Architectuurgeschiedenis - spektakel moderniteit en ontwikkeling moderne metropool

TIJD: 1776 STIJL: modernisme MAKER: Adam Smith OPDRACHTGEVER: x PROJECT: The wealth of Nations PLAATS: Londen UITLEG: een van de eerste traktaten die de grondslag legt van de moderne kapitalistische samenleving

TIJD: 1779 STIJL: modernisme MAKER: Abraham Darby OPDRACHTGEVER: x PROJECT: x PLAATS: Engeland UITLEG: eerste ijzeren brug, massiviteit van stenen brug volledig verdwenen

TIJD: 1801 STIJL: modernisme MAKER: Thomas Telford OPDRACHTGEVER: x PROJECT: ontwerp voor London Bridge PLAATS: Engeland UITLEG: niet gebouwd want men geloofde er niet in

TIJD: 1793 STIJL: modernisme MAKER: Thomas Paine OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Sunderland Bridge PLAATS: Amerika UITLEG: grote overspanning, wel gebouwd in tegenstelling tot London Bridge van Thomas Telford

TIJD: 1795 STIJL: modernisme MAKER: Thomas Telford OPDRACHTGEVER: x PROJECT: x PLAATS: Engeland UITLEG: transportsysteem → verhoogde kanalen

TIJD: 1880 STIJL: modernisme MAKER: Eiffel OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Pont du Garabit PLAATS: Frankrijk UITLEG: ijzerconstructie die losstaat van de ideeën van de stenen constructie; eigen logica

TIJD: 1882 STIJL: modernisme MAKER: Benjamin Baker OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Forth Bridge PLAATS: Engeland UITLEG: pijler niet meer als afzonderlijk element waar ligger op, wel onderdeel van dubbele uitkragingsstructuur

TIJD: 1881 STIJL: modernisme MAKER: x OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Brooklyn Bridge PLAATS: New York UITLEG: aan kabels opgehangen brug → trekkracht van ijzer, contrast tussen massieve torens en staalkabels

TIJD: 1815 STIJL: modernisme ARCHITECT: John Nash OPDRACHTGEVER: George IV GEBOUW: The Royal Pavilion PLAATS: Brighton UITLEG: centraal: metaal, lichtheid…,gietijzeren trap, aard van typologie wijzigt door mogelijkheden van het materiaal

TIJD: 1840 STIJL: modernisme ARCHITECT: Henri Labrouste OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Bibliothèque Sainte-Geneviève PLAATS: Parijs UITLEG: Perfecte illustratie van moderne architectuur. Symbool van nieuw programma (publieke bibliotheek). Een aantal groepen stimuleren en samenbrengen, gaat leiden tot verbetering van welvaar in de samenleving. Essentie van samenleving = kennis, Lichte structuur. IJzer krijgt structurele en esthetische rol

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: Henri Labrouste OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Bibliothèque Nationale (interieur) PLAATS: Parijs UITLEG: Referentie naar architectuurgeschiedenis → wanden bijna Romeinse structuren. Lichtheid, contrast tussen leeszaal en machine achter glazen wand

TIJD: 1835 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Euston Station PLAATS: Londen UITLEG: essentie van station: overdekte industriële hal en stadspoort, neo-griekse stijl

TIJD: 1860 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: St. Pancras Station (interieur) PLAATS: Londen UITLEG: enorme schaalvergroting, pure constructie uit metaal en glas, enorme overkapping, meer dan een station, radicaliteit van industriële niet uitdrukken naar de stad toe; toont zich enkel langs binnenkant

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: King’s Cross Station PLAATS: Londen UITLEG: de hal laten doordringen in volledig ontwerp

TIJD: 1847 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Gare de L’est PLAATS: Parijs UITLEG: integratie van industriële architectuur van hal die doordringt in stedelijke galerij (neorenaissance architectuur), uitvergroot rozas-venster van gotische kathedralen (halve boog)

TIJD: 1895 STIJL: modernisme ARCHITECT: Delancerie (gebouw) en Van Asperen (hal) OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Centraal Station PLAATS: Antwerpen UITLEG: stations worden inkompoorten van de stad

TIJD: 1853 STIJL: modernisme ARCHITECT: Baltard OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Les Halles Centrales PLAATS: Parijs UITLEG: fascinatie voor lichte structuur, combinatie van ijzer met glas

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: Alfons Ballas OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: serres van Laken PLAATS: Brussel UITLEG: vorm ontstaat uit logica van ijzerconstructie

TIJD: 1900 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Elevador de Santa Justa PLAATS: Lissabon UITLEG: transportsystemen worden soort van attractie, verbinding beneden en bovenstad

TIJD: 1851 STIJL: modernisme ARCHITECT: John Paxton OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Crystal Palace PLAATS: Londen UITLEG: nieuw materiaal in architectuur: glas, enorme schaal, verfijning van technologie van serre en spoorweghal, enorm snel gebouwd → opbouw aan lopende band, Paxton wint wedstrijd van wereldtentoonstelling, interieur: het spektakel van mondiale industriële productie → ruimte waarin alle nieuwe materialen / technieken getoond werden

TIJD: 1876 STIJL: modernisme ARCHITECT: Eiffel, Boileau OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Bon Marché PLAATS: Parijs UITLEG: Ontstaan van grootwarenhuizen. Ontstaan van concept van massaconsumptie → burger als consument

TIJD: 1870 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: x PLAATS: Parijs UITLEG: fetisj koopwaar etaleren in passages

TIJD: 1870 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Passage du Caire PLAATS: Parijs UITLEG: aandacht trekken van consumenten

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Sint-Hubertusgalerij PLAATS: Brussel

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Albadie OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Sacré-Coeur PLAATS: Parijs UITLEG: kerk hoopte om het materialistische decennia terug te draaien, proberen teruggrijpen op taal van neo-romaanse architectuur

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Eiffel OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Eiffeltoren PLAATS: Parijs UITLEG: Uitdrukking van seculiere samenleving, geloof in technologische vooruitgang. Monument en wereldtentoonstelling; consumptie en kapitalistisch systeem

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Dutert OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Galerie des Machines PLAATS: Parijs UITLEG: nieuwe schaal van industriële samenleving, onlogisch dat het naar onder toe versmalt, volledig tegen klassieke architectuur maar past wel binnen logica van bruggenbouw

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: Boileau OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Sainte-Eugène PLAATS: Parijs UITLEG: introductie van nieuwe elementen ook in kerken

TIJD: eind 19e eeuw STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Notre Dame du Travail PLAATS: Parijs UITLEG: radicale architectuur voor kerken; opbouw in ijzer in de hoop om werknemers terug te winnen uit de fabrieken

TIJD: 1910 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Penn Station PLAATS: New York UITLEG: evocatie van Romeinse thermen, transparantie

TIJD: 1760 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: Pombal GEBOUW: transformatie van afgebrande stad PLAATS: Lissabon UITLEG: Uitdrukking van de nieuwe samenleving. Politiek project waarvoor stedenbouw als apparaat van technische kennis wordt ingezet.

TIJD: 1853 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: Haussmann GEBOUW: systeem van grote boulevards PLAATS: Parijs UITLEG: Antwoord op enorme groei van stad. Boulevards → verbindingen maken tussen wijken. Veel afbraak, grote vernielingen. Nieuwe klasse van burgerij krijgen appartementen. Boulevards door dense en moeilijk te controleren arbeidsbuurten. Snelle verplaatsing van troepen vanuit kazernes. Geen architecturaal project, wel vanuit politie.

TIJD: 1858 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: Cèrda GEBOUW: transformatie van Barcelona PLAATS: Barcelona UITLEG: Egaal grid systeem → speculatie proberen tegengaan. Stedenbouwkundig project

TIJD: 1850 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: Haussmann GEBOUW: Parc des Buttes-Chaumont PLAATS: Parijs UITLEG: Nieuw publiek park. Gerealiseerd op terrein van oude steengroeve. Veel oog voor nieuwe modes in landschapsaanleg. Nieuwe stedelijke ervaring

TIJD: 1893 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: station voor wereldtentoonstelling PLAATS: Chicago UITLEG: Heropbouw na the Great Fire. Voor wereldtentoonstelling aantal grote infrastructuren voorzien.

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Adler en Sullivan OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Auditorium Building PLAATS: Chicago UITLEG: Hoge structuren. Chicago was stad met materiële en culturele condities om nieuwe architectuur mogelijk te maken.

TIJD: 1889 STIJL: modernisme ARCHITECT: Burnham en Root OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Monadnock Building PLAATS: Chicago UITLEG: Heel sterke aanwezigheid in baksteen. Afwezigheid van elke vorm van decoratie. Oogt modern, maar loopt technisch achter. IJzer skelet en dikke, dragende buitenmuren; verlies je veel plaats mee.

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: William Le Baron Jenney OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: grootwarenhuis PLAATS: Chicago UITLEG: Trekt ijzeren constructie door in gevel om zo minder plaats te verliezen → gevel heeft geen dragende functie meer dus veel dunner → ontstaan van vliesgevel

TIJD: 1894 STIJL: modernisme ARCHITECT: Burnham OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Reliance Building PLAATS: Chicago UITLEG: Skelet, transparantie, quasi gewichtloze gevel die aan structuur hangt. Bijna doorlopende glasstructuur. Hypermodern

TIJD: 1901 STIJL: modernisme ARCHITECT: Burnham OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Flatiron Building PLAATS: New York UITLEG: Schuine lijn van straat. Op bepaald punt enorm smal. Staalstructuur, gevel geen dragende functie

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Richardson OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Marshall Field’s store PLAATS: Chicago UITLEG: Brute kracht verbonden met verwijzing naar historische referentie = vormentaal van nieuwe grootwarenhuizen. Krijgt een karakter, referentie: Romaanse architectuur

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Adler, Sullivan OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Walker Warehouse PLAATS: Chicago UITLEG: Gaandeweg strippen van het rustieke, Romaanse. Veel gladdere gevelstenen, wel geabstraheerde historische referenties. Gedetailleerde sokkel met bogen → karakter geven

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Sullivan OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Wainwright Building PLAATS: Saint Louis UITLEG: Draagstructuur in staal + daartegen eenvoudige en subtiele bekleding. Duidelijk klassieke ordening: sokkel, schacht, bekroning. Ander ritme aan verticale elementen (eigenlijk niet nodig voor constructie). Nieuw soort decoratie → vegetatieve elementen

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Sullivan OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Guaranty Building PLAATS: Buffalo UITLEG: Duidelijke sokkel, nieuw soort van decoratie. Veel meer verticale elementen dan nodig → verticaliteit benadrukken

TIJD: 1890 STIJL: modernisme ARCHITECT: Sullivan OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Carson, Pirie and Scott Department Store PLAATS: Chicago UITLEG: Grid van staalstructuur naar buiten brengen (eindeloze repetitie) Decoratie van sokkel (onderaan) om aandacht van klanten aan te trekken → natuur in midden van grootstad

TIJD: 1910 STIJL: modernisme / neogotiek ARCHITECT: Cass Gilbert OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Woolworth Building PLAATS: New York UITLEG: wolkenkrabber in neogotische stijl

TIJD: 1922 STIJL: modernisme ARCHITECT: Raymond Hood OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Chicago Tribune Tower PLAATS: x UITLEG: wedstrijd over hele wereld → mooiste wolkenkrabber ter wereld ontwerpen. Dit ontwerp is gewonnen

TIJD: 1920 STIJL: modernisme ARCHITECT: William van Alen OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Chrysler Building PLAATS: New York UITLEG: Decoratie en interieur worden ingezet om schaal te verbinden met de mens. Details in gebouw vormgegeven zoals auto’s van Chrysler

TIJD: 1930 STIJL: modernisme ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Empire State Building PLAATS: New York UITLEG: Ambitie niet meer de mooiste, wel de grootste. Economisch product dat wil inspelen op de celebratie van de corporaties die hen oprichten. Heel weinig decoratie

TIJD: 1930 STIJL: modernisme ARCHITECT: Raymond Hood OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: McGraw-Hill Building PLAATS: New York UITLEG: Enige decoratieve element is inscriptie van de naam van de corporatie die het gebouw heeft opgericht.

TIJD: 1930 STIJL: modernisme ARCHITECT: Raymond Hood OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Rockefeller Center PLAATS: New York UITLEG: Geheel van met elkaar verbonden torens; een stad in een stad. Het leven in omliggende straten wordt weggezogen → straten van Manhattan blijven als vervuilde canyon over

TIJD: 1951 STIJL: modernisme ARCHITECT: Gordon Bunshaft OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Lever House PLAATS: New York UITLEG: Wolkenkrabber is onhandelbaar individu geworden → onderwerpen aan extreme ontlediging → pure geometrische vorm, volledig in glas

TIJD: 1958 STIJL: modernisme ARCHITECT: Mies van der Rohe OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Seagram Building PLAATS: New York UITLEG: Ipv maximaal grond te bezetten creëert Mies een open plaza voor de toren (‘verspilling van ruimte?’) → filosofische daad. Ook meest antieke materialen (graniet, travertijn, brons)

TIJD: 1910 STIJL: modernisme ARCHITECT: Frank Lloyd Wright OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Robie House PLAATS: Chicago UITLEG: Anti-stedelijke ideologie, tegen dense metropool. Horizontaliteit van weidse landschap benadrukken

TIJD: 1910 STIJL: modernisme ARCHITECT: OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Levittown PLAATS: New York UITLEG: Eerste ideale beelden van tuinsteden → enorme verkavelingen