Sociale psychologie volledig

alle begrippen H1-H8

sociologie

studie van gedrag van groepen

sociale psychologie

het gedrag van individuen in sociale relaties duiden

schema

cognitieve structuur waarin eerder verworven kennis over een stimulus of concept is gerepresenteerd

looking-glass self

soort spiegel, de spiegel die iemand anders ons voorhoudt, feedback van iemand vormt mee het beeld dat je hebt over jezelf

sociale vergelijking

vergelijken met anderen, hoe doe ik het tov anderen

prototype

soort gemiddelde van een specifieke groep mensen

script

verloop van opeenvolgende acties, weten hoe het gaat verlopen

need for cognition

mensen die nood hebben om te gaan reflecteren, outside off the box denken

need for certainty

mensen die graag een zekerheid nodig hebben, een houvast nodig hebben

primacy-effect

informatie die wij eerst over iemand krijgen beïnvloedt het globale oordeel meer dan later verworven informatie

recency effect

wat als laatst komt, beïnvloedt meer het globale oordeel

configureren

het opbouwen van een schema uit losse elementen

impliciete persoonlijkheidstheorie

verwijst naar onze neiging om van iemand een compleet persoonlijkheidsprofiel uit te werken op basis van intuïtieve veronderstellingen, waarvan we ons niet altijd bewust zijn & die we vaak niet kunnen expliciteren

configureren (4)

1) opvallende kenmerken

2) primacy-effect

3) configuratiemodel Asch

4) impliciete persoonlijkheidstheorie

halo-effect

één positief kenmerk maakt de hele persoon positief

horn-effect

één negatief kenmerkt maakt de hele persoon negatief

forer-effect

of Barnum-effect, de neiging van mensen om vage & algemeen geldende uitspraken over de eigen persoon te accepteren als rake, typerende omschrijving, zonder zich te realiseren dat diezelfde omschrijving voor bijna iedereen opgaat

priming

als een schema recent gebruikt is, wordt het gemakkelijker geactiveerd, zeker de nieuwe situatie ambigu is & enige vergelijken vertoont met de vorige

repetitiepriming

herhaling van het schema

semantische priming

recent schema heeft te maken met hetzelfde concept, berust op een invloed van de conceptuele eigenschappen van een woord

cognitieve dissonantie

tegengestelde cognities/attitudes/gedragingen wekken psychologische spanning op die men wil reduceren

cognitieve dissonantie (4)

1) dollarexperimenten

2) spanningsreductie

3) verslaving & verdwazing

4) endowment effect

stockholmsyndroom

gegijzelden denken soms positief over hun gijzelnemers & voelen sympathie voor heen, zelfde proces zien we bij huishoudelijk geweld of loverboys

endowment effect

voor een bezitter van een object verhoogt de waarde alleen al omdat hij er de bezitter van is

aversie voor verlies

we verkiezen het vermijden van verlies boven het verwerven van winst

negativiteitseffect

negatieve elementen wegen zwaarder door & worden sneller opgemerkt

attributie

toeschrijven van de oorzaken van gedrag aan interne of externe factoren / verklaringen zoeken voor gedrag

interne attributie

oorzaak bij individu, dispositioneel

externe attributie

oorzaak bij omstandigheden of omgeving, situationeel

locus of control

een plaats, waar men de controle legt

dispositionele attributies

het toeschrijven van het gedrag van de actor aan interne eigenschappen

situationele attributies

het gedrag wordt toegeschreven aan externe factoren

stabiele attributie

betekent dat de oorzaak als blijvend wordt beschouwd, ze varieert niet

instabiele attributie

oorzaak kan wel variëren

controleerbaar

oorzaken kunnen beheersbaar zijn

oncontroleerbaar

oorzaken waar men geen vat op heeft

globaal

algemeen toepasbaar

specifiek

geldig voor een specifieke situatie

criteria van attributies

1) intern/extern

2) stabiel/onstabiel

3) controleerbaar/oncontroleerbaar

4) globaal/specifiek

attributietheorieën (4)

1) zelfwaarnemingstheorie (Ben)

2) corresponderende inferentietheorie (Jones & Davis)

3) covariatiemodel (Kelley)

4) tweestappenmodel (Gilbert)

zelfwaarnemingstheorie (BEM)

vertrekt van het idee dat we onszelf leren kennen door ons eigen gedrag (kritisch) te observeren, als we geen verklaring hebben voor hoe ons lichaam zich voelt dan zijn we vatbaar voor beïnvloeding van anderen

arousal

verhoogde lichamelijke activatie

corresponderende inferentietheorie (Jones & Davis)

we proberen anderen te begrijpen door observatie & analyse van hun gedrag

correspondente gevolgtrekking

een conclusie die we maken dat overeenkomt

covariatiemodel (Kelley)

mate waarin gebeurtenissen samen voorkomen

consensus

overeenstemming

distinctiviteit

onderscheid in situaties

consistentie

vasthoudendheid in situaties

tweestappenmodel (Gilbert)

1) automatisch persoonlijke attributies maken

2) aanpassen obv informatie van situationele factoren

vertekeningen (7)

1) self-serving bias & zelfbeeld

2) beperkte rationaliteit & heuristieken

3) valse consensuseffect

4) basisfrequentievalstrik & tegenfeitelijk denken

5) fundamentele attributiefout

6) actor-observator

7) self-fulfilling prophecy

self-enhancement

de neiging om oorzaken van succes aan onszelf toe te schrijven

self-defence

voor onze mislukkingen verwijzen we naar externe oorzaken

self-serving bias

functie voor onze eigenwaarde te beschermen & op peil te houden

beperkte rationaliteit & heuristieken

veel sociale info te verwerken, weinig tijd om mensen te beoordelen

heuristieken

vuistregels waarmee kans op succes bij oplossen probleem vergroot

valse consensuseffect

overschatting van mate van overeenkomst met eigen opvattingen & gedrag

basisfrequentievalstrik

ongevoeliger voor statistieken dan spectaculaire gebeurtenissen

fundamentele attributiefout

sterke tendens om de persoon zelf als oorzaak te zien van zijn gedrag, gedragskenmerk wordt tot persoonskenmerk gemaakt

actor-observatoreffect

treedt op als je het gedrag van anderen toeschrijft aan interne factoren, maar je eigen gedrag toeschrijft aan externe of situationele factoren

self-fulfilling prophecy

de verwachtingen die je hebt zorgen ervoor dat die verwachtingen uitkomen

conformisme of meerderheidsinvloed

neiging die mensen hebben om eigen gedrag/mening te veranderen obv een groep

conformisme of meerderheidsinvloed (6)

1) Sherif & het autokinetisch effect

2) Jacobs & Campell & het verdwijnen van beïnvloedingsbron

3) Festinger & sociale vergelijkingstheorie

4) Lijnexperiment van Asch

5) informatieve & normatieve beïnvloeding

6) beïnvloedende factoren

sociale vergelijkingstheorie

mensen gaan zichzelf met anderen vergelijken als objectieve informatie ontbreekt

opwaartse sociale vergelijkingen

vergelijken met anderen die beter presteren, opkijken naar iemand, doel: identificeren, je wil hetzelfde bereiken als de ander

neerwaartse sociale vergelijkingen

vergelijken met anderen die het minder goed hebben om zo ons zelfbeeld positief te houden

beïnvloeding

interactie waarbij het gedrag van de ene actor verandert via het proces van overtuigen

normatieve beïnvloeding

bij de groep willen horen, conformeren aan de verwachtingen van de andere

informatieve beïnvloeding

minder vertrouwen in eigen oordeel

privaat conformisme

wanneer we ook voor onszelf gaan conformeren --> je gelooft voor jezelf dat het antwoord van de anderen juist is --> je twijfelt aan jezelf & je past je mening aan

publiek conformisme

wel in publiek gaan meedoen met de groep, maar je bent er niet van overtuigd, doet het om mee te doen met de groep

innovatie of minderheidsinvloed

de hele groep doet altijd hetzelfde & er komt één persoon die iets anders doet

diachronisch consequent

intra-individuele consequentheid of stabiliteit over de tijd

synchronisch consequent

inter-individuele consequentheid binnen de minderheid, de minderheid moet synchroon consequent zijn door tegelijk hetzelfde te beweren

agentic state

een toestand waarin je je bevindt, ik doe wat er gevraagd wordt, bevel is bevel

sociale belemmering

het feit dat de toezichter bij jou passeert zorgt ervoor dat ik mij minder kan concentreren

sociale facilitatie

proces waarbij aanwezigheid van anderen het uitvoeren van eenvoudige taken bevordert

eenvoudige taak

correcte respons / verbetering van de prestaties

complexe taak

incorrecte respons / belemmering van de prestaties

dominante respons

acties die simpel, instinctief en/of goed geleerd zijn zodat ze automatisch kunnen worden uitgevoerd zonder veel bewuste gedachten

niet-dominante actie

actie die veel concentratie & aandacht vraagt

distractie-conflicttheorie

aandacht verdelen, men kan zijn aandacht vaak maar op één doel richten

sociaal meeliften

doorgaans minder inspannen bij groepsprestaties

sucker-effect

denken dat andere free riders zijn, ook niet meer optimaal meedoen

altruïsme

een sociale handeling waarbij men een optimale of maximale opbrengst voor de ander beoogt, zonder daarbij rekening te houden met de kosten of opbrengsten voor zichzelf

the selfish genes, Dwakins

we willen succesvol voortplanten dus we beschermen onze eigen familie meer

verwantschapsselectie

bloedverwanten zijn dragers van dezelfde & als je een bloedverwant helpt, help je indirect jezelf omdat je de genen die je gemeenschappelijk hebt, helpt instandhouden

directe fitness

de voortplanting van genen die hij zelf realiseert

indirecte fitness

de voortplanting van gemeenschappelijke genen door bloedverwanten

inclusive fitness

directe + indirecte fitness

wederkerig altruïsme

mensen die iets doen voor iemand anders maar er zit een wederkerigheid, je doet iets omdat je denkt dat er iets van zal terugkomen

wederkerig altruïsme (5)

1) dieren

2) kosten-batenanalyse

3) ultimatum game

4) prisoner's game

5) emoties

kosten-baten analyse

de kosten om anderen te helpen moeten relatief laag zijn vergeleken met de opbrengsten die daar later tegenover staan

empathie

het vermogen om je in te leven in de gedachten & gevoelens van anderen

empathie (2 componenten)

1) cognitieve component

2) emotionele component

theory of mind

het menselijke vermogen om zich een beeld te vormen van wat de ander ziet, voelt & denkt, vanuit het perspectief van die ander

stappenplan hulp bieden

1) opmerken

2) interpreteren

3) verantwoordelijkheid nemen

4) hoe gaan we helpen

5) hulp bieden

bystandereffect

of omstaanderseffect, hoe meer omstaanders getuige zijn van een noodgeval, hoe kleiner de kans is dat iemand vlug het slachtoffer te hulp schier

situationele factoren

plaats waar de noodsituatie zich voordoet

situationele factoren (3)

1) grotere anonimiteit

2) asluiten tov teveel aan stimuli

3) diversiteit --> minder similariteit

sociale categorisatie

cognitieve proces waarbij individuen geclassificeerd worden als lid van groep of categorieën