Geschiedenis 4: alle begrippen + jaren H6-H12

diplomatie

De kunst en de kunde om via overleg tussen verschillende groepen een bepaald doel te verwerven

geopolitiek

De politiek die erop gericht is op meer geografische ruimte, invloed en macht

gouden eeuw

Een naam die gebruikt wordt om een culturele bloeiperiode van een bepaald land of regio in de verf te zetten

machiavellisme

Een politieke theorie die stelt dat alles is toegestaan om de macht te verwerven en te behouden, en dat er geen rekening moet gehouden worden met recht en moraal

militaire revolutie

De radicale verandering van militaire strategie en tactiek in de 16de en 17de eeuw, als gevolg van onder andere het toenemende gebruik van krachtige vuurwapens

la tracé italienne

Een vestingstelsel bestaande uit meerdere driehoekvormige bastions

1519 - 1556

tijd: regeerperiode Karel V

1556 - 1598

tijd: regeerperiode Filips II

Fronde

De opstand van voornamelijk de Franse adel (1647-1653) en van de standen-vertegenwoordiging tegen de inperking van hun macht door kardinaal Mazarin

Hugenoten

De benaming voor de Franse calvinistische protestanten

intendant

Een politieke ambtenaar die door de Franse koning wordt uitgestuurd naar de provincies om daar te controleren of de wetten van de koning wel worden nageleefd

manufacturen

Gemeenschappelijke werkplaatsen waar handwerk verricht werd. Dit wordt ook wel een de voorloper van fabrieken genoemd. Lodewijk XIV gebruikte het om alle producten zelf in Frankrijk te produceren, zodat hij niet in het buitenland diende aan te kopen

Mare clausum

Volgens dit principe kon, naast het land, ook de zee of oceaan eigendom zijn van een vorst of een land

Mare liberum

Volgens dit principe was de zee van iedereen

protectionisme

Een economisch systeem dat erop gericht is de eigen handel, nijverheid en/of landbouw te beschermen. Je tracht dus om zoveel mogelijk in eigen land te produceren zodat je niets in het buitenland dient aan te kopen

vorstelijk absolutisme

Een politiek systeem in de vroegmoderne tijd waarbij de koning alle macht had en dat als een goddelijk voorrecht beschouwde. De macht van de vorst was onbeperkt, zowel in tijd als in politieke zin

1643-1715

tijd: regeerperiode Lodewijk XIV

Enclosure

Het omheinen en in particulier bezit nemen van kleine gronden van boeren en gemeenschappelijke gronden door grondbezitters, zoals dat in Engeland vanaf de 18e eeuw gebeurde

Evolutie

Een geleidelijke verandering. Op die manier is het de tegenhanger van revolutie

Revolutie

Een plotse radicale omslag of verandering. Op die manier is het de tegenhanger van evolutie

1715

tijd: einde regeerperiode Louis XIV

1764

tijd: uitvinding Spinning Jenny

1769

tijd: uitvinding van de stoommachine

1789

tijd: start Franse Revolutie

1801

tijd: Lieven Bauwens start een fabriek in Gent

atheïsme

De overtuiging dat er geen god of goden zijn

godsdienstvrijheid

Eén van de klassieke grondrechten. Het houdt in dat men de vrijheid heeft zelf te kiezen om tot een godsdienst toe te treden en deze te belijden en beoefenen

grondrechten

Fundamentele onaantastbare rechtsnormen die aan burgers persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan moeten verzekeren en die ingrijpen van met name de overheid moeten beperken

grondwet

Een officieel document waarin de basisrechten- en plichten van de burgers en de werking van de staatsorganen zijn opgenomen

rationalisme

Een wetenschappelijke methode die de menselijke rede als enige of voornaamste bron van kennis ziet

scheiding der machten

De scheiding van de uitvoerende, wetgevende en de rechterlijke macht. Elke macht wordt door een andere persoon of instantie uitgeoefend

verlichting

Een culturele stroming uit het einde van de 17de eeuw en vooral de 18de eeuw, waarin filosofen de bestaande maatschappelijke orde bekritiseren en nieuwe maatschappelijke ideeën formuleerden

volkssoevereiniteit

Een recht van de burgers waarbij zij als volk van een staat of land, het hoogste gezag hebben en dus zelf de politieke ontwikkeling van het land bepalen

vrijemarkteconomie

Een economie waarbij prijzen tot stand komen door de wet van vraag en aanbod

1500-1600

tijd: wetenschappelijke revolutie

1700-1800

tijd: de verlichting

dissident

Andersdenkenden die zich verzetten tegen de heersende opvattingen

onafhankelijkheid

Term die aangeeft dat een land volledig soeverein heerst over zijn grondgebied, zelfstandig kan beslissen over het binnenlandse en buitenlandse beleid, en niet bestuurd wordt door een ander land

1492

tijd: Columbus ontdekt Amerika

1756-1763

tijd: Zevenjarige Oorlog

1776

tijd: Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring

algemeen stemrecht

Een systeem waarbij elke burger zijn stem kan uitbrengen

cijnskiesrecht

Een kiesrecht waarbij het aantal stemmen gekoppeld is aan de hoeveelheid belastingen (cijns) die men betaalde

dictatuur

Een staatsvorm waarin slechts één persoon of een kleine groep mensen de macht heeft, en waarin de rechten van de mensen onderdrukt worden

directoire

Een bestuur bestaande uit vijf directeurs in de periode na de Franse Revolutie, van 1795 tot 1799. Aan de directoire kwam een einde door de staatsgreep van Napoleon

guillotine

Een toestel dat door middel van een valbijl mensen op een snelle, en zo werd verondersteld, pijnloze manier onthoofdde. De naam komt van de Franse arts, Joseph Ignace Guillotine, die het toestel uitvond

republiek

Een regeringsvorm geleid door een staatshoofd die gekozen wordt door het volk voor een bepaalde periode

scheiding Kerk en staat

Van scheiding van Kerk en staat is sprake wanneer de kerkelijke macht en staatkundige macht niet in dezelfde handen zijn en zij geen beslissende invloed op elkaar uitoefenen

Wet Le Chapelier

Wet die werd ingevoerd op 14 juni 1791 en die de vrijheid van ondernemen invoerde, en ook coalities en corporaties verbood