prelim wk 2 pt. 1: Ika-19 at Ika-20 na Siglo

Ika-19 at Ika-20 na Siglo

Lumaki ang impluwensiya ng Europa sa Asya. Ika 19: kapansin pansin ang pagsibol ng imperyalismong kanluranin.

Imperyalismo

Isang patakaran kung saan ang isang malakas na bansa o imperyo ay sumasakop at nagpapasunod sa isa o grupo ng mahihinang bansa. Maaari itong maging indirect control (impluwensiya sa ekonomiya, politika, o kultura nang walang direktang pamumuno sa loob ng bansa).

Kolonya

Ang bansang nasa ilalim ng kontrol ng imperyalismo ay tinatawag na kolonya.

Imperya

Bansang kumokontrol/naghahari.

Kolonyalismo

Ang isang bansa ay direktang sumasakop sa isang teritoryo upang pakinabangan ang mga likas na yaman nito. Ito ay laging direct control (direktang pinamamahalaan ng mananakop ang sinakop na bansa).

Kolonya

Bansang kontrolado o sinakop.

Inglatera (Great Britain)

Ang bansang naging nanguna at pinakamalakas sa mga pwersang imperyalista sa buong mundo noong panahong ito.

Reyna Victoria (1837-1901)

Reyna ng Britanya na namuno sa panahon ng paglawak ng Imperyong Britaniko. Ipinahayag niya na ang mga ingles na ang britanya ang siyang hahari sa mga dayuhang teritoryo.

Britanya (Britain)

May pinakamalakas na hukbong pandagat noong panahon ng imperyalismo. Gumamit sila ng lakas sa dagat at mga rutang pandagat upang makapaglakbay, makipagkalakalan, at manakop ng ibang bansa. Pinakamakapangyarihang bansa.

Great Britain (England)

Mga sumakop sa Inglatera.

Unang Digmaang Apyan (1840-1842)

Nagtagumpay ang Britanya laban sa Tsina. Kinalaban ng England ang Tsina sa ilalim ng Dynasty Qing.

Dahilan ng Unang Digmaang Apyan

Ipinagbili ng Britanya ang opyo sa Tsina; nang pigilan ito ng pamahalaang Tsino, nagkaroon ng digmaan.

Resulta ng Unang Digmaang Apyan

Nanalo ang Britanya. Sa Treaty of Nanking, ipinagkaloob ng Tsina ang Hong Kong Island sa Britanya.

Opium

Isang nakakaadik na droga na ginagamit noon bilang pampakalma o gamot.

Supplier ng Opium

Britain. Sinusupplyan ng Britain ang China.

Epekto ng pagbebenta ng Opium

Ipinagbili ng Britanya ang opyo sa Tsina, na nagdulot ng pagkalulong ng maraming Tsino.

Treaty of Nanking

Kasunduan matapos matalo ang Tsina. Ipinagkaloob ng Tsina ang Hong Kong Island sa Britanya.

Ikalawang Digmaang Apyan

Nagkalaban: Britanya at France vs. Tsina (Dinastiyang Qing). Nanalo muli ang Britanya at mga kaalyado nito.

Resulta ng Ikalawang Digmaang Apyan

Sa Convention of Peking (1860), ibinigay ang tangway ng Kowloon sa Britanya.

Britanya sa India at Burma

1858-1900: Pinagtibay ng Britanya ang kanilang kapangyarihan sa India.

1859

Nasupil ng mga Ingles ang Rebelyong Indiyano.

Subcontinent ng India

Binubuo ng India, Pakistan, at Bangladesh.

Tatlong Digmaang Anglo-Burmese

Nagtagumpay ang Britanya at nasakop ang Burma (ngayon ay Myanmar).

Burma

Naging bahagi ng pagpapalawak ng impluwensiya ng Britanya sa Hilagang Borneo, Malaya, Sarawak, at Sabah.

Anglo-Burmese

Mga digmaan sa pagitan ng Britanya (Anglo) at Burma/Myanmar (Burmese) noong panahon ng imperyalismo.

Layunin ng Anglo-Burmese

Layunin ng Britanya na palawakin ang kanilang teritoryo at impluwensiya.

Resulta ng Anglo-Burmese

Sa huli, nasakop ng Britanya ang Burma.

Treaty of Yandabo

Kasunduan matapos ang Unang Digmaang Anglo-Burmese.

Tatlong teritoryong isinuko ng Burma sa Treaty of Yandabo

Assam, Arakan, at Tenasserim.

Treaty of Yandabo result

Pinirmahan ng Burma ang kasunduan at isinuko ang Assam, Arakan, at Tenasserim sa Britanya. Nagalit ang mga Burmese dahil nasasakop na ng Britanya ang kanilang teritoryo.

Anglo-Burmese Wars

Mga digmaan sa pagitan ng Britanya at Burma dahil sa alitan sa teritoryo at pagpapalawak ng kapangyarihan.

Buffer State

Mga bansang nagsisilbing hadlang o pagitan upang maiwasan ang direktang pag-aagawan ng mga imperyo.

Halimbawa ng Buffer State

Thailand (Siam) — hindi nasakop ng mga bansang Europeo.

11 Southeast Asian Countries

Philippines, Thailand, Vietnam, Malaysia, Indonesia, Singapore, Myanmar, Laos, Cambodia, Brunei, Timor-Leste.

Bakit hindi nasakop ang Thailand?

Magaling ang pinuno niya at makapangyarihan kaya hindi sinakop. Naging Buffer State: barrier/harang.

Mga bansang hindi nasakop ng Europa bilang Buffer State

Japan (Hapon) at Thailand (Siam).

Nawala na ang sakop ng Espanyol

Gitna at Timog Amerika + Paraguay.

Mga bansang dating sakop ng Espanyol sa Gitna at Timog Amerika

Argentina, Chile, Colombia, Ecuador, Costa Rica, Honduras, Guatemala, El Salvador, Nicaragua, Venezuela, Peru, Bolivia, at Uruguay.

Mga Naiwang Kolonya ng Espanya

Cuba at Pilipinas ang ilan sa mga huling kolonya ng Espanya (natira sa kamay ng Spanish).

Venezuela

Kilala bilang isa sa pinakamalaking tagapagtustos ng langis sa mundo.

Unang nakalaya sa Cuba at Pilipinas

Cuba ang unang nakalaya kaysa sa Pilipinas.