matura polski

Czym jest feudalizm?

System, w którym chłop pracuje na ziemi pana, a pan daje ochronę.

Co to jest uniwersalizm w kontekście średniowiecza?

W średniowieczu: świat chrześcijański ma mieć jednego władcę i jedną wiarę (cesarz + papież).

Czym jest teocentryzm?

Bóg w centrum wszystkiego – świata, życia, myślenia, sztuki.

Co oznacza dualizm?

Podział świata na ciało–dusza, dobro–zło, materia–duch.

Czym jest augustynizm?

Człowiek z natury jest grzeszny, ale może zostać zbawiony dzięki łaskawości Boga (św. Augustyn).

Co to jest tomizm?

Wiara i rozum idą razem – da się pogodzić naukę z religią (św. Tomasz z Akwinu).

Czym charakteryzuje się franciszkanizm?

Miłość do Boga, ludzi i natury, skromność, ubóstwo, dobroć (św. Franciszek).

Jakie cechy ma styl romański?

Grube mury, małe okna, okrągłe łuki – jak twierdza.

Czym charakteryzuje się styl gotycki?

Strzeliste katedry, ostre łuki, duże witraże – jak palce złożone do modlitwy.

Co to jest alegoria?

Obraz/słowo z ukrytym znaczeniem (np. lew = odwaga).

Czym jest marinizm?

Poetycki przepych: ozdoby, metafory, efekciarstwo – ważne, żeby zaskoczyć.

Co opisuje sarmatyzm?

Styl życia szlachty: duma z polskości, wolność, religijność, ale też zacofanie i przesada.

Co wyraża motyw vanitas?

Wszystko przemija – bogactwo, uroda, życie. Motyw z baroku.

Czym jest konceptyzm?

Gra pomysłami i słowami – zadziwić czytelnika oryginalnością.

Jakie są cechy filozofii baroku?

Życie = niepewność i cierpienie, ale jest nadzieja w Bogu. Rozum i wiara próbują zrozumieć świat.

Jakie jest położenie Boga w baroku?

Stwórca i sędzia, który daje cierpienie, ale też zbawienie. Człowiek ma być pokorny i wierzący.

Czym jest deizm?

Bóg stworzył świat, ale się nim już nie zajmuje – nie czyni cudów.

Co to jest ateizm?

Wiara w to, że Boga nie ma.

Czym jest racjonalizm?

Rozum jest najważniejszym narzędziem poznania.

Czym jest sensualizm?

Poznajemy świat przez zmysły (wzrok, słuch itd.).

Co to jest empiryzm?

Wiedza pochodzi z doświadczenia – trzeba coś zbadać, przeżyć.

Czym jest utylitaryzm?

Co jest dobre? To, co przynosi korzyść większości ludzi.

Czym charakteryzuje się oświecenie?

Epoka rozumu, nauki i postępu. Człowiek ma się uczyć i zmieniać świat na lepsze.

Czym jest rokoko?

Styl lekki, elegancki, miłość, flirt i ozdoby. Wszystko ładne i przyjemne.

Czym jest klasycyzm?

Ład, rozum, wzory ze starożytności. Utwory mają uczyć i bawić.

Czym jest sentymentalizm?

Uczucia, emocje, natura, miłość. Bohaterowie są wrażliwi i rozczuleni.

Co to jest arkadia?

Wyidealizowana kraina szczęścia i spokoju na łonie natury.

Czym jest panegiryk?

Tekst pisany, by pochwalić jakąś osobę – np. króla, bohatera.

Co to jest oksymoron?

Sprzeczne pojęcia zestawione razem, np. „żywy trup”, „słodki ból”.

Czym jest feudalizm?

System, w którym chłop pracuje na ziemi pana, a pan daje ochronę.

Co to jest uniwersalizm w kontekście średniowiecza?

W średniowieczu: świat chrześcijański ma mieć jednego władcę i jedną wiarę (cesarz + papież).

Czym jest teocentryzm?

Bóg w centrum wszystkiego – świata, życia, myślenia, sztuki.

Co oznacza dualizm?

Podział świata na ciało–dusza, dobro–zło, materia–duch.

Czym jest augustynizm?

Człowiek z natury jest grzeszny, ale może zostać zbawiony dzięki łaskawości Boga (św. Augustyn).

Co to jest tomizm?

Wiara i rozum idą razem – da się pogodzić naukę z religią (św. Tomasz z Akwinu).

Czym charakteryzuje się franciszkanizm?

Miłość do Boga, ludzi i natury, skromność, ubóstwo, dobroć (św. Franciszek).

Jakie cechy ma styl romański?

Grube mury, małe okna, okrągłe łuki – jak twierdza.

Czym charakteryzuje się styl gotycki?

Strzeliste katedry, ostre łuki, duże witraże – jak palce złożone do modlitwy.

Co to jest alegoria?

Obraz/słowo z ukrytym znaczeniem (np. lew = odwaga).

Czym jest marinizm?

Poetycki przepych: ozdoby, metafory, efekciarstwo – ważne, żeby zaskoczyć.

Co opisuje sarmatyzm?

Styl życia szlachty: duma z polskości, wolność, religijność, ale też zacofanie i przesada.

Co wyraża motyw vanitas?

Wszystko przemija – bogactwo, uroda, życie. Motyw z baroku.

Czym jest konceptyzm?

Gra pomysłami i słowami – zadziwić czytelnika oryginalnością.

Jakie są cechy filozofii baroku?

Życie = niepewność i cierpienie, ale jest nadzieja w Bogu. Rozum i wiara próbują zrozumieć świat.

Jakie jest położenie Boga w baroku?

Stwórca i sędzia, który daje cierpienie, ale też zbawienie. Człowiek ma być pokorny i wierzący.

Czym jest deizm?

Bóg stworzył świat, ale się nim już nie zajmuje – nie czyni cudów.

Co to jest ateizm?

Wiara w to, że Boga nie ma.

Czym jest racjonalizm?

Rozum jest najważniejszym narzędziem poznania.

Czym jest sensualizm?

Poznajemy świat przez zmysły (wzrok, słuch itd.).

Co to jest empiryzm?

Wiedza pochodzi z doświadczenia – trzeba coś zbadać, przeżyć.

Czym jest utylitaryzm?

Co jest dobre? To, co przynosi korzyść większości ludzi.

Czym charakteryzuje się oświecenie?

Epoka rozumu, nauki i postępu. Człowiek ma się uczyć i zmieniać świat na lepsze.

Czym jest rokoko?

Styl lekki, elegancki, miłość, flirt i ozdoby. Wszystko ładne i przyjemne.

Czym jest klasycyzm?

Ład, rozum, wzory ze starożytności. Utwory mają uczyć i bawić.

Czym jest sentymentalizm?

Uczucia, emocje, natura, miłość. Bohaterowie są wrażliwi i rozczuleni.

Co to jest arkadia?

Wyidealizowana kraina szczęścia i spokoju na łonie natury.

Czym jest panegiryk?

Tekst pisany, by pochwalić jakąś osobę – np. króla, bohatera.

Co to jest oksymoron?

Sprzeczne pojęcia zestawione razem, np. „żywy trup”, „słodki ból”.

Czym jest mitologia?

Zbiór wierzeń i opowieści o bogach, herosach i stworzeniu świata.

Czym jest epos?

Rozbudowany utwór epicki, opowiadający o czynach bohatera, np. Iliada.

Czym jest tragedia?

Dramat ukazujący konflikt tragiczny, kończący się klęską bohatera.

Czym jest komedia?

Dramat o charakterze humorystycznym, ukazujący wady społeczne.

Czym jest filozofia?

Rozważania nad sensem życia, istnieniem, poznaniem i moralnością.

Co to jest stoicyzm?

Filozofia głosząca spokój ducha i życie zgodne z rozumem.

Co to jest epikureizm?

Filozofia dążąca do szczęścia przez unikanie cierpienia i korzystanie z życia.

Co to jest katharsis?

Oczyszczenie emocjonalne poprzez przeżycie litości i trwogi.

Czym była demokracja ateńska?

Ustrój polityczny, w którym obywatele bezpośrednio decydowali o państwie.

Co to jest antropocentryzm?

Pogląd, że człowiek jest w centrum świata i najważniejszy.

Jakie są cechy sztuki antycznej?

Harmonia, proporcja, umiar, idealizacja ciała ludzkiego.

Jaki był cel teatru greckiego?

Oddanie czci Dionizosowi, przeżycie katharsis, rozrywka i refleksja.

Co to jest retoryka?

Sztuka pięknego, skutecznego przemawiania i argumentowania.

Co napisał Homer?

Iliada i Odyseja – eposy o wojnie trojańskiej i podróży Odyseusza.

O czym jest Antygona Sofoklesa?

O konflikcie prawa boskiego (pochowanie brata) z ludzkim (zakaz króla).

Jakie komedie napisał Arystofanes?

Chmury, Lizystrata – satyry społeczne i polityczne.

Co pisał Platon?

Dialogi filozoficzne, np. Obrona Sokratesa.

Czym zajmuje się Poetyka Arystotelesa?

Analizą tragedii, definicją katharsis i mimesis.

Czego naucza Horacy?

Umiar, dystans, carpe diem – chwytaj dzień.

Jakie są cechy literatury antyku?

Uniwersalizm, antropocentryzm, mimesis, katarsis, harmonia, umiar.

Na czym polega zasada trzech jedności?

Jedność czasu, miejsca i akcji – klasyczna zasada tragedii.

Co oznacza carpe diem?

„Chwytaj dzień” – korzystaj z chwili, nie odkładaj życia na później.

Jakie gatunki literackie dominowały?

Epos, tragedia, komedia, dialog filozoficzny.