benzene

බෙන්සීන් හි අණුක සූත්‍රය කුමක්ද?

C₆H₆

බෙන්සීන් සාමාන්‍ය ඇල්කීන හා ඇල්කයින මෙන් අසංතෘප්තතාව සඳහා වන පරීක්ෂණවලට පිළිතුරු ලබා නොදෙන්නේ ඇයි?

එහි ව්‍යුහය සාපේක්ෂව වෙනස් ස්ථාවර ස්වභාවයක් ගන්නා බැවිනි.

රක්ත තප්ත නළයක් තුළින් ඇසිටිලින් (HC≡CH) වායුව යැවූ විට ලැබෙන ඵලය කුමක්ද?

3HC≡CH —(රක්ත තප්ත නළය)—> C₆H₆ (බෙන්සීන්)

කෙකුලේ (Kekulé) ව්‍යුහයේ පවතින ප්‍රධාන පරීක්ෂණාත්මක දෝෂය කුමක්ද?

කෙකුලේ ව්‍යුහයේ ද්විත්ව බන්ධන 3ක් හා තනි බන්ධන 3ක් පෙන්වන නමුත්, පරීක්ෂණාත්මකව බෙන්සීන්වල සියලුම බන්ධන දිගින් සමානය.

බෙන්සීන්වල සැබෑ ව්‍යුහය කුමක්ද?

කෙකුලේ ව්‍යුහවල ගුණ එක්වීමෙන් සෑදෙන "සම්ප්‍රයුක්ත මුහුම" (Resonance hybrid) වේ.

බෙන්සීන්වල සියලුම කාබන් පරමාණුවල මුහුම්කරණය (Hybridization) කුමක්ද?

sp² මුහුම්කරණයයි.

බෙන්සීන්වල ස්ථායී චක්‍රීය π (පයි) ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව නිර්මාණය වන්නේ කෙසේද?

සෑම C පරමණයකම ඇති නුමුහුම් p කාක්ෂිකවල ඇති තනි ඉලෙක්ට්‍රෝන 6 එකිනෙක අතිච්ඡාදනය වීමෙන් චක්‍රීයව විස්ථානගත වීමෙනි.

බෙන්සීන්වල ලාක්ෂණික ප්‍රතික්‍රියා වර්ගය කුමක්ද?

ඉලෙක්ට්‍රොෆිලික ආදේශ ප්‍රතික්‍රියා (SE - Electrophilic Substitution).

බෙන්සීන්වල ලාක්ෂණික ප්‍රතික්‍රියාව (SE) වීමට හේතුව කුමක්ද?

විස්ථානගත π ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව නිසා වලය ඉලෙක්ට්‍රෝනවලින් පොහොසත් වන අතර, එම ස්ථායී විස්ථානගත වීම බිඳ නොදමමින් H⁺ ඉවත් කරමින් ආදේශ වීමට කැමැත්තක් දක්වයි.

බෙන්සීන් ක්ලෝරිනීකරණය (Chlorination) සඳහා ප්‍රතිකාරක හා උත්ප්‍රේරක මොනවාද?

Cl₂ සහ නිර්ජලීය AlCl₃ (හෝ නිර්ජලීය FeCl₃).

බෙන්සීන් බ්‍රෝමිනීකරණය (Bromination) සඳහා ප්‍රතිකාරක හා උත්ප්‍රේරක මොනවාද?

Br₂ සහ නිර්ජලීය FeBr₃ (හෝ නිර්ජලීය AlBr₃).

බෙන්සීන් ෆ්‍රීඩෙල්-ක්‍රාෆ්ට්ස් ඇල්කයිලීකරණය (Alkylation) සඳහා ප්‍රතිකාරක මොනවාද?

R-Cl සහ නිර්ජලීය AlCl₃.

බෙන්සීන් ෆ්‍රීඩෙල්-ක්‍රාෆ්ට්ස් ඇසිලීකරණය (Acylation) සඳහා ප්‍රතිකාරක මොනවාද?

R-CO-Cl සහ නිර්ජලීය AlCl₃.

බෙන්සීන් නයිට්‍රීකරණය (Nitration) සඳහා ප්‍රතිකාරක සහ උෂ්ණත්ව තත්ත්ව මොනවාද?

සාන්ද්‍ර HNO₃ සහ සාන්ද්‍ර H₂SO₄ මිශ්‍රණය, 50 °C - 60 °C උෂ්ණත්වය.

බෙන්සීන් සුළු වශයෙන් පෙන්වන, π ඉලෙක්ට්‍රෝන වලාව සම්පූර්ණයෙන්ම බිඳ වැටෙන ප්‍රතික්‍රියා වර්ගය කුමක්ද?

ඉලෙක්ට්‍රොෆිලික ආකලන ප්‍රතික්‍රියා (AE - Electrophilic Addition).

Cl₂/hν (සූර්යාලෝකය) හමුවේ බෙන්සීන් දක්වන ආකලන ප්‍රතික්‍රියා ඵලය කුමක්ද?

C₆H₆Cl₆ (හෙක්සාක්ලෝරෝසයික්ලොහෙක්සේන්).

රේනි Ni (Raney Ni) උත්ප්‍රේරකය හමුවේ 150 °C දී බෙන්සීන් H₂ සමඟ දක්වන ආකලන ප්‍රතික්‍රියා ඵලය කුමක්ද?

සයික්ලොහෙක්සේන් (Cyclohexane).

බෙන්සීන් වලයට CH₃-CH(Cl)-CH₃ සහ නිර්ජලීය AlCl₃ දැමූ විට ලැබෙන ඵලය කුමක්ද?

අයිසොප්‍රොපයිල් බෙන්සීන් (Cumene).

ඒක ආදේශිත බෙන්සීන් වලයක 2, 6 ස්ථාන සහ 4 ස්ථානය පිළිවෙළින් හඳුන්වන්නේ කෙසේද?

2, 6 ස්ථාන = ortho (ඔර්තෝ) ස්ථාන වන අතර, 4 ස්ථානය = para (පැරා) ස්ථානය වේ.

ඒක ආදේශිත බෙන්සීන් වලයක 3, 5 ස්ථාන හඳුන්වන්නේ කෙසේද?

meta (මෙටා) ස්ථාන.

යොමුකරණය (Directing effect) යනු කුමක්ද?

බෙන්සීන් වලයට දැනටමත් ආදේශ වී ඇති මුල් කාණ්ඩය විසින්, දෙවනුවට එකතු වන කාණ්ඩය බැඳෙන ස්ථානය (ortho/para හෝ meta) තීරණය කිරීමයි.

meta (මෙටා) යොමුකාරක කාණ්ඩ පහසුවෙන් හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?

බෙන්සීන්ට සම්බන්ධිත පරමාණුව මත: (i) ද්විත්ව බන්ධිත ඔක්සිජන්, (ii) ත්‍රිත්ව බන්ධිත නයිට්‍රජන්, හෝ (iii) ධන (+) ආරෝපණයක් පැවතීම.

බෙන්සැල්ඩිහයිඩ් (C₆H₅-CHO) ක්ලෝරිනීකරණය කළ විට ප්‍රධාන ඵලය ලැබෙන්නේ කුමන ස්ථානයටද?

-CHO යනු meta යොමුකාරකයක් බැවින් ප්‍රධාන ඵලය meta-chlorobenzaldehyde වේ.

ටොලුයින් (C₆H₅-CH₃) ක්ලෝරිනීකරණය කළ විට ප්‍රධාන ඵල ලැබෙන්නේ කුමන ස්ථානවලටද?

-CH₃ යනු ortho-para යොමුකාරකයක් බැවින් ප්‍රධාන ඵල ලෙස ortho සහ para ඵල මිශ්‍රණයක් ලැබේ.

ඇල්කයිල් බෙන්සීන් ප්‍රබල ඔක්සිකරණයට (H⁺/KMnO₄) ලක් කිරීමේ මූලික නියමය කුමක්ද?

බෙන්සීන් වලයට බැඳී ඇති කාබන් (Benzilic carbon) සතුව අවම වශයෙන් එක H පරමාණුවක් හෝ තිබිය යුතුය.

ටොලුයින්, එතිල්බෙන්සීන් සහ අයිසොප්‍රොපයිල් බෙන්සීන් H⁺/KMnO₄ සමඟ රත් කළ විට දෙන පොදු අවසාන ඵලය කුමක්ද?

බෙන්සොයික් අම්ලය (C₆H₅-COOH).

තෙවනුව (Tertiary) කාබන් දාමයක් සහිත ඇල්කයිල් බෙන්සීන් [C₆H₅-C(CH₃)₃] ඔක්සිකරණය නොවීමට හේතුව කුමක්ද?

බෙන්සීන්ට බැඳි ඇති C පරමාණුව වටා H පරමාණු නොමැති වීමයි (ප්‍රතික්‍රියාව සිදු නොවේ).

වලය සක්‍රියක (Ring activators) යනු මොනවාද?

බෙන්සීන් වලයේ π ඉලෙක්ට්‍රෝන ඝනත්වය වැඩි කර ප්‍රතික්‍රියාශීලීත්වය ඉහළ නංවන කාණ්ඩයි.

වලය වික්‍රියක (Ring deactivators) යනු මොනවාද?

බෙන්සීන් වලයේ π ඉලෙක්ට්‍රෝන ඝනත්වය අඩු කර ප්‍රතික්‍රියාශීලීත්වය පහත හෙළන කාණ්ඩයි.

සක්‍රියක සහ වික්‍රියක හඳුනා ගැනීමේ පොදු රටාව කුමක්ද?

හැලජන (Cl, Br) හැර අනෙකුත් සියලුම ortho-para යොමුකාරක "සක්‍රියක" වේ. හැලජන සහ සියලුම meta යොමුකාරක "වික්‍රියක" වේ.

වික්‍රියක ප්‍රබලතාව වැඩි වන අනුපිළිවෙළ දක්වන්න.

-Cl < -CO-R < -C≡N < -NO₂ (නයිට්‍රෝ කාණ්ඩය ප්‍රබලතම වික්‍රියකයකි).

සක්‍රියක ප්‍රබලතාව වැඩි වන අනුපිළිවෙළ දක්වන්න.

-CH₃ < -OCH₃ < -OH < -NH₂ (ඇමයිනෝ කාණ්ඩය ප්‍රබලතම සක්‍රියකයකි).

සත්‍ය/අසත්‍ය MCQ ලක්ෂ්‍යය: "සියලුම meta යොමුකාරක වික්‍රියක වේ" යන ප්‍රකාශය සත්‍යද?

සත්‍ය වේ (True).

සත්‍ය/අසත්‍ය MCQ ලක්ෂ්‍යය: "සියලුම වික්‍රියක meta යොමුකාරක වේ" යන ප්‍රකාශය සත්‍යද?

අසත්‍ය වේ, මන්ද හැලජන (Cl, Br) වික්‍රියක වුවත් ඒවා ortho-para යොමුකාරක වේ.

සත්‍ය/අසත්‍ය MCQ ලක්ෂ්‍යය: "සියලුම ortho-para යොමුකාරක සක්‍රියක වේ" යන ප්‍රකාශය සත්‍යද?

අසත්‍ය වේ, මන්ද හැලජන ortho-para වුවත් ඒවා වික්‍රියක වේ.

සත්‍ය/අසත්‍ය MCQ ලක්ෂ්‍යය: "සියලුම සක්‍රියක ortho-para යොමුකාරක වේ" යන ප්‍රකාශය සත්‍යද?

සත්‍ය වේ (True).

-Br, -CN, සහ -OH කාණ්ඩ පිළිවෙළින් කුමන වර්ගයේ යොමුකාරකද?

-Br: ortho-para | -CN: meta | -OH: ortho-para.

-COOH, -NO₂, සහ -NH₂ කාණ්ඩ පිළිවෙළින් කුමන වර්ගයේ යොමුකාරකද?

-COOH: meta | -NO₂: meta | -NH₂: ortho-para.

-CH₂-OCH₃, -NH₃⁺, සහ -C≡CH කාණ්ඩ පිළිවෙළින් කුමන වර්ගයේ යොමුකාරකද?

-CH₂-OCH₃: ortho-para | -NH₃⁺: meta | -C≡CH: ortho-para.

-CO-CH₃, -N⁺≡N, සහ -CH₂-CHO කාණ්ඩ පිළිවෙළින් කුමන වර්ගයේ යොමුකාරකද?

-CO-CH₃: meta | -N⁺≡N: meta | -CH₂-CHO: ortho-para.