Vrijzinnig Humanisme en Wetenschappelijke Methode

Flashcards gebaseerd op de lecture notes over levensbeschouwing, vrijzinnig humanisme, wetenschappelijke methode, evolutie en democratie.

Wat zijn de 4 fundamentele vragen van Immanuel Kant die elke levensbeschouwing omvat?

1. Wat kunnen we weten/kennen? 2. Wat is de rol/plaats van de mens? 3. Hoe moeten we samen leven? 4. Wat is de zin van dit alles?

Wat is de visie van Floris Van Den Berg op levensbeschouwing als alternatief voor de 'bril'?

Hij vergelijkt levensbeschouwing met een \"winkelwagen\", waarbij je identiteit gevormd wordt door een verzameling van waarden, overtuigingen en morele kwesties.

Wat is het belangrijkste verschil tussen de Belgische seculiere staat en de Franse laïcité?

In België is er een gecontroleerde band waarbij de staat levensbeschouwingen financiert en mogelijk maakt in het onderwijs. In Frankrijk hoort religie niet thuis in de publieke sfeer; er zijn geen levensbeschouwelijke lessen of religieuze symbolen in openbare scholen.

Welke artikelen in de Belgische grondwet waarborgen de levensbeschouwing?

Artikel 19 (vrijheid van eredienst/meningsuiting), Artikel 20 (geen dwang tot deelname), Artikel 21 (geen staatsinmenging in bedienaren) en Artikel 24 (vrijheid van onderwijs en neutraliteit).

Sinds welk jaar is de niet-confessionele levensbeschouwing officieel erkend in België?

Sinds $2002$.

Wat is het verschil tussen de wetenschappelijke methode van Plato (deductie) en Aristoteles (inductie)?

Plato stelt dat men tot kennis komt door na te denken (van algemeen naar specifiek). Aristoteles stelt dat men tot kennis komt door te observeren (van specifieke feiten naar algemene uitspraken).

Wat houdt de 'falsificatie' van Karl Popper in?

Het idee dat wetenschap op zoek moet gaan naar de ontkrachting van theorieën; de theorie die het best bestand is tegen weerlegging (corroboratiegraad) is voorlopig de beste.

Wat zijn de drie tresholds/kruispunten in de evolutie van de Homo sapiens volgens de notes?

1. De Cognitieve revolutie ($70.000$ jaar geleden). 2. De Agrarische revolutie ($10.000$ jaar geleden). 3. De Industriële/wetenschappelijke revolutie ($500$ jaar geleden).

Wat zijn de drie basisprincipes van de evolutietheorie van Charles Darwin?

1. Variatie (geen twee leden van een soort zijn hetzelfde). 2. Natuurlijke selectie (survival of the fittest/best passende). 3. Erfelijkheid (het doorgeven van eigenschappen).

Wat is het verschil tussen atheïsme, agnosticisme en deïsme?

Atheïsme: God bestaat niet. Agnosticisme: Men weet het niet door gebrek aan bewijs. Deïsme: God heeft de wereld gemaakt maar kan niet gekend worden en grijpt niet meer in.

Wat concludeerde Dick Swaab over de relatie tussen hersenen en religie?

Spiritualiteit is voor $50\%$ genetisch bepaald en religie wordt op jonge leeftijd in de hersenen vastgelegd (vergelijkbaar met moedertaal). Religieuze ervaringen zijn gekoppeld aan serotonine, dopamine en een daling van cortisol.

Wat zijn de drie machten in de 'trias politica' van Montesquieu?

De wetgevende macht (parlement), de uitvoerende macht (regering) en de rechterlijke macht (rechters).

Wat is het 'schadeprincipe' van John Stuart Mill?

De vrijheid van een individu mag enkel beperkt worden door de staat als dat individu schade toebrengt aan een ander.

Wat houdt de 'Theia-hypothese' of 'Grote Inslagtheorie' over het ontstaan van de maan in?

Dat de jonge aarde botste met een object ter grootte van de planeet Mars, waarbij puin uit de aardmantel door zwaartekracht samenbalde tot de maan.

Welke drie bewijzen worden in de kosmologie aangehaald voor de oerknal?

1. Parallax (positiebepaling sterren). 2. Redshift of roodverschuiving (het uitdijen van het heelal). 3. De relativiteitstheorieën van Einstein ($E = mc^2$).

Wat zijn de wettelijke beperkingen op de vrije meningsuiting in de Belgische context?

Aanzetten tot haat/geweld/discriminatie in het openbaar, verspreiden van rassenhaat, negationisme (ontkennen van de Holocaust), laster, eerroof en stalking.

Wat symboliseert de 'Happy Man' binnen het humanisme?

Het is het internationaal symbool voor menselijk geluk in het hier en nu, met open armen die de wereld omarmen, in tegenstelling tot het wachten op een beloning na de dood.

Wat is het verschil tussen 'negatieve' en 'positieve' vrijheid?

Negatieve vrijheid is 'vrij zijn van' hindernissen (zoals angst of geweld). Positieve vrijheid is 'vrij zijn om' zelfstandige keuzes te maken en verantwoordelijkheid te dragen.

Wie introduceerde het concept van 'paradigmaverschuivingen' in de wetenschap?

Thomas Kuhn; hij stelde dat wetenschap beweegt binnen een denkkader (paradigma) totdat er te veel afwijkingen (anomalieën) zijn, wat leidt tot een crisis en een nieuw paradigma.

Wat is de 'Casuïstiek' of gevalsmethode als alternatief voor zwart-wit denken?

Het principe dat men geen algemene regels onvoorwaardelijk moet toepassen, maar elke specifieke situatie afzonderlijk moet beoordelen op basis van omstandigheden en info.

Wat is het principe van de sociale contracttheorie?

De sociale contracttheorie stelt dat individuen instemmen met een gezamenlijk contract om samen te leven, wat leidt tot opvattingen over rechtvaardigheid en sociale ordening.

Hoe wordt secularisatie gedefinieerd?

Secularisatie is het proces waarbij religieuze instituties, symbolen en waarden minder invloed krijgen in de publieke sfeer en het dagelijks leven.

Wat zijn de basisprincipes van de menswaardige samenleving volgens het humanisme?

1. Waardering van het individu. 2. Respect voor de autonomie van mensen. 3. De focus op de bevordering van welzijn en geluk.

Wat houdt de 'morele plicht' van Kant in?

Kant stelt dat morele verplichtingen voortkomen uit de rede en dat men handelt volgens de plicht die kan worden gewild als een algemene wet.

Wat zijn de kernelementen van utilitarisme?

Utilitarisme is een ethische theorie die stelt dat de beste actie diegene is die het grootste geluk voor het grootste aantal mensen veroorzaakt.

Wat is het onderscheid tussen moreel relativisme en moreel absolutisme?

Moreel relativisme stelt dat morele normen variëren tussen culturen of individuen, terwijl moreel absolutisme een objectieve en onveranderlijke morele standaard aanneemt.

Wie was Friedrich Nietzsche en wat zijn zijn belangrijkste ideeën?

Friedrich Nietzsche was een Duitse filosoof die bekend is om zijn ideeën over nihilisme, de 'wil tot macht' en de verklaring dat 'God dood is', wat de afname van traditionele waarde-systemen aanduidt.

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van een democratische samenleving?

Belangrijke kenmerken zijn: gelijke stemrechten, bescherming van mensenrechten, deelname van burgers aan het politieke proces, en onafhankelijke rechtspraak.

Wat is het doel van de ethiek binnen de filosofie?

Het doel van de ethiek is om richtlijnen te bieden voor moreel handelen en het evalueren van de morele waarde van handelingen en gedragingen.

Wat zijn de voornaamste stromingen binnen de ethiek?

1. Deontologische ethiek (focus op plichten en regels). 2. Utilitarisme (focus op gevolgen en geluk). 3. Deugdethiek (focus op karakter en deugden).

Wat houdt het concept van de 'sociale rechtvaardigheid' in?

Sociale rechtvaardigheid houdt in dat iedereen toegang heeft tot gelijke kansen, middelen en rechten binnen de samenleving, en dat ongelijkheden actief bestreden worden.

Wat is de betekenis van 'empirische ethiek'?

Empirische ethiek onderzoekt morele vraagstukken op basis van wetenschappelijke en sociologische gegevens, en kijkt naar feitelijke gedragingen en overtuigingen in plaats van alleen theoretische principes.

Wat is het begrip 'morele verantwoordelijkheid'?

Morele verantwoordelijkheid verwijst naar de verplichting van individuen om de gevolgen van hun daden te erkennen en verantwoording af te leggen voor hun morele keuzes.

Wat zijn 'ernstige morele dilemma's'?

Ernstige morele dilemma's zijn situaties waarin een persoon geforceerd wordt om een keuze te maken tussen twee of meer moreel ongewenste opties, waarbij elke keuze nadelige gevolgen heeft.

Wat houdt het concept van 'zorgeconomie' in?

Zorgeconomie richt zich op de waarde van zorg en relaties in de maatschappij, en pleit voor de versterking van sociale netwerken en de steun aan kwetsbare groepen.

Wat zijn 'maatschappelijke waarden'?

Maatschappelijke waarden zijn de principes en overtuigingen die gezamenlijk door een samenleving worden gedeeld en die invloed hebben op gedrag, normen en wetten.

Wat zijn de belangrijkste kenmerken van een rechtstaat?

Een rechtstaat is gekenmerkt door: 1. De scheiding der machten (wetgevende, uitvoerende, rechterlijke). 2. De bescherming van grondrechten. 3. Rechtsbescherming en onafhankelijkheid van de rechter.

Wat is het concept van 'politieke participatie'?

Politieke participatie is de betrokkenheid van burgers bij het politieke proces, inclusief stemmen, lid zijn van politieke partijen, deelname aan debatten en activisme.

Wat houdt de 'literaire kritiek' in binnen de filosofie?

Literary criticism involves the analysis, interpretation, and evaluation of literature, focusing on themes, structure, and cultural significance in a philosophical context.

Wat is de rol van ethiek in technologie?

De rol van ethiek in technologie betreft het onderzoeken van morele implicaties van technologische vooruitgang en hoe deze invloed hebben op de samenleving en individuen.

Wat zijn de basisprincipes van de democratie?

Basisprincipes van democratie zijn: 1. Vrije en eerlijke verkiezingen. 2. De bescherming van individuele rechten en vrijheden. 3. De scheiding van machten en checks and balances.

Wat is het belang van mensenrechten in de moderne samenleving?

Mensenrechten zijn fundamentele rechten die iedereen toekomen, essentieel voor de bescherming van menselijke waardigheid en het bevorderen van sociale rechtvaardigheid en gelijkheid.

Wat is de invloed van postmodernisme op de filosofie?

Postmodernisme heeft invloed op de filosofie door het relativeren van waarheden en het bekritiseren van grote verhalen, met een focus op diversiteit en subjectiviteit.

Wat zijn de fundamenten van sociale gelijkheid?

De fundamenten van sociale gelijkheid omvatten gelijke toegang tot kansen, middelen, en rechtssystemen, en de erkenning van diversiteit zonder discriminatie.