H4 politicologie macht in weinig handen

betekenis van studie van elites

• doel: machtsstructuur/verdeling in SL studeren

• politieke elite = besluitvormer MAAR veel actoren uit het zicht betrokken (democratisch)

• belgie = moeilijk te besturen → veel breuklijnen (particratie, neocorporatisme)

• neocorporatisme = staat, werkgevers & vakbonden werken samen & ontwikkelen beleid over sociaal-economische kwesties

• particratie = politieke partijen hebben invloed bij besluitvorming

• pacificatiedemocratie = spanning op vreedzame wijze oplossen

• belgie = politieke elite, niet problematisch: diverse beleidsmakers, onzichtbare actoren)

2 benaderingen bij eliteonderzoek

• theoretisch-filosofisch = elite in brede zin

• concreet & actueel eliteonderzoek = empirisch/wetenschappelijk: elite via politieke verkiezingen aan de macht

beschrijving elite

• negatieve connotatie = ongelijkheid, superioriteit

• elk domein heeft zijn elite (politici, voetballers…) → wie het best presteert

• tijdelijk & voorwaardelijk

  = bezitten DISPROPORTIONELE macht

criterium elite (meisel)

1. group consciousness = eigen identiteit & belangen

2. coherence = groepsverbondenheid

3. conspiracy = willen gemeenschappelijk handelen

4. Continuity (niet Meisel) = elite moet die kennen

onderzoek elite (afhankelijk van periode)

• literatuur

  • 1967 Putnam: comparative studies of political elites = studie v elitevorming, interactie, opvattingen, structuren…

  • 2018 best & highley: palgrave handbook of political elites

• onderzoek:

  • vroeger: demografische & biografische studie

  • nu: impact van elites

verandering in elitetheorie

• begrippen = duidelijker & operationeler

• reikwijdte = sterk uitgebreid

• consensus = macht is geconcentreerd bij top van elites → naar niet elites (beneden)

hedendaagse elitetheorieen

1. neo-elitisme = autonome werking & eigenbelang van elites & beperkingen van hun machtconcentratie op anderen

2. demo-elitisme = allianties & wederkerigheid tss elites & non elites = bewakers van democratie

pluralisme/group approach (rule by all) bentley

• normatief (diversiteit +)

• beschrijvend = theorie over spreiding v macht

• antitheorie = focus op verwerping

• traditioneel pluralisme = wijde & gelijkverspreide macht

• nieuw pluralisme = erkende imperfecties machtsspreiding

kenmerken pluralisme (VS)

• SL = dfferentiatieerd & gespecialiseerd (gelijke toegang)

• macht = ongelijk verdeeld → verspreid (vrijheid vereniging & open concurrentie)

• veel strijdende elitegroepen met afzonderlijke machtsbasis

• democratisch ideaal = open & competitief systeem → iedereen evenveel inspraak

• vrije markt

• niemand overheerst (domeinspecifiek)

pluralisme groepen

• individu = verschillende lidmaat. in verschillende groepen

• georganiseerde groep = fundament v politiek systeem

  → belangen uitspreken & verzamelen = poortwachters

• staat = scheidsrechter: regelen beleid voor balans v posities

• ongelijke verdeling: natuurlijk evenwicht door countervailing powers

roots v pluralisme

• VS: madison papers (19de eeuw)

  = eerste systematische ontwikkeling

• organisatie van VS & verdeling v bevoegdheden over verschillende macht (Pluralisme)

• evenwicht → checks & balances = majoritarianism (ongecontroleerde democratie)

• <-> madisionian democracy (minoriteiten heersen samen)

  → democratie als evenwicht; concurrentie verschillende belangen

begrip pluralisme

• dagelijks: geloof aan diversiteit & multipliceit

• politicologisch (Schmitter): verspreiding v macht over verschillende instituties

bekenste pluralist

Dahl: who governs?

• geen permanente politieke elite

• polyarchie = democratisch verkozenen zorgen grondwettelijk voor controle op overheidsbeslissingen) → iedereen stemmen/kandidaat stellen

• burgers = recht op kritiek → verenigen vormen

kritiek op pluralisme

• egalitaire samenleving: niet iedereen gelijke macht

• niet alle belangen gelijk

• neopluralisme: vrije markt → geen goede waardeverdeling & sociale rechtvaardigheid

kenmerken elitisme (rule by happy few)

• algemene wet = 1 elite bestuurt SL

• macht = continu & cumulatief

• paradigma (visie) =/ theorie

• democratie = illusie (elite = onvermijdelijk)

• <-> pluralisme (1 grote pyramide)

• <-> marxisme (niet enkel kapitaaleigenaars)

Robert Michels

• wetenschappelijke elitetheorie → ijzeren wet v oligarchie = elke organisatie eigen elite produceert (geen democratie)

• onderzoek: socialistische partijen + vakbonden die gelijkheid en democratie waarderen → elitevorming?

• oorzaken oligarchie

  1. organisatorisch = leiders hebben zoveel macht & invloed dat leden dit niet kunnen controleren → behoefte aan leiders (intern)

  2. structureel = partijen & vakbonden = strijdorganisaties: vereisen leiding

  3. psychologisch = geen tegenwicht → concurrentie tss oligarchieen

neo-elitisme (field & Highly)

• keuzes v elite + voorkeuren v non-elite

  → heersende elite verzoend met electorale participatie

creatieve destructie Schumpeter

• Competitief elitisme (burger kent eigenbelang niet)

• realistisch model v democratie

  → rule of politicians = massa beperken tot verkiezingsmomenten

• democratie & bestuur = tss concurrerende elite

• voorwaarde: elite = hoge kwaliteit, competente actoren

neocorporatisme (rule by many) kenmerken

• samenwerking: regering & sociaal-economische belanggroepen (conflict vermijden)

• peak associations = grote hierarchische groepen met machtige leiders die velen vertegenwoordigen

• overheid = niet neutraal (bemiddelen/stimuleren vakbondslid)

• katzenstein = kleine, open landen (behoefte aan gecentraliseerd bestuur)

• Beperkt aantal monopolistische organisaties betrokken

• interest intermediation (bemiddeling)

  
  

belanggroepen neocorporatisme

= sociale partners/insiders (voordelige relatie met staat)

• grote rol: voorbereiden, bepalen & uitvoeren van beleid ⇒ besluitvormingsproces (ontwikkelen welvaartstaat

  → steun & respect voor regels bieden

• erkent & opgenomen bij bescherming v sociale zekerheid

  → verenigen veel leden = handig voor politieke partijen

link pluralisme

• neocorporatisme = alternatief

• verschil: NC = georganiseerd, verplicht lidmaatschap, grote impact

• geen echte variant

Oorsprong corporatisme

• corporaties = veel autonomie & vrede bewaren

• IR: alternatief liberalisme & socialisme + rerum novarum

• gemeenschap als corpus (gedeelde verantwoordelijkheid opgedeeld in sociaal-economische functies

• connectie solidarisme: wijst kapitalisme af & streeft naar klasse verzoening

• WOII: gelinkt aan fascisme → ´neo´corporatisme (zonder dwang)

• elementen bij idenitificatie: centralisering v sociaal overleg

Schmitter neocoporatisme

systeem van belangenvertegenwoordiging, niet beleidsmaking

ruil/basiscompromis

• in ruil voor rechten → organisaties meewerken als sociale partners (besluitvormingsproces)

  → elites belangrijk bij overleg (groep v 10)

  → eltes: grote autonomie t.o.v politieke overheid

• joint-decision making: social partners medeverantwoordelijk voor beleid → ontwikkeling v welvaartstaat

sociale partners

• ontwikkelen welvaartstaat (samen met overheid)

• concertatie (overleg) & conflictregulatie (concurrentie)

macht v elites

• bij besluitvorming & binnen eigen organisatie

• bij verzuiling → sociaaleconomische elitaire machtspositie

  → horizontale macht (verschillende belangorganisaties)

  → verticale macht (over eigen organisatie)

kritiek neocorporatisme

• favoritisme = bedreiging democratie, sommige groepen bevooroordeelt (democratische strijd verstoord)

• primaatpolitiek = enkel verkozen parlement & regering moet besturen, niet piekorganisaties (adviseren), niet democratisch

• politieke elite > elite van belangorganisaties

• new Right-literatuur : moral hazard

  = elites zijn ontverantwoordelijk want ze dragen zelf geen nadelen

hedendaagse relevantie neocorporatisme

• belgisch neocorporatisme = geinstitutionaliseerd → versterkt door andere vormen

  = onder druk (pluralisme), nog steeds voordelige status

kanditatenselectie → comparatief onderzoek (gallagher & marsch)

3 centrale vragen

1. hoe gecentraliseerd?

2. wie neemt deel aan selectie?

3. welke criteria voldoen?

   • externe factoren

   • achtegrond, gedrag in parlement v kandidaten, cohesie & machtsverdeling

methodes van kandidatenselectie

= primaries

• voorverkiezing, geheime stemming v kiezers

• zonder caucus (publiek voorkeur uiten)

• door partijen zelf

4 dimensies Rahat & Hazan

1. kandidaatschap (wie mag?)

2. selectoraat (wie selecteert inclusief/exclusief)

   → leden = inspraak, maar beslissingsmacht aan top

3. mate v centralisatie (waar? territioriaal/functioneel)

   • functioneel (vertegenwoordiging van bepaalde groep)

   • territoriaal (lokale/regionale/nationale afdeling)

4. stemming/aanduiding (hoe?)

   
   

selectiecriteria kandidatenselectie

• partijen = zoveel mogelijk goeie kandidaten (spreken kiespubliek aan)

• geen formele criteria (ook wegen geslacht :(

• ticket balancing = lijst zo evenwichtig mogelijk opstellen (zoveel mogelijk kiezers aanspreken)

• ascriptieve vs. achievement related, objectief/subjectief, informeel/formeel

• electorale overwegingen = bevooroordeeld (inclusiever)

kandidatenselectie in België

• nuttige volgorde = opstelling & rangschikking van lijst

• realistische lijstposities = verwachte positie obv verkiezing

• gedecentraliseerd → gecentraliseerd & exclusieve methoden

  → exclusief:

  • oligargische selectie

  • op elk domein zelfde electoraat,

  • bekendegezichtenstrategie

  • daling voorkeurstemmen

  • lijst < intrapartijkandidaatselectieproces

  → gecentraliseerd:

  • balanced ticket systeem: multi-member districts

nieuwe rekrutiseringsstrategieen

• mediatisering v vlaamse politiek

• persoonlijke populariteit

• massamedia

• institutionele veranderingen & maatschappelijke evoluties → invloed