Socjologia: Zasady i Normy Moralne

Zestaw fiszek słownikowych obejmujący kluczowe pojęcia z zakresu socjologii moralności, etapów rozwoju moralnego człowieka oraz procesów socjalizacji.

Postawa prospołeczna

Postawa zgodna z normami i zasadami moralnymi w społeczeństwie, w której potrzeby jednostki nie są zaspokajane kosztem innych ludzi.

Postawa aspołeczna

Postawa sprzeczna z normami i zasadami społecznymi, polegająca na zaspokajaniu własnych potrzeb z narażeniem innych, co prowadzi do konfliktu i chaosu.

Moralność

Zespół względnie stałych cech, takich jak wzorce osobowe, zasady i normy w danym społeczeństwie, ukształtowanych historycznie i regulujących stosunki między jednostkami a grupami.

Etyka

Dyscyplina naukowa zajmująca się moralnością, badająca jej historyczne uwarunkowania oraz formułująca i uzasadniająca nowe normy moralne.

Nurt felicytologiczny

Nurt moralności według Marii Ossowskiej, w którym osoba ma moralny obowiązek uniezależnienia się od świata zewnętrznego, np. poprzez ascezę.

Asceza

Ograniczenie wszystkich potrzeb do minimum i niekorzystanie z dóbr materialnych.

Nurt perfekcjonistyczny

Nurt teoretyczny i idealistyczny, w którym naczelnym postulatem jest potrzeba wewnętrznego samodoskonalenia się według określonego wzorca moralnego.

Nurt posłuszeństwa

Moralność oparta na bezwzględnym oddaniu się uznanemu autorytetowi lub przywódcy, gdzie o wartościach decyduje klasa panująca.

Nurt społeczny

Nurt występujący w czasie socjalizmu, w którym moralność zależy od pozytywnego i bezinteresownego stosunku do innych, a praca jest najwyższą wartością.

Oceny moralne

Emocjonalny stosunek jednostki do zauważonych postaw i zachowań innych osób.

Wzorce osobowe

Zbiór przymiotów, jakie jednostka powinna posiadać, aby zostać uznana przez społeczeństwo za moralną.

Motywacja egoistyczna

Rodzaj motywacji moralnej, w której postępowanie ma na celu wyłącznie osiągnięcie osobistego korzyści lub celu.

Motywacja humanistyczna

Postępowanie jednostki nakierowane na to, aby inne osoby czerpały z niego korzyści.

Mechanizm wzmacniania zewnętrznego

Proces nabywania motywacji do działań, które są aprobowane przez otoczenie i przynoszą pozytywne następstwa.

Mechanizm pełnienia ról społecznych

Nabywanie trwałych motywacji zgodnych z zasadami narzuconymi przez rolę społeczną pełnioną w danym środowisku.

Mechanizm integracji wewnętrznej

Przyjmowanie postaw zgodnych z już posiadanymi poglądami i odrzucanie tych, które są z nimi sprzeczne.

Grupa formalna

Grupa stworzona przez osobę trzecią, do której jednostka jest przypisana; zasady grupy mogą być realizowane bez wewnętrznego przekonania.

Grupa znacząca

Grupa oparta na więzi emocjonalnej (np. koleżeńska), na której akceptacji jednostce bardzo zależy.

Stadium anomii

Pierwsze stadium rozwoju moralnego obejmujące wiek niemowlęcy ($0-2$ lata), w tym fazę amoralizmu dziecięcego.

Faza egocentryzmu

Faza w stadium heteronomii ($2-5$ lat), w której dziecko zauważa reakcje otoczenia i dąży do unikania kar oraz osiągania własnych celów.

Faza konformizmu

Faza ($5-9$ lat), w której dziecko zaczyna liczyć się z opinią grupy rówieśniczej i próbuje dopasować swoje cele do potrzeb grupy.

Faza konwencjonalizmu moralnego

Faza w stadium socjonomii ($9-13$ lat), charakteryzująca się silną potrzebą przynależności do grupy i dominacją opinii kolegów ($70\%$) nad opinią rodziców.

Faza pryncypalizmu

Faza w stadium autonomii ($13-19/21$ lat), w której dziecko zna normy moralne i zaczyna kierować się sumieniem przy ocenie własnego postępowania.

Faza idealizmu

Ostatnia faza rozwoju, w której źródłem zachowań są trwałe poglądy i normy moralne, prowadzące do samowychowania.

Socjalizacja w znaczeniu wąskim

Oddziaływanie grupy na jednostkę mające na celu kształtowanie wyłącznie postaw prospołecznych.

Agresja przemieszczona

Upust złości skierowany nie na bezpośrednie źródło frustracji, lecz na osobę trzecią.

Fiksacja

Usztywnienie w procesie rozwoju, które uniemożliwia dalszy postęp, np. brak samodzielności decyzyjnej z powodu nadmiernego wpływu matki.

Regresja

Uwstecznienie zachowań do form z wcześniejszych etapów rozwoju, np. powrót do moczenia nocnego pod wpływem kary.

Substytucja

Prawidłowa postawa polegająca na ustaleniu celu zastępczego w miejsce celu niemożliwego do osiągnięcia.

Sublimacja

Zamiana popędu niemożliwego do zaspokojenia na inną aktywność, np. na wzmożony wysiłek fizyczny.

Choroba sieroca

Skutek utraty kontaktu z matką, objawiający się biernością, utratą wagi oraz obniżoną odpornością i sprawnością motoryczną.