Dinler Tarihi ve Endülüs Toplumsal Yapısı Kavramları

Ders notlarında geçen Dünya Dinleri (İslam, Yahudilik, Hristiyanlık, Hinduizm, Budizm, Caynizm, Sihizm, Taoizm, Konfüçyanizm, Şintoizm, Zerdüştlük, Sabiilik) ve Endülüs toplumsal sınıflarına ait temel sözlük terimleri ve tanımları.

Müdeccen

İspanyollar tarafından geri alınan Endülüs şehirlerinde azınlık olarak kalan Müslümanlar.

Morisko

İspanyol hakimiyeti altında yaşayan, zorla Hristiyanlaştırılmaya çalışılmış ve dinlerini gizlice yaşamaya çalışmış eski Müslümanlar.

Saklebi

Çocuk yaşta Endülüs'e getirilip İslami terbiye ile yetiştirilen ve azad edilmeleriyle sarayda ve orduda üst düzey önemli görevlere gelen köleler (mevâli).

Mustaribler

Endülüs'teki Hristiyan halkın fetih sonrası dinlerini muhafaza etmelerinin yanı sıra giyim kuşamda Müslüman Arapları taklit etmeleri.

Muvelledun

Fetih sonrası İspanya'nın yerli halkından Müslüman olan Hristiyanlar.

Zerdüştlük (Mecusilik)

Ahura Mazda ve Angra Mainyu dualizmine dayanan, kutsal kitabı Avesta olan, ilk insanı Goyomart ve mehdiyi Saoşyant kabul eden din.

Cinvant Köprüsü

Zerdüştlük (Mecusilik) inancında yer alan geçit/köprü.

Sabiilik

Kutsal kitapları Ginza, Draşya d.Yahya ve Kolasta olan, Hz. Yahya'yı ışık peygamberi kabul eden ve Masbuta, Tamaşa, Rişama gibi boy abdesti ritüelleri bulunan dualist din.

Masiqta

Sabiilik inancında gözetim evlerinden hızlıca geçmek için düzenlenen tören.

Caynizm (Jainizm)

Kurucusu Vardhamana (Mahavira) olan, $24$ tirthankara kabul eden, kutsal metinleri Agama olan ve Digambara ile Svetambara mezheplerine ayrılan din.

Lokakaşa

Caynizm'de samsaradan kurtulup tanrılaşmak anlamına gelen durum.

Üç Mücevher (Caynizm)

Caynizm'in esasını oluşturan doğru inanç, doğru bilgi ve doğru davranış ilkeleri.

Tripitaka (Üç Sepet)

Budizm'in Trevadinler tarafından kabul edilen Pali kanonu kutsal metin külliyatı.

Dhamma (Dharma)

Budizm'de Buda'nın öğretileri ve evrenin düzenini sağlayan kozmik doğa yasaları.

Triratna

Budizm'deki üç mücevher: Buddha, dharma ve sangha.

Sangha

Budizm'de rahipler topluluğu.

Dukkha

Budizm'de acıyı kabullenmek anlamına gelen kavram.

Vesak

Buda'nın aydınlanması anısına kutlanan en önemli Budist bayramı.

Trimurti (Hinduizm Tanrıları)

Hinduizm'de yaratıcı Brahma, koruyucu Vişnu ve yok edici Şiva'dan oluşan üçlü tanrı anlayışı.

Vedalar

Hinduizm'in kutsal bilgi anlamına gelen; Rig Veda, Sama Veda, Yajur Veda ve Atharva Veda olmak üzere $4$ bölümden oluşan kutsal metinleri.

Rişi

Hinduizm'de vahiy alan Hindu rahiplere verilen ad.

Mokşa

Hinduizm'de ruhun tanrının yanında kalması ve yeniden doğum döngüsünden kurtulması.

Hinduizm Kast Sistemi

Brahmanlar (rahipler), Ksatriyalar (hükümdar/asker), Vaişyalar (tüccar/çiftçi), Sudralar (hizmetçiler) ve toplum dışı sayılan Dalitler (dokunulmazlar) sınıflarından oluşan toplumsal yapı.

Sihizm

Kurucusu Guru Nanak olan, kutsal kitabı Guru Grand Sahib olan, Tanrı'yı NAM (Sat Nam) olarak adlandıran ve kast sistemini reddeden sentetik din.

Gurdwara (Gurd Vara)

Sihizm'de ibadet yerlerine verilen ad.

Taoizm

Kurucusu Lao-Tsa (Li-Tan) olan, kutsal kitabı Tao-Te-King olan, Yin-Yang ve Vu-vey prensiplerine dayanan Çin kökenli din.

Vu-vey

Taoizm'de iş yapmadan çok iş yapmak anlamına gelen ilke.

Miao

Taoizm'de mabedlere verilen ad.

Konfüçyanizm

Kurucusu Konfüçyüs (Kung Fu Tzu) olan, gök tanrıyı Tien olarak adlandıran, $5$ klasik ve $4$ kutsal kitaba sahip olan öğreti sistemi.

Kami

Şintoizm'de tanrısal varlığın her yerdeki tezahürü, doğa ve ata ruhlarına verilen ad.

Amaterasu

Şintoizm'de imparatorun da sembolü kabul edilen ( sembolü $8$ köşeli aynadır) baş güneş tanrıçası.

Kojiki ve Nihongi

Şintoizm'in kutsal metinleri; Kojiki Japonya'nın tarihi, Nihongi ise günü gününe yazılmış tarihsel defterdir.

Matsuri

Şintoizm'de tanrıyı çağırma anlamına gelen bayram.

Tanah (Eski Ahit)

Yahudilik'te Tevrat (Tora), Nevim (Peygamberler) ve Ketuvim (Kutsal Yazılar) bölümlerinden oluşan kutsal kitap külliyatı.

Talmud

Yahudilik'te Mişna ve Gemara bölümlerinden oluşan dinî metinler külliyatı.

Yom Kipur

Yahudilik'te en kutsal gün sayılan Kefaret Günü.

Roş Aşana

Yahudilik'te Tişri ayında başlayan yılbaşı bayramı.

Sukot

Yahudilik'te İsrailoğulları'nın çölde geçirdiği günlerin anısına kutlanan Çardak Bayramı.

Pesah

Yahudilik'te özgürlük bayramı olarak da bilinen Hamursuz Bayramı.

Şavuot

Yahudilik'te Tevrat'ın verilmesi ve On Emir'in alınması anısına kutlanan Haftalar Bayramı.

Sakramentler

Hristiyanlık'ta vaftiz, evharista, konfirmasyon, hastaları yağlama, tövbe, evlilik ve rahip takdisi gibi dinsel ayinler.

Evharista

Hristiyanlık'taki ekmek-şarap ayini sakramenti.