Historia Myśli Psychologicznej - Repetytorium

Zestaw fiszek VOCABULARY obejmujący kluczowe pojęcia, postacie oraz teorie z historii psychologii — od starożytnej Mezopotamii po współczesną psychologię poznawczą.

Historiografia

Metody, zasady i koncepcje prowadzenia studiów historycznych, opierające się na krytycznym porównywaniu różnych źródeł.

Wizja personalistyczna dziejów

Pogląd, zgodnie z którym historia jest tworzona przez wybitne jednostki (ujęcie postaciowe).

Zeitgeist

Klimat epoki, czyli warunki gospodarcze, polityczne i społeczne, które stwarzają sprzyjające lub niesprzyjające okoliczności dla rozwoju idei (wizja naturalistyczna).

Koncepcja afrykańska

Teoria zakładająca jedno miejsce powstania Homo sapiens w Afryce i późniejszą migrację sprzed ok. $2$ mln lat.

Koncepcja poligeniczna

Teoria zakładająca równoczesne powstanie człowieka w różnych regionach świata.

Ergonomia

Dziedzina kształtująca praktyczną i przyjemną przestrzeń, wywodząca się z optymalizacji pracy celników, rozwinięta podczas II wojny światowej.

Totemizm

System wierzeń oparty na mistycznej więzi między grupą ludzi (klanem) a totemem, czyli określonym zwierzęciem, rośliną lub przedmiotem.

Animizm

Wiara, że wszystkie byty w naturze (przedmioty, zwierzęta, zjawiska) posiadają duszę lub ducha.

Pięć składowych duszy (Egipt)

Serce (ib), cień (szeut), imię (ren), osobowość (ba) oraz iskra życiowa (ka).

Kodeks Hamurabiego

Zbiór praw Babilonii stanowiący pierwszą próbę zapisania prawa zwyczajowego w celu nadania stałości systemowi sprawiedliwości.

Wu-wei

Taoistyczna doktryna niedziałania, oznaczająca dostosowywanie się do rzeczywistości i rezygnację z walki wbrew porządkowi świata.

Pu

Taoistyczna koncepcja dążenia do zrozumienia i używania rzeczy zgodnie z ich naturalnym przeznaczeniem.

Dharma

W hinduizmie oznacza właściwe postępowanie, moralność oraz kosmiczny porządek oparty na etyce miłości.

Ahimsa

Zasada niestosowania przemocy wobec jakichkolwiek istot, wynikająca z przekonania, że w każdym stworzeniu jest boska dusza.

Moksza

Cel życia w hinduizmie polegający na zakończeniu cyklu wcieleń i połączeniu się z Brahmanem.

Agoge

Rygorystyczny, państwowy system wychowania i szkolenia wojskowego w starożytnej Sparcie, wprowadzony przez Likurga.

Sofiści

Wędrowni nauczyciele mądrości w Grecji, zwolennicy relatywizmu, twierdzący, że prawda jest wynikiem umowy społecznej.

Anamneza

Platońska koncepcja uczenia się jako procesu przypominania sobie przez duszę wiedzy nabytej w świecie idei.

Hylemorfizm

Arystotelesowska teoria głosząca, że każda rzecz składa się z nierozłącznej materii i formy.

Teoria humorów Hipokratesa

Koncepcja wiążąca temperament z przewagą jednego z czterech płynów: krwi (sangwinik), czarnej żółci (melancholik), żółci (choleryk) lub flegmy (flegmatyk).

Brzytwa Ockhama

Zasada metodologiczna nakazująca nie mnożyć bytów ponad miarę i wybierać najprostsze wyjaśnienia.

Irenizm

Pogląd Erazma z Roterdamu nawołujący do likwidacji różnic między chrześcijanami nawet za cenę ustępstw doktrynalnych w imię pokoju.

Utopia

Dzieło Thomasa More'a opisujące idealny ustrój oparty na pracy, braku własności prywatnej i równości religijnej.

Indukcjonizm eliminacyjny

Metoda Francisa Bacona polegająca na badaniu warunków współwystępowania zjawisk w celu odkrycia ich przyczyn.

Czwarty egzamin (Chiny)

Najwyższy stopień egzaminu urzędniczego pozwalający na wejście do Akademii i objęcie stanowiska kanclerza.

Tabula rasa

Koncepcja Johna Locke'a (oraz wcześniej Arystotelesa) umysłu jako czystej karty zapisywanej przez doświadczenie.

Jakości pierwotne

Właściwości obiektywne tkwiące w samym przedmiocie, niezależne od postrzegania (np. kształt, ruch).

Jakości wtórne

Właściwości subiektywne powstające w umyśle pod wpływem bodźców (np. kolor, zapach, dźwięk).

Imperatyw kategoryczny

Zasada moralna Immanuela Kanta nakazująca postępować tylko według takiej maksymy, co do której chcielibyśmy, aby stała się prawem powszechnym.

Fizjonomika

Pseudonauka Lavatera polegająca na odczytywaniu charakteru człowieka z budowy jego twarzy i głowy.

Frenologia

Koncepcja Galla (kranioskopia) zakładająca, że zdolności psychiczne można określić mierząc wypukłości czaszki.

Psychofizyka

Stworzona przez Fechnera dziedzina badająca naukowo zależności między bodźcami fizycznymi a subiektywnymi wrażeniami psychicznymi.

Próg absolutny

Najniższe natężenie bodźca, przy którym zaczyna występować doświadczenie zmysłowe.

Prawo Webera-Fechnera

Zasada głosząca, że jeśli siła bodźca rośnie w postępie geometrycznym, to siła doświadczenia rośnie w postępie arytmetycznym.

Dementia praecox

Termin wprowadzony przez Kraepelina na określenie otępienia wczesnego, znanego dziś jako schizofrenia.

Woluntaryzm

Pogląd Wundta o zdolności psychiki do samoregulacji oraz twórczego organizowania treści doświadczenia.

Apercepcja

Proces aktywnego organizowania elementów psychicznych w spójną całość.

Nonsensowne sylaby

Materiał badawczy Ebbinghausa służący do badania pamięci i uczenia się bez wpływu wcześniejszych skojarzeń.

Strumień świadomości

Koncepcja Williama Jamesa określająca świadomość jako proces płynny i ciągły, którego nie można dzielić na elementy.

Eugenika

Zapoczątkowany przez Galtona ruch dążący do ulepszenia gatunku ludzkiego poprzez sztuczny dobór i rozmnażanie jednostek inteligentnych.

Pragmatyzm

Filozofia Williama Jamesa uznająca za prawdę wszystko to, co sprawdza się w praktycznym działaniu.

Tayloryzm

Metoda organizacji pracy polegająca na ścisłej standaryzacji zadań i pomiarze czasu (chronometraż) w celu maksymalizacji wydajności.

Tropizm

Termin Jacquesa Loeba oznaczający mimowolne i wymuszone przez bodziec ruchy u organizmów żywych.

Koneksjonizm

Podejście Thorndike'a oparte na badaniu skojarzeń między sytuacjami a reakcjami organizmu.

Odruch warunkowy

Wyuczona reakcja organizmu na bodziec pierwotnie obojętny, skojarzony z bodźcem bezwarunkowym (Pawłow).

Operacjonizm

Pogląd Bridgmana definiujący pojęcia naukowe wyłącznie poprzez zbiór operacji potrzebnych do ich zmierzenia.

Zjawisko fi

Odkryty przez Wertheimera ruch pozorny, stanowiący podstawę powstania psychologii postaci (Gestalt).

Zasada pregnacji

Dążenie do postrzegania figur jako symetrycznych, stabilnych i możliwie najprostszych.

Katharsis

Zjawisko słabnięcia lub znikania problemów psychicznych w wyniku ich uświadomienia i wyrażenia.

Mechanizm obronny: Projekcja

Nieświadome przypisywanie własnych nieakceptowanych cech, win lub pragnień innym osobom.

Mechanizm obronny: Reakcja upozorowana

Przyjmowanie postaw sprzecznych z własnymi rzeczywistymi pragnieniami w celu ich zamaskowania.

Kompleks niższości

Patologiczny stan opisany przez Adlera, wynikający z nieumiejętności skompensowania poczucia niższości z dzieciństwa.

Poczucie własnej skuteczności

Przekonanie Bandury, że jesteśmy w stanie zachować się adekwatnie i skutecznie w konkretnej sytuacji.

Lęk podstawowy

Koncepcja Karen Horney określająca samotność i bezradność dziecka wobec świata jako źródło nerwic.

Magiczna liczba Miller'a

Ograniczenie pojemności pamięci krótkotrwałej do $7 \times 2$ (siedmiu, plus minus dwa) elementów.

Prędkość impulsu nerwowego (Helmholtz)

Wartość określona po raz pierwszy przez Helmholtza jako wynosząca około $27\text{ m/s}$.

Archetypy

W koncepcji Junga to odziedziczone, uniwersalne tendencje (np. Cień, Persona) zawarte w nieświadomości zbiorowej.