nimi świadectwo doświadczenia

empirycznej weryfikacji twierdzeń dokonuje się: za pomocą eksperymentu, obserwacji, testów psychologicznych itp.

Do czego dążą nauk empiryczne

do wykrywania opisu i wyjaśniania, a także do przewidywania zjawisk zachodzących w świecie, w którym żyjemy.

indukcjonizm

1) punkt wyjścia zaobserwowane przez niego fakty

powinien je obserwować niekierujących się zadnymi np. teoretycznymi uprzedzeniami co do ich natury

nagie, niezinterpretowane fakty

2) indukcyjne uogólnienie

przejście od faktów znanych, zaobserwowanych do nieznanych, należących do tej samej klasy co fakty zaobserwowane

3) budowanie teorii mającej wyjaśnić cala klasę faktów i tych znanych i tych nieznanych

aby upewnić się czy jest ona trafna badacz musi wrócić do świata faktów

4) wprowadzenie obserwowalnych przewidywań na drodze dedukcji

do tego potrzebne są prawa ogólne zbudowane na drodze indukcyjnego uogólnienia

im więcej faktów badacz podda obserwacji tym mocniejsza będzie podstawa dla zbudowanej teorii i pewniejsze przewidywania

5) sprawdzenie empiryczne/weryfikacja

6) potwierdzenie/konfirmacja teorii czy twierdzenia

teoria została uprawdopodobniona

wady indukcjonizmu

badacz nigdy nie uzyska pewności, iz poznał wszystkie fakty na podstawie których dokonał indukcyjnego uogólnienia

może się okazać ze dodając co nowe fakty natknie się na taki co zburzy dotychczasową konstrukcje

hipotetyzm

1) formułowanie jak najbardziej śmiałych teoretycznie hipotez, które będziemy próbować obalić

2) dedukcyjne wyprowadzenie z teorii obserwowalnych przewidywań

3) poddawanie ich miażdżącej krytyce, próba obalenia hipotezy przez wykazanie niezgodności wyprowadzonych z niej przewidywań z faktami

badacz szuka faktów obalających hipotezy falsyfikujących je

Która lepsza?

metoda stawiania i krytyki hipotez lepiej oddaje praktykę badawcza dyscyplin naukowych mocno zaawansowanych w rozwoju

natomiast metoda indukcyjna charakteryzuje praktykę badawcza nauki przed jej przedteoretycznym stadium rozwoju

jedna z najbardziej istotnych cech poznania naukowego

replikowalność, powtarzalność

Wiedza racjonalna spełnia dwa ważne kryteria:

1. odróżnienie wiedzy naukowej (racjonalnej) od wiedzy nienaukowej (irracjonalnej)
2. odróżnienie wiedzy naukowej (racjonalnej) od wiedzy potocznej

(zdroworozsądkowej)

cecha poznania racjonalnego odróżniająca je od innych

intersubiektywność

racjonalizm ceniąc tylko poznanie racjonalne sprowadzały się tylko do przyznania wartości tylko Poznaniu intersubiektywnie komunikowalnemu i intersubiektywnie kontrolowanemu

słaba zasada racjonalności

ZASADA INTERSUBIEKTYWNOŚCI 

poznanie naukowe to poznanie intersubiektywnie komunikowalne i intersubiektywnie kontrolowalne (sprawdzalne)

Intersubiektywna komunikowalność

psycholog powinien tak poprowadzić badanie naukowe i tak sformułować raport z niego, aby inny badacz-psycholog mógł go zrozumiem odczytać i krytycznie się do niego odnieść.

pisać należy w sposób prosty, jasny, precyzyjny i nienapuszony.

Intersubiektywną sprawdzalność

psycholog powinien prowadzić badanie naukowe wg. najwyższych standardów metodologicznych aktualnie obowiązujących w społeczności psychologów badaczy.

dbanie o to aby badanie mogło być powtórzone (zreplikowane) przez innego psychologa

mocna zasada racjonalności

zasada racjonalnego uznawania przekonań

stopień przekonania z jakim głoszony jest dany pogląd powinien odpowiadać stopniowi jego uzasadnienia

błąd przeszacowania

przesadana wiara w dokonane ustalenia badawcze z racji słabości metody mało wiarygodne

zasada racjonalności

słaba i mocna zasada racjonalności

Naukowe podejście do wiedzy

ogólne podejście: empiryczne

obserwacja: systematyczna, kontrolowana

opisywanie wyników: nietendencyjne, obiektywne

pojęcia: jasne, operacyjne definicje

narzędzia: dokładne, precyzyjne

pomiar: trafny, rzetelny

hipotezy: możliwe do sprawdzenia

postawa: krytyczna, sceptyczna

CO CHARAKTERYZUJE POZNANIE NAUKOWE?

 **Jest INTERSUBIEKTYWNE- intersubiektywna komunikowalność**

 **Jest POWTARZALNE- intersubiektywna sprawdzalność**

 **Ma IDEALIZACYJNY charakter**– tworzenie uproszczonego obrazu rzeczywistości, później się je konkretyzuje

Teoria idealizacyjna

sekwencja stworzonych modeli przez kolejne konkretyzacje wyjściowego, najbardziej abstrakcyjnego, modelu podstawowego.

język obserwacji

używa się w nim terminów, które denotują obiekty fizyczne, dla opisu obserwowany rzeczy czy zdarzeń stosuje się w nim takie terminy, które oznaczają obserwowalne właściwości i relacji

język teorii

posługuje się terminami, które odnoszą się do nieobserwowalnych aspektów jakiś obiektów czy właściwości zdarzeń

zmienna (variable)

właściwość przyjmująca różne (i co najmniej dwie) wartości

Jakie zmienna musi spełniać warunki

I warunki formalne

rozłączność- jednej osobie przysługuje jedna wartość

adekwatność:

wyczerpywalność- każdej osobie musi być przypisana jakaś wartość

wyłączność- wartości zmiennej mogą być przypisane tylko tym osobom, które ta zmienna obejmuje swoim zasięgiem

II warunek trafności

kryterium wyodrębnienia wartości musi być trafne: zgodne z aktualnym stanem wiedzy psychologicznej (sprawdzone empirycznie teorie)

Co ze zmienna “ma zdolność kontaktowania się z duchami przodków”?

nie jest to zmienna psychologiczna, mogą się nią zajmować inni jako zmienna jacyś okultyści czy coś

Podział ze względu na wielkość zbioru z którego dana zmienna przyjmuje wartości

zmienne dwuwartościowe (dychotomiczne)

zmienne trójwartościowe (trychotomiczne) (tak, nie, nie wiem)

zmienne wielowartościowe (politomiczne)

zmienne zdychotomizowane

zmienne de facto wielowartościowe, które jednak badacz, dla jakiś celów zdychotomizował- sprowadził do wartości dwuwartościowej

zmienne ciągłe

w określonym przedziale dozwolona jest każdą możliwa wartość, nie maja one najmniejszej wartości

zmienna jest ciągła jeżeli jej zbiór tworzy kontinuum i jeżeli pomiędzy dwiema sąsiednimi wartościami zmiennej możliwe znalezienie jest trzeciej wartości

np. wzrost, waga, wiek

zmienne dyskretne

dozwolone są tylko ściśle określone wartości

jeżeli pomiędzy dwiema sąsiednimi wartościami zmiennej nie występuje trzecia wartość to ta zmienna jest dyskretna

np. liczba posiadanych dzieci, IQ

zmienne jakościowe, kategorialne

nie przyjmują wartości liczbowych

np. zmienne dychotomiczne, trychotomiczne, politomiczne

np. płeć, zawód, typ temperamentu

zmienne ilościowe

pozwalają na przedstawienie ich wartości w postaci liczb

np. zmienne ciągłe i niektóre dyskretne

np. wzrost, wiek, wyniki standaryzowanych testów psychologicznych

zmienne nominalne

pozwalają na tylko pogrupowanie obiektów według wartości jakie przyjmują zmienne dla tych obiektów

możemy stwierdzić czy są jednakowe lub różne pod względem wartości

zmienne porządkowe

pozwalają na uporzadkowanie obiektów według wartości, jakie przyjmują dla nich zmienne. możemy zatem nie tylko stwierdzić równość lub różność obiektów ale także wskazać któremu z obiektów A i B zmienna porządkową X przysługuje w wyższym stopniu

rangowanie

1) uporzadkowanie zbioru w kolejności albo od najmniejszego do największego albo na odwrót

2) przyporządkowanie rang wynikom

zmienne interwałowe

o ile natężenie zmiennej X dla obiektu A jest większe od natężenia tej zmiennej dla obiektu B

zmienne ilorazowe

pozwalają dodatkowo na stwierdzenie ze natężenie zmiennej X dla obiektu A jest k razy większe niż natezenie dla obiektu B

zmienna zależna

zmienna będąca przedmiotem naszego badania, której związki z innymi chcemy określić, wyjaśnić

będziemy ją oznaczać symbolem Y

zmienna niezależna

zmienne od których zależy zmienna zależna, które na nią oddziałują

będziemy ją oznaczać symbolem X

Jak można uporządkować zmienne niezależne ważne według siły?

zmienne niezależne główne→najsilniej oddziałują na Y, o których traktują nasze hipotezy badawcze

zmienne niezależne uboczne→słabiej oddziałują na Y

zmienne ważne (W)

zmienne niezależne główne i zmienne niezależne uboczne to zmienne ważne dla danej zmiennej zależnej Y

zmienne niezależne zakłócające (Z)

inne zmienne niezależne, które będą zakłócały zależność, która wiąże zmienne ze zmienna zależna.

np. “nastawienie osoby badanej do badacza”

“wiedza osoby badanej o celu badania”

“temperatura pomieszczenia”

dzielimy je na

\-nieskorelowane z aktem badania empiryczne (niekontrolowane)

\-skorelowane z aktem badania empirycznego

zmienne niezależne zakłócające nieskorelowane z aktem badania empirycznego

ich wpływ na zmienna Y jest “niespecyficzny”

są to zmienne których oddziaływania na Y badacz nie może przewidzieć

np. indywidualna torelancja osób badanych na zmiany ciśnienia atmosferycznego co może mieć wpływ na zmienna “szybkość reakcji”

zmienne niezależne zakłócające skorelowane z aktem badania empirycznego 

zmienne kontekstu psychologicznego badania; są to zmienne będące “pochodną” wchodzenia badacza z osoba badana w interakcje

np “oczekiwania interpersonalne badacza”

“status motywacyjny osoby badanej”

wskazówki zmienne sugerujące hipotezę

aprobata społeczna

\
mamy uniwersalne i okazjonalne

zmienne niezależne zakłócające skorelowane z aktem badania empirycznego uniwersalne

występują zawsze ilekroć występują pozostałe zmienne niezależne istotne dla Y

np. sposób odczytania wskazania przyrządu pomiarowego

\

zmienne niezależne zakłócające skorelowane z aktem badania empirycznego okazjonalne

niekiedy występują niekiedy nie

np zmęczenie lub ból głowy osoby badanej

zmienne niezależne uboczne niekontrolowane

zmienne niezależne uboczne, których wpływu badacz nie jest w stanie uwzględnić w danym badaniu

zmienne niezależne niekontrolowane (N)

zmienne niezależne uboczne niekontrolowane i zmienne niezależne zakłócające

zmienne niezależne kontrolowane (K)

zmienne niezależne główne i pozostała część zmiennych niezależnych ubocznych, których wpływ na Y w danym badaniu badacz uwzględnia

zmienne niezależne istotne dla Y

zmienne niezależne główne, zmienne niezależne uboczne i zmienne niezależne zakłócające

Zasada randomizacji

**I zasada randomizacji –** losowy dobór próby z populacji – gwarantuje reprezentatywność badanej próby dla populacji, z której została pobrana

**II zasada randomizacji** – losowy podział próby na dwie i większą liczbę grup porównawczych, np. eksperymentalną i kontrolną – bez tego badanie narażone jest na zakłócający trafność wewnętrzną wpływ czynnika selekcji, eksperyment stanie się quasi-eksperymentem

zmienne manipulacyjne

Zmienne przyjmują różne wartości w zależności od decyzji badacza.

zmienne klasyfikowane

Zmienne nie podlegają manipulacji badacza - przyjmują one określone wartości dla poszczególnych osób są niezależne od badacza

zmienne kontrolowane

badacz uwzględnia ich wpływ na zmienną zależną (Y)

zmienne niekontrolowane

badacz nie jest w stanie uwzględnić ich wpływu na zmienną zależną (Y)

Od czego rozpoczyna się badanie naukowe?

od sformułowania problemu badawczego

problem badawczy

dotyczy relacji zachodzącej między zmiennymi

może być on pytaniem bądź zbiorem pytań

\-dojrzałość problemu badawczego

należy stawiać takie pytania aby zawierały jak najwiecej wskazówek dotyczących ich rozstrzygnięcia

ich ciekawość teoretyczna i płodność w hipotezy- zależy od **INTUICJI BADACZA**

\
należy unikać stawiania zbyt szerokiego problemu-utrudnienie rozwiązania

z ogólnego pytania trzeba przejść do sformułowania pytania uszczegółowionego, ewentualnie kilka takich pytań- problemy szczegółowe

JASNE DEFINIOWANIE POJĘĆ-zasada jasności

Co to znaczy, że problem badawczy jest dojrzały?

stopień w którym sformułowanie problemu mieści w sobie wskazówki co do jego rozwiązania

\-kryterium sensowności poznawczej problemu

Jakie kwestie dotyczące relacji zmiennych interesują badacza?

1) czy zmienna X rzeczywiście wpływa na zmienną Y (X jako przyczyna Y)

2) jak dana zmienna X wpływa na Y

określenie postaci związku łączącego Y z X; w psychologii często związek liniowy vs związek krzywoliniowy

hipoteza badawcza

odpowiedz na problem badawczy

Problem rozstrzygalny/praktycznie rozstrzygalny

problem badawczy, który zawiera dostateczną liczbę wskazówek co do jej rozwiązania za pomocą dostępnych, na danym etapie rozwoju określonej dyscypliny naukowe, środków badawczych

Klasyfikacja pytań (problemy badawcze)

1) pytania rozstrzygnięcia

2) pytania dopełnienia

Pytania rozstrzygnięcia

\-rozpoczynają się od “czy”

\-można na nie udzielić dwóch odpowiedzi “tak” “nie”

\-po “czy” człon będący zdaniem oznajmującym

\-można zamieniać na zdania oznajmujące z wartością logiczną

\-ujawniają swoje alternatywy

\
np. “czy dziecko w wieku trzech lat jest zdolne do myślenia abstrakcyjnego”

“tak, dziecko w wieku trzech lat jest zdolne do myślenia abstrakcyjnego”

“nie, dziecko w wieku trzech lat nie jest zdolne do myślenia abstrakcyjnego”

\
więcej jednoznacznych wskazówek co do dróg rozstrzygnięcia

Pytania dopełnienia

\-nie ujawniają swoich alternatyw, odpowiedzi

\-podają tylko schemat odpowiedzi, jest nim funkcja zdaniowa

po podstawieniu odpowiednich wartości w miejsce zmiennej otrzymuje się każdorazowo nowe zdanie fałszywe lub prawdziwe

jest ono jedna z możliwych odpowiedzi na pytanie dopełnienia

\
np. “Od którego roku życia dziecko jest zdolne do przeprowadzania operacji formalnych?”

“Dziecko jest zdolne do przeprowadzania operacji formalnych od … roku życia”

w miejsce wykropkowane konkretna wartość zmiennej “wiek dziecka”

Większość problemów badawczych przyjmuje jaką formę pytania?

pytania rozstrzygnięcia, tylko one dają całkowitą pewność, że są poprawnie sformułowane

zasada jasności

pytania/problemy badawcze muszą być jednoznaczne i precyzyjnie wygłoszone jak wszystko w nauce

zasada życzliwości interpretacyjnej

jeśli mimo rzetelnych wysiłków ujawnienia, koncepcja pozostaje wieloznaczna, należy wziąć ja w takiej interpretacji, przy której wykazuje ona najwyższa moc eksplanacyjna

Możliwość empirycznego rozstrzygnięcia

\-dostępność pomiarowa

\-blokada natury prawnej etycznej

kiedy pytanie badawcze spełnia wymóg empirycznej rozstrzygalności?

dopiero wtedy kiedy wiemy, jakie fakty, zjawiska lub procesy należy zaobserwować, aby udzielić na pytanie badawcze właściwej odpowiedzi i jakie wyniki tych odpowiedzi i uzasadniają wybór tego, a nie innego twierdzenia jako odpowiedzi prawdziwej na pytanie

świadomość metodologiczna

kompetencje badacza