Sociale psychologie (Gebaseerd op een quizlet)

Horn-effect

Neiging om een negatief oordeel te vormen over iemand op basis van 1 negatief kenmerk

Sociaal lijntrekken (social loafing)

Fenomeen waarbij mensen in groepsverband minder hun best doen dan individueel, synoniemen zijn free rider-effect en sucker-effect

Deïndividuatie

Toestand waarin mensen zich anoniem voelen in een groep, wat leidt tot impulsiever gedrag

Stereotypen

Vaststaande opvattingen over de kenmerken van een bepaalde groep mensen

Conformiteit

Zich aanpassen aan de groepsnormen om geaccepteerd te worden

Geen liefde

Geen enkel component is aanwezig

Halo-effect

Neiging om positief oordeel te vormen over een persoon op basis van 1 positief kenmerk

Cognitieve dissonantie

Spanning die ontstaat wanneer iemands gedrag in strijd is met diens overtuigingen

Zelfvervullende voorspelling

Wanneer een verwachting over iemand ervoor zorgt dat deze persoon zich ook naar die verwachting gaat gedragen

Sociale facilitatie

Verbetering van prestaties bij eenvoudige taken in aanwezigheid van anderen

Sociale inhibitie

Verslechtering van prestaties bij complexe taken door aanwezigheid van anderen

Attributietheorie

Verklaart hoe mensen oorzaken toeschrijven aan gedrag

Actor-observator-effect

Neiging om eigen gedrag aan externe factoren toe te schrijven terwijl we gedrag van anderen eerder intern verklaren

Primacy-effect

Eerste indruk heeft een grotere invloed op ons oordeel dan latere informatie

Recency-effect

Laatst verkregen informatie heeft de grootste impact op ons oordeel

Sociale normering

Neiging om ons gedrag af te stemmen op dat van anderen in een nieuwe of onduidelijke situatie

Sociale identiteitstheorie

Verklaart hoe groepslidmaatschap invloed heeft op ons zelfbeeld en gedrag tegenover anderen

Fundamentele attributiefout

Neiging om gedrag van anderen intern toe te schrijven

In-group bias

Neiging om leden van eigen groep positiever te beoordelen dan buitenstaanders

Out-group homogeniteitseffect

Perceptie dat leden van andere groep meer op elkaar lijken dan leden van eigen groep

Hoe vormen we een beeld van mensen?

Bewuste en onbewuste processen zorgen ervoor dat mensen zich heel snel een beeld van iemand vormen, beïnvloed ook verdere interacties tussen mensen

Percept

Zintuiglijk waarnemen (bvb. man in een trein)

Concept

Verdere uitwerking van het percept (bvb. man in trein = percept hoge piet is concept)

Waarop baseren we onze eerste indruk?

Vooral op het visuele, 3 grote blokken: Uiterlijk, lichaamstaal en gedrag

Wat is het eerste dat we op letten bij een eerste indruk?

Uiterlijk nemen we eerst waar, spontaan kijken we naar leeftijd, geslacht en huidskleur

Theorie van Mehrabian

Populaire en vaak geciteerde theorie wanneer het gaat over boodschap en manier waarop boodschap van de ene persoon naar de andere wordt overgebracht.

7 - 38 - 55 regel (theorie van Mehrabian)

7% wordt bepaald door woorden, 38% door inhoud, 55% door lichaamstaal. Geldt enkel wanneer boodschap ambigu of incongruent is

Waarneming is ook cultuur gebonden

Mensen met verschillende cultuur of etnische achtergrond bekijkt anders naar gezichten (bvb. Aziaten vinden dat Europeanen heel ronde gezichten hebben)

Wat is spontane beeldvorming?

We vormen vrij snel een beeld van een persoon op basis van weinig gegevens, evaluatie van onze waarneming gebeurt in miliseconden en is automatisch dus zonder bedoeling en dat je er bewust van bent

Aan de hand van wat gebeurt onze spontane beeldvorming?

Cognitieve schema’s

Cognitieve schema’s

Menselijke innerlijke structuren over wijze waarop bepaalde zaken of gebeurtenissen samenhangen, door ervaring op te doen leren we dat bepaalde dingen samen voorkomen of op elkaar volgen en deze vormen dan ons cognitief schema

Wat is een voordeel van cognitieve schema’s?

Sneller kunnen reageren op prikkels

Wat zijn de 3 functies van een cognitief schema volgens Roos Vonk?

Schijnwerper (zorgen dat de aandacht naar juiste zaken gaat)

Gatenvuller (ontbrekende informatie aanvullen)

Gedragswijzer (Door info gelinkt aan wat we zien via schijnwerper en zelfingevulde info, weten we hoe we ons moeten gedragen)

Gevaren en nadelen van een cognitief schema

Wat we winnen aan snelheid verliezen we aan accuraatheid en zorgen dus vaak voor stereotypering

Belangrijkste factoren die richting bepalen van cognitieve schema’s

Negatieve stimuli (Iets negatief vraagt dringender actie dan iets positief)

Cultuur (specifiek gedrag activeert in verschillende culturen verschillende schema’s)

School (gevaar voor eenzijdige verhalen (bvb. kolonisatie))

Particuliere ervaringen (bvb. Vrouw die bedrogen is kijkt anders naar mannen)

Priming (Recente gebeurtenis verhoogt toegankelijkheid van een bepaald schema)

Actuele gemoedstoestand en situatie

Interne attributie

Oorzaak van gedrag aan persoon zelf toeschrijven

Externe attributie

Oorzaak van gedrag toeschrijven aan omgeving/buiten persoon zelf

Corresponderende inferentietheorie van Jones en Davis

3 variabelen bij verklaren van iemand zijn gedrag: Keuze, situatie en gevolgen

Covariatiemodel van Kelly

3 variabelen: Consensus (hoe lager conSensus, hoe sterker er intern geattribueerd wordt vb als ik het alleen ben ben ik het probleem)

Distinctiviteit (hoe lager distincitiviteit, hoe sterker intern geattribueerd wordt vb als ik het in veel verschillende situaties heb, ben ik het probleem))

Consistentie (Hoe hoger consistentie hoe sterker interne attributie)

Persoonsattributie

Situatie met lage consensus, lage distinctiviteit en hoge consistentie

Situationele attributie

Situatie met hoge consensus, hoge distinctiviteit en hoge consistentie

Combinatie van persoons- en situatieattributie

Situatie met lage consensus, hoge distinctiviteit en hoge consistentie

Het toeval

Situatie met lage consensus, hoge distinctiviteit en lage consistentie

De actor-observatie-attributiefout

Wanneer je jezelf zowel in positie van toeschouwer als in die van actor zet, ga je minder makkelijk bepaald gedrag intern attribueren door zelfbescherming

Impliciete persoonlijkheidstheorie

Mentale schema’s waarmee we eigenschappen van een persoon groeperen en verbanden leggen (bvb. als iemand intelligent overkomt, denken we ook dat die persoon verantwoordelijk en ambitieus is)

Gelijk-aan-mij-effect

Mensen beoordelen anderen positiever als ze overeenkomsten zien met zichzelf (bvb. interesses)

Projectie

Toeschrijven van eigen gevoelens of eigenschappen aan anderen, vaak als afweermechanisme. (Bvb. iemand die onzeker is kan anderen als onzeker zien)

Pygmalion-effect

Een specifiek soort zelfvervullende voorspelling waarbij hogere verwachtingen leiden tot betere prestaties

Sociale categorisering

Opdelen van mensen in groepen op basis van gedeelde kenmerken zoals etniciteit, geslacht of beroep. Kan storend zijn door binair denken en gelinkt aan superioriteit en macht. Werkelijkheid wordt veel te simpel. Ontstaan van assimilatie en contrast

Stereotypen

Vaststaande, vereenvoudigde opvattingen over een groep mensen, bvb. alle wetenschappers zijn nerds

Shooter bias

Neiging om sneller een dreiging te zien bij bepaalde groepen mensen, wat kan leiden tot discriminerende reacties, bvb. politieagenten die sneller schieten op ongewapende mensen uit gemarginaliseerde groep

Sociale identiteitstheorie

Theorie die stelt dat ons zelfbeeld deels bepaald wordt door groepen waartoe we behoren (bvb. nationaliteit of sportclubs)

Priming

Fenomeen waarbij eerdere ervaringen bepaalde schema’s activeren, waardoor we nieuwe informatie anders waarnemen (bvb. Iemand die net over criminaliteit las, zal sneller denken dat iemand met hoodie een dief is)

Chronische priming

Wanneer bepaalde mentale concepten voortdurend geactiveerd blijven in iemands geheugen, waardoor ze invloed hebben op verwerking van informatie

Rosenhan-experiment (1973)

Onderzoek waarin gezonde mensen zich voordeden als psychiatrische patiënten om te tonen hoe diagnoses kunnen leiden tot verkeerde percepties van gedrag

Attributiefouten

Systematische fouten bij toeschrijven van oorzaken aan gedrag, zoals fundamentele attributiefout en actor-observator-effect

4 belangrijke kenmerken bij gelijk-aan-mij-effect

Fysieke gelijkenissen: positievere gevoelens bij mensen die op ons lijken qua uiterlijk

Persoonlijkheids- en gedrag kenmerken: meer aangetrokken tot mensen met vergelijkbare persoonlijkheid

Attitudes en waarden: mensen met dezelfde opvattingen, overtuigingen en waarden

Interesses en voorkeuren: delen van gemeenschappelijke hobby’s

Zelfcategorisering

Manier waarop individu zichzelf ziet als lid van bepaalde groep, wat zelfbeeld en gedrag beïnvloedt

In-group

Groep waarmee individu identificeert en toebehoort

Out-group

Groep waartoe individu niet behoort en vaak als anders of minder positief beoordeelt

Multicollectiviteit

Fenomeen waarbij mensen tot meerdere groepen tegelijk horen, elk met eigen cultuur

Doel van zelfcategorisatie

Verkrijgen van goed zelfbeeld, zorgt ook voor sterk vertekend beeld en vertekende waardering van leden van groep waar we al dan niet toe behoren

Gevolgen wanneer iemand van groep verandert

Radicale verandering in onze attitude tegenover die persoon

Stereotypering

Gegeneraliseerd beeld of overtuiging over een groep mensen dat niet perse op feiten is gebaseerd

Assimilatie

Wanneer er zaken in een categorie geplaatst worden, zullen verschillen binnen categorie verkleinen

Contrast

Fenomeen waarbij oordeel over een individu of situatie verschuift in tegenovergestelde richting van geactiveerd concept

Zelfcategoriseringstheorie (Turner, 1985)

Theorie die stelt dat mensen zichzelf categoriseren als lid van groep om een positief zelfbeeld te krijgen

Houding tegenover in-group

Mensen bevoordelen leden van eigen groep, zowel in gedrag als attributies

Houding tegenover out-group

Mensen kunnen negatiever zijn tegenover leden van out-group, vooral als hun sociale identiteit bedreigd wordt

Minimale groepssituatie (Tajfel, 1971)

Betekent dat mensen al een sterke voorkeur kunnen hebben voor eigen groep, zelfs als groep willekeurig ingedeeld is

Voorbeeld: Tajfel verdeelde mensen willekeurig in 2 groepen (bvb op basis van voorkeur van 2 schilderijen), ondanks niet-gebaseerde groepsindeling gaven mensen toch voorkeur aan eigen groep en gaven ze hun sneller beloningen

Tegengif tegen stereotypen

Strategieën om stereotype denken te verminderen, zoals bewustwording, contact met out-group en doorbreken van automatische associaties

De Zajonc-oplossing

Theorie die verklaart waarom sociale facilitatie optreedt: aanwezigheid van anderen verhoogt opwinding, wat prestaties beïnvloedt

Sociaal belemmeringseffect

Ander woord voor sociale inhibitie, aanwezigheid van anderen zorgt voor slechtere prestaties bij moeilijke taken

Ringelmann-effect

Hoe groter een groep, hoe minder inspanning elk individu levert (bvb. trekken aan een touw is minder krachtig per persoon als groep groter wordt)

Sociaal compenseren

Tegenovergestelde van social loafing, sommige groepsleden doen extra moeite om tekort van minder actieve groepsleden te compenseren

De verwachte evaluatietheorie

Theorie die stelt dat angst voor beoordeling door anderen bepaalt of sociale facilitatie of inhibitie optreedt

Deïndividuatie

In groepen verliezen mensen hun individuele identiteit en gedragen ze zich impulsiever of extremer

Deïndividuatiehypothese

Theorie die stelt dat anonieme groepsomgevingen mensen minder verantwoordelijk maken voor hun daden

Deïndividuatiegedrag

Gedrag dat voorkomt uit deïndividuatie, zoals extreme acties, impulsiviteit of agressie

Gevolg van stereotypering

Via illusoire correlaties (denkbeeldige verbanden) gaan we invullen en foutieve verklaringen geven

Voor wat zorgt stereotypering?

Tot discriminatie en priviligering. Een kenmerk van iemand negatief of positief gebruiken tegen die persoon in een situatie waar dit niet van belang is

Allerbelangrijkste bij stereotypering

Bewust zijn van gedrag, wanneer je weet dat je zo denkt kan je je gedrag sturen

Attitude

Evaluatie van mensen, objecten of ideeën in termen van positief/negatief

Richting

Oriëntatie van een attitude (positief, neutraal, negatief)

Intensiteit

Hoe sterk iemand iets goed of slecht vindt

Belang van attitude

Hoe relevant of belangrijk een attitude is voor iemand

Toegankelijkheid van attitude

Hoe snel een attitude opgeroepen wordt in geheugen

Ambivalentie

Aanwezigheid van zowel positieve als negatieve gevoelens over hetzelfde ondererp

Expliciete meting

Directe vraagstelling over attitudes

Impliciete mening

Observatie van gedrag dat attitude verraadt

Grove attitude meting

Algemene, minder gedetailleerde manier van attitudemening

Thurstone-schaal

Methode om attitudes te meten door uitspraken te beoordelen op vooraf vastgestelde waarde

Plafondeffect

Effect waarbij maximale score wordt bereikt, waardoor verdere groei of verandering niet meer zichtbaar is

Nabijheidseffect

Hoe dichterbij iets is, hoe groter de kans dat het invloed heeft op onze attitudes

Sociale wenselijkheid

Neiging om antwoorden te geven die sociaal acceptabel zijn

Yale Attitude Change Approach

Beïnvloeding gebeurt via bron, boodschap en ontvanger

Geloofwaardigheid

Hoe betrouwbaar een bron overkomt

Aantrekkelijkheid

Hoe fysiek of sociaal aantrekkelijk een bron is, wat kan bijdragen aan overtuigingskracht

Stemming

Emoties beïnvloeden de manier waarop we attitudes vormen of veranderen

Intelligentie

Meer intelligente mensen zijn kritischer en minder vatbaar voor oppervlakkige beïnvloeding