Architectuurgeschiedenis - werkcolleges

TIJD: 320-329

STIJL: vroeg Christelijk

OPDRACHTGEVER: Keizer Constantijn

GEBOUW: oude Sint-Pietersbasiliek

PLAATS: Rome

UITLEG: rijker interieur dan Romeinse basilica: mozaïek, kandelaars… → fusie van mysteries licht, materialen, heilige beelden MAAR exterieur heel sober, schema en typologie altijd een beetje vergelijkbaar met die van andere basilica, toevoeging dwarsbeuk → theatraal

TIJD: 310

STIJL: vroeg Christelijk

OPDRACHTGEVER: Keizer Constantijn

GEBOUW: San Giovanni in Laterano

PLAATS: Rome

UITLEG: archetype van de ‘standaard’ christelijke basiliek

TIJD: 335-350

STIJL: vroeg Christelijk

GEBOUW: Kerk van het Heilig Graf

PLAATS: Jerusalem

UITLEG: heel andere typologie → centraalplan ontwikkeld voor martyrium die verwijst naar Romeinse mausolea

TIJD: 340

STIJL: vroeg Christelijk

GEBOUW: Santa Costanza

PLAATS: Rome

UITLEG: tweede archetype van vroeg Christelijke architectuur → Romeins mausoleum, rijkelijk gedecoreerd mozaïek, fantastische lichtinval, goud van mozaïek weerspiegelt licht → mysterieuze sfeer, centraalplan

TIJD: 350

STIJL: vroeg Christelijk

GEBOUW: San Lorenzo

PLAATS: Milaan

UITLEG: kapel van keizerlijk paleis, referenties: keizerlijke mausoleum en paleizen / villa’s, centraalplan zoals mausolea + architectuur keizerlijke paleizen / villa’s, gebaseerd op mausoleum, grotere complexiteit: kruisen met typologieën uit Romeinse villa’s

TIJD: 425

STIJL: vroeg Christelijk

GEBOUW: Mausoleum Galla Placidia

PLAATS: Ravenna

UITLEG: eenvoudig exterieur

TIJD: 532-549

STIJL: vroeg Christelijk

GEBOUW: Sant Apollinare in Classe

PLAATS: Ravenna

UITLEG: typologie van basilicale kerken, weinig gedecoreerde baksteenarchitectuur

TIJD: 470

STIJL: vroeg Christelijk

ARCHITECT: Qalat Siman

GEBOUW: martyrium van Simeon de Pilaarheilige

PLAATS: Syrië == buiten Italië

UITLEG: grandioos maar eenvoudig schema: octogonale constructie rond zuil van heilige, overdekt met houten dak

TIJD: 532-537

STIJL: Byzantijns

ARCHITECT: Anthemios van Tralles en Isidorus van Milete OPDRACHTGEVER: keizer Justinianus

GEBOUW: Hagia Sofia (interieur)

PLAATS: Constantinopel (Istanboel)

UITLEG: - Centraal plan: vaak vierkant of afgeleid - Pendentiefkoepel: kubisch plan aangevuld met koepel - Licht en decoratie 3 niveaus van koepels en 2 niveaus van bogen Gebouw ontwikkelt zich op niet uniforme wijze in verschillende richtingen

TIJD: 526-548

STIJL: Byzantijns

GEBOUW: San Vitale

PLAATS: Ravenna

UITLEG: plan → dubbele schil rond een overkoepeld octogonale kern die hoger oprijst, centraalbouw, pilaren die koepel dragen, gefilterd licht, veel decoraties, marmeren bekleding, verticale verhoudingen

TIJD: 1063-1094

STIJL: Romaans (+ gotische toevoegingen)

GEBOUW: San Marcobasiliek (interieur)

PLAATS: Venetië

UITLEG: gewelven met gouden mozaïekglas, zelfde oplossing van tastbare materialiteit van structuur in kleur en licht. De ruimtelijk vormen zijn duidelijk onderscheiden, discrete entiteiten (in tegenstelling tot Hagia Sofia: ruimte vloeit vanuit centrale as), Romaans grondplan: schip, zijbeuken, galerijen → duidelijk onderscheiden en gedefinieerd, vloeien niet over in elkaar

TIJD: 792-805

STIJL: Pre-Romaans

OPDRACHTGEVER: Karel De Grote

GEBOUW: Paltskapel

PLAATS: Aken, Duitsland

UITLEG: model/referentie = San Vitale (Ravenna, 530) → wel verschillen: hier meer hoekige en scherpe ruimte, Verschil met San Vitale in wand → 16-zijdig ipv. 8 Geen fluïditeit, wel regelmatige vierkanten en driehoeken, bijzonder: zware structuur aan westzijde, toren kondigt middeleeuwse structuur aan → monumentale (toren)façade

TIJD: 820

STIJL: Pre-Romaans

GEBOUW: Klooster van Sankt Gallen

PLAATS: Zwitserland

UITLEG: nooit gebouwd, plan toont ideaal van Pre-Romaanse architectuur → de ideale realisatie van een klooster = belangrijkste christelijke institutie van dat ogenblik, klooster = plaats voor religieuze terugtrekking → centrum voor allerlei intellectueel en manueel werk

TIJD: 1001-1033

STIJL: Romaans

GEBOUW: Sankt Michael

PLAATS: Hildesheim, Duitsland

UITLEG: torens!, ingangen in zijwanden (ongewoon), Ritme in de ruimte die de ruimte organiseert (enkel gelijkvloers!)

TIJD: 1080

STIJL: Romaans

GEBOUW: Speyer Cathedral (interieur)

PLAATS: Speyer, Duitsland

UITLEG: Grote structuren (pilaren) doortrekken tot boven, geeft meer een verticaal effect. Andere articulatie van wand → ander soort ruimtelijk gevoel = bepalend voor kathedraalbouw in middeleeuwen

TIJD: 1066-1100

STIJL: Romaans

GEBOUW: Saint-Philibert PLAATS: Tournus, Frankrijk

UITLEG: zware massieve gevels, apsis omringt door ambulatorium → uitwaaierende kapellen

TIJD: 1080

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Kathedraal van Santiago de Compostella (oorspronkelijke Romaanse gevel)

PLAATS: Santiago de Compostella, Spanje

UITLEG: torens!, gevel is vervangen door barok façade

TIJD: 1080-1120

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Saint-Sernin (interieur)

PLAATS: Toulouse, Frankrijk

UITLEG: Proporties meer elegant. Heel slanke halfzuilen. Ramen verdwijnen, middenbeuk: enkel gefilterd licht → mysterieuze sfeer, Kerk met 5 beuken, heel brede ruimte (2 beuken aan elke kant), abstract karakter van plan, modulair patroon

TIJD: 1130-1240

STIJL: Romaans

GEBOUW: Duomo van Cefalù

PLAATS: Cefalù, Sicilië

UITLEG: Mix van verschillende tradities: Romaanse (2 westtorens) en invloeden uit Midden-Oosten, Binnenin mengen met Byzantijnse traditie (apsis)

TIJD: 1150

STIJL: Romaans

GEBOUW: San Cataldo

PLAATS: Palermo, Italië

UITLEG: Merkwaardige koepelstructuren → oosterse architectuur (koepel lijkt beetje op moskee), heel gesloten

TIJD: 1180

STIJL: Romaans

GEBOUW: Duomo van Monreale

PLAATS: Monreale, Sicilië

UITLEG: Eclectische mix van oosterse en Romaanse structuren

TIJD: 1080-1140

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Sant’Ambrogio (basiliek)

PLAATS: Milaan, Italië

UITLEG: knooppunt van culturen (uitwisseling van bouwmeesters en culturen). Massieve westtorens, minder streven naar hoogte → diepe façade, kruisribgewelven → wordt belangrijkste element van Gotische cultuur

TIJD: 1100-1150

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: San Michele

PLAATS: Pavia, Italië

UITLEG: Lombardische schermgevel → reflecteert niet de dwarse doorsnede van de basiliek

TIJD: midden 11e en 12e eeuw

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: San Miniato al Monte

PLAATS: Toscane, Italië

UITLEG: Gepolijste, elegante, marmeren façade. Fijnere detaillering. Scherpe, hoekige volumes (typisch Romaanse architectuur), Geometrische configuraties, polychromie net zoals gevels

TIJD: 1060-1150

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Battistero

PLAATS: Firenze, Italië

UITLEG: Klein gebouwtje naast Duomo van Firenze. Heel klassiek, men dacht dat het Romeins was, Typisch middeleeuws → ruimte samenstellen uit modulaire, geometrische eenheden

TIJD: 1063 - 13e eeuw

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Duomo van Pisa

PLAATS: Pisa, Italië

UITLEG: staat op Campo dei Miracoli (met andere gebouwen), wel heel autonome architectuur → architectuur van schaduw en licht, vrijheid om regels toe te passen, verfijnd, 5-beukige structuur, klassieke zuilen, polychrome marmer in stroken aangebracht

TIJD: 1093-1130

STIJL: Hoog Romaans

GEBOUW: Durham Cathedral

PLAATS: Engeland

UITLEG: Anglo-Normaanse Romaanse stijl → scharniermoment in architectuur, enorme schaal, Hoofdpijlers afgewisseld met secundaire pijlers. Schaal wordt nog vergroot door hoogte van schip. Monumentale zigzagpatroon, eerste constructie met ribgewelf !! (gaat zich ontwikkelen in gotiek)

TIJD: 1130-1140

STIJL: 1e vroeg-gotiek

GEBOUW: Abdijkerk Saint Denis

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: contemplatie van fysieke schoonheid dichter komen tot goddelijke realiteit, streven naar licht(stralen), nieuw gotisch gebouw over oude Karolingische kerk, ononderbroken transparantie van ruimte, licht = emanatie van god

TIJD: 1130-1180

STIJL: 1e vroeg-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Sens

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: traditioneel 3 niveaus: arcade, galerij, clerestorium (vrij van constructie ernaast → licht)

TIJD: 1170

STIJL: 2e vroeg-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Noyon (interieur)

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: belangrijkste vernieuwing tov kathedraal van Sens: vierde laag onder clerestorium → triforium (= miniatuurarcade) → horizontaal accent in compositie, ook lineaire elegantie toegevoegd

TIJD: 1180

STIJL: 2e vroeg-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Soissons (interieur)

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: vierdelige opbouw, verfijning van verhoudingen, triforium houdt alles als een ring samen, niet verlicht: schaduw speelt een belangrijke rol, verticaliteit in toom gehouden door horizontale band

TIJD: 1160

STIJL: 2e vroeg-gotiek

GEBOUW: Notre-Dame

PLAATS: Frankrijk, Parijs

UITLEG: diepte door toevoeging lengte van koor, ook hoger, cilindrische steunpilaren, radicale uitdunning van de wand boven zuilen, tegenstelling van zware zuilen en licht structuren erboven → architecturale drama, nog meer uitgezuiverde geometrische structuur en visuele helderheid, ongelooflijke discipline in plan, koor wordt dieper → interieur krijgt effect van het immense, bijna vierkant patroon, “grid” in de gevel, galerij van koningen boven toegang portalen

TIJD: 1194-1220

STIJL: hoog-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Chartres

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: kwantumsprong in monumentaliteit: bouwmeester niet tevreden met ontwikkelingen van vroeg-gotiek (veelheid van kleinschalige elementen)eliminatie van galerij en vervangt het door iets als zelfde schaal van triforium, sterkere verticaliteit maar nog steeds gecompenseerd door horizontale band

nieuwe prioriteiten = reductie van elementen - Wijziging ribgewelf: 4 delen ipv 6 - Elke maat gelijk, enkelvoudig systeem - Gewelf loopt over in verticaliteit van wanden - Nieuwe zuil: zuilen van verschillende fasen combineren

TIJD: 1211-1240

STIJL: hoog-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Reims

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: uitgebreider sculpturaal programma, enorme bezetting van gevel, fusie van architectuur, sculptuur en glaswerk → was ook bedacht om meer torens te hebben

model van Chartres getransformeerd → wand: slanker, hoger, spitser,groter dan Chartres, verlenging van schip

TIJD: 1220-1269

STIJL: hoog-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Amiens

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: meest pure realisatie van hoog-gotiek - Verder weg van massieve - Onderlinge verhouding van wand verandert (hoger arcade) - Continue lijn door colonnet van vloer tot gewelf = lijn tussen gelovige en god - Perfecties van verhoudingen (bereikt limiet)

skeletstructuur (zowel binnen als buiten), luchtbogen, glasoppervlakken

TIJD: 1160-1215

STIJL: 2e vroeg-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Laon

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: diepte van gevel, structuren, skelet, autonome portieken die uit gevel schuiven, fascinerende torens, grote afwerking → 5 van 7 torens gebouwd (zonder torenspits) → kracht van 3D ervaring

TIJD: 1195

STIJL: hoog-gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Bourges

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: meest structurele efficiënte luchtbogen, bijna industriële logica, schema’s in plaats van berekeningen. Moest een soort perfectie bereiken, heel geometrisch denken

TIJD: 1231

STIJL: rayonante gotiek

GEBOUW: Abdijkerk van Saint-Denis (interieur)

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: maaswerk verfijnt zich steeds, verdeling van clerestorium in 4 vensters, vierdelig doorgezet in triforium. Nieuw: triforium met glas (normaal gezien donker, massief) → clerestorium doorgetrokken, één geheel van maaswerk

TIJD: 1262

STIJL: rayonante gotiek

GEBOUW: Saint Urbain

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: triforium opgegeven en vervangen door clerestorium; enkel arcade + clerestorium → wand: dunne huid van slank maaswerk, materialiteit lijkt verdwenen

TIJD: 1241-1248

STIJL: rayonante gotiek

OPDRACHTGEVER: Louis IX = Saint-Louis

GEBOUW: Sainte Chapelle

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: ultieme monument van rayonante gotiek Twee lagen; onderkerk als parochiekerk en daarboven hoofdkapel, nauwelijks nog een wand → gereduceerd tot pure skeletvorm

TIJD: 1100

STIJL: Early English Gothic

ARCHITECT: Guillaume de Sens (Trinity chapel) en William the Englishman (Becket’s Crown)

GEBOUW: Canterbury Cathedral

PLAATS: Engeland

UITLEG: interieur → opeenvolging van ervaringen, opeenvolging van decoratieve ervaringen, kathedraal is gebaseerd op Franse modellen, maar ontwikkelt zich (toevoegingen koor en kapellen) → er ontstaan composiete structuren, geen eenduidigheid, hoefijzervorm zou in FR nooit kunnen

TIJD: 1220-1260

STIJL: Early English Gothic

GEBOUW: Salisbury Cathedral

PLAATS: Engeland

UITLEG: extreme lengte → fragmentatie van verschillende onderdelen en uitstulpingen Eerder Romaanse gevel

lange beweging in diept. Opbouw in onderscheiden horizontale lagen. Massiviteit van muren (→ skelet in FR). Streven naar ruimtelijke eenheid

TIJD: 1200

STIJL: Early English Gothic

GEBOUW: Lincoln Cathedral, Crazy Vaults (gewelven)

PLAATS: Engeland UITLEG: Afwijking van Franse ribgewelf → Crazy Vaults Asymmetrisch

TIJD: 1280

STIJL: Early English Gothic

GEBOUW: Exeter Cathedral, Tierceron Vaults

PLAATS: Engeland

UITLEG: Tierceron gewelven: om decoratieve redenen extra ribben toegevoegd. Geen rationeel, structureel skelet zoals Franse gotiek

TIJD: 1320-1330

STIJL: Decorated Style

GEBOUW: Ely Cathedral

PLAATS: Engeland

UITLEG: Octygon gaat over 3 beuken heen, neemt ook zijbeuken mee. Centrum = licht, zweeft boven de gewelven die radicaal afgebroken zijn (eigenlijk houten constructie maar ziet eruit als steen)

één van belangrijkste werken van Decorated Style. Onderaan: zitbanken ingewerkt in maaswerk van wand, open nissen, 3D werking in wanden

TIJD: 1330

STIJL: Decorated Style

GEBOUW: Wells Cathedral, Chapter House

PLAATS: Engeland

UITLEG: Ongeziene vrijheid in creatie van ruimte / gewelven. Vloeibaarheid van architectuur

triforium uit maaswerk van ramen steunt op spitsbogen, heel bevreemdende structuren

TIJD: 1340

STIJL: Decorated Style / Perpendicular Style

GEBOUW: Gloucester Cathedral Choir

PLAATS: Engeland

UITLEG: overgang van decorated naar perpendicular, gedisciplineerde structuren → gewelf vormt antithese van het vloeiende van de Decorated Style

uit luchtbogen vertrekt enorm uitgebreid patroon, gedisciplineerd patroon van hoekige elementen met sterke onderliggende geometrie

TIJD: 1510

STIJL: Perpendicular Style

ARCHITECT: Wastel

GEBOUW: King’s College Chapel (interieur)

PLAATS: Engeland, Cambridge

UITLEG: obsessie voor geometrie, bevroren architectuur

TIJD: 1195-1250

STIJL: Late Gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Bourges

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: Streven naar unitaire, ééngemaakt, vloeibare ruimte → geen transept, wel één grote hal. Vrijheid in draaien van gewelven

TIJD: 1276

STIJL: Late Gotiek

GEBOUW: Kathedraal van Albi

PLAATS: Frankrijk

UITLEG: Duidelijke eenheid in exterieur. Heel gesloten en massief, burchtachtig karakter. Ander materiaalgebruik: baksteen ipv natuursteen. Verticaliteit

streven naar grote, open ruimte (in tegenstelling tot massieve, dichte buitenkant) ‘Bleu de France’ decoratie → verfijning in decoratie binnen massieve structuur

TIJD: 1260

STIJL: Late Gotiek

GEBOUW: Eglise des Jacobins (interieur)

PLAATS: Toulouse

UITLEG: gebruik van baksteen, massieve buitengevel, tweebeukig grondplan!! → zuilenreeks in het midden, merkwaardige configuratie, waaiervormige structuur

TIJD: 1320

STIJL: Late Gotiek

ARCHITECT: Heinrich en Peter Parler (koor)

GEBOUW: Heilig-Kreuz-Münster (interieur)

PLAATS: Duitsland

UITLEG: Britse vrijheidsgraad in gewelven verderzetten. Ruimte van spanning en rusteloosheid. Geometrie als vitaal instrument van uitdrukkingskracht

intern veelhoek met 3 zijden, extern veelhoek met 7 zijden → Britse vrijheid

TIJD: 1513

STIJL: Late Gotiek

GEBOUW: Annakirche

PLAATS: Duitsland

UITLEG: streven naar één hal → driedimensionaliteit van zuilen, fluïde ruimte die groeit, structuur van gewelven te zien

TIJD: 1493-1502

STIJL: Late Gotiek

ARCHITECT: Benedikt Ried

OPDRACHTGEVER: koning Vladislav

GEBOUW: Hal voor koning Vladislav

PLAATS: Praag, Tsjechië

UITLEG: Boheemse gotiek. Ribben slingeren door elkaar, doorbroken. Franse ambities opgegeven. Renaissance valt samen met laat-gotiek. Ongelooflijke vrijheid.