Klastiske kyster og estuarier

Kva er ein kyst?

Overgangsområde mellom land og havet. Inkluderer kystsletter, strand, barrierer, lagune. Stranda representerer selve overgangssona

Kva er dei to kategoriane av kystlinjer?

* erosive kystlinjer ( reflective coasts)
* avsetnings-kystlinjer ( dissipative coasts)

Forklar erosive kystlinjer?

Har ofte ein bratt gradient kor mykje av bølgeenergien når stranda og reflekteres tilbake ut i havet. Både berggrunnen og sedimenter kan fjernes ved forvitring og redistrubueres av bølger, tidevatn og straumprosesser

Forklar avsetnings-kystlinjer

Gradienten er liten. Mykje av bølgeenergien oppløses på grunt vatn før den når stranda. Viss det er sedimenter tiljgengeig kan disse kystlinjene være akkumulasjonsområder

Forklar erosjonen ved erosive kystlinjer

Eksponering av berggrunn i klipper gir oppgav til både fysisk og kjemisk forvitring, f.eks vekst av saltkrystaller i sprekker. Erosjon frå bølger, storm og tidevatn kan fjerne materialet som akkumuleres ved foten av klippen (pga erosjon av berggrunnen) og danne wave cut platforms( ein subhorisontal platform ved strandnivå)

Korleis er avsetninga i avsetnings-kystlinjer?

Må ha tilstrekkeleg tilførsel av sedimenter for å bygge opp ein avsetning. Kan være terrigene, klastiske sedimenter frå andre kjelder eller biogent materiale. Vind-drevne bølger som kjem på skrå inn mot kysten representerer ein viktig transportmekanisme då dei danner ein strand-parallel straum kjent som longshore drif.

Kva bestemmer formen til ein avsetnings-kystlinje?

* sedimenttilførsel
* bølgeenergi
* tidevanssforskjeller
* klima

Kva er ei strand?

Eit område som vaskes av bølger som brytes mot land.

Kva er forshore?

Eit relativt flatt område mot havet der bølger går fram og tilbake

Korleis får grovfraksjonane høg rundningsgrad

Der bølgeenergien er tilstrekkeleg sterk vil grovfraksjonane omarbeidast og abraderes til høg rundningsgrad

Kva er ein storm rygg?

Ein rygg på toppen av forshore som er danna av klaster som vaskes opp på stranda. Denne ryggen (brem) markerer overgangen mellom forshore og backshore -området. Vatn skyller berre over bremen under storm og sedimenta som skykles over gir ein lagdelt backshore med svakt fall mor land

Kva er strand-dyner?

Sand på øvre del av stranda kan påvirkes av eoliske prosesser og avsettes som strand-dyner ( beach dune ridge. Disse ligger parallelt med kysten, og kan bli opp til 10 m høge og kan strekke seg hundrevis av meter innover land. Begrensede faktore er tilførsel av sand frå stranda

Korleis påvirkar vegetasjon strand-dyner?

Vegetasjon stabiliserer avsetningene. Røtter kan opptre og influerer på strukturer som kryss-skiting

Korleis opptrer strand-dyner i lagrekka?

Dei kan opptre i lagrekka som godt sortert sand på toppen av strandavsetningar

Kva er kyst sletter?

Kystsletter er lavtliggande omrpder nært kyste. Disse er del av det kontinentale miljø kvar fluviale, alluviale eller eoliske avsetningsprosesser dominerer. Influerer av det nærliggande marine miljø under flom relatert til storm-perioder

Korleis kan storm-avsetninger identifiseres?

Dei kan identifiseres f.eks ved opptreden av marin fauna

Kva er ein barriere og kva består den av?

Det er ein barriere av sedimenter som skiller det opne hav frå ein lagune. Strand-barrierer består av sand og/ eller grus og dannes hovudsakleg av bølger

Kva slags forskjellige typer barierer er det?

Beach split: delvis knyttet til land

Welded barrier: heilt knytta til land og som stenger lagunen heilt av

Bariereøy: er isolert, foran lagunen

Korleis dannes ein barierer?

1. tilstrekkelig mengde av sand og/ eller grus må være tilgjengelig og mengden må være større enn det som fjernes ved erosjon
2. tilførselen av sedimenter er vanligvis frå bølgedrevet longshore drift frå ein elvemunning (kan og kjem frå erosjon av havbunnen)
3. tidevanssforskjellen må være liten

Kva er laguner?

Sjøer med svært begrenset kommunikasjon med det opne hav. Er vanligvis svært grunne, berre nokre få meter djupe. Dominerers av finkorna avsetningar.

Kva er washover deposits?

Grove materiale som kana tilføres under storm, tynne sandlag omrabeidet av bølger

Korleis er vannkjemien i laguner?

pga begresnest kontakt med det opne hav har laguner gjerne høgre eller lågare saliniter en sjøvatn

Korleis er laguneavsetningane?

Typisk mudstone, vanlegvis organisk rik, med tynne sandlag med bølgerifler (kan være vanskeleg å skille frå innsjøsedimenter avsatt under tilsvarande forhold)

Kva er dei forskjellige tidevans kystane?

* mikrotidale kyster (<2m)
* mesotidale kyster ( 2-4m)
* makrotidale kyster (>4m)

Forklar mikrotidale kyster?

Bølger kan oppretholde eit barrieresystem meir eller mindre kontinuerleg over ti-tals km. Utveksling mellom lagune og havet kan være begrenset. Grovaste avsetninger i lagunen er begrenset til washover under storm. Vatnet i laguen er brakt eller hypersalint avhengig av klima

Forklar mesitidale kyster

Ved større tidevassforskjeller blir det større utveksling av vatn mellom lagunen og havet. Fleire kanaler dannes og barrieren brytes opp i ein serie øyer. På lagunesida av kanalen avsettes sedimenter transportert gjennom kanaler i eit flood-tidal delta . Vassdjubden er begrensa slik at avsetningane sprees ut i tynne. Lavvnikla vifter.

Kva er ebb-tidal delta?

Delta som dannes på havsida av lamalem når vatnet straummer ut i laguner under fallande sjø, disse er tjukkare avsetningar som byggast ut i sjøen, utbredelse begrenses av bølger, storm og tidevannsprosessen i havet

Forklar makrotidale kyster

Kyster med store tidevassforskjeller utviklar ikkje barrieresystemer fordi ebbe og flo straumar har større innflytelse på sedimentfordelinga enn bølger- slike kyster karakteriseres ved mudflats som er dekket under høgvatn og eksponert under lågvatn. Hovudsakleg sedimetnter i suspansjon transporteres inn og avsettes i dette miljøet som ofte har høgt innhald av organisk materiale og derfor stor grad av bioturbasjon. Inneholder også mindre kanaler som kan ha grovare material. Grovare materiale kan også bringes inn under storm

Kva er estuarier?

Det er den marine -influerte delen av ein oversvømmet elvedal som blir oversvømmet når det er ein relativ stigning i havnivå. Områder kvar ferskvatn og saltvatn blandes. Matar sedimenter frå både elv og marine kjelde, og sedimentene transporteres og avsettes i ein kombinasjon av dosse prosessene

Kva er dei to hovudmodellane for estuarin sedimentasjon?

bølge-dominert og tidevans-dominert

Korleis bestemmes facies-fordelingen av estuarine sedimentasjon?

* sedimentvolum
* relativ fordeling av marine og fluviale sedimenter

Korleis er bølgdeominert estuarier?

Utvikles i områder med liten tidevassforskjell og sterk bølge-energi. Estuariet vil nestå av tre hovuddeler; bay-heaf felta, sentrale lagune og strandbarrierer.

Kva er bay-head delta?

Soner kvar fluviale prosesser dominerer, form og prosesser er som for elve-dominerte delta. Resulterer i dannelsen av ein prograderende oppgrovningssekvens med kanal-og overbank-facies

Kva er central lagoon?

Området med lågast energi i estuarietkvar influens av elvevatn og bølgeenergi er liten. Eit område dominert av fin-korna avsetningar, ofte med høg innhald av organisk materiale

Korlei er tidevans-dominerte estuarier?

Dominerer i meso- og makrotidale kystregimer kvar tidevanssenegien er større enn bølgeenergien i munninga av estuariet. I indere del av estuariet er elvekanalen influert av tidale prosesser noko som medførar at det er store variasjonar i straumhastigheita avhengig av kor mykje elva påvirkast av tidevatne. Ytre del av estuarie er mest påverka av tidevatn. Tidevatne kan være sterk nokk til å transportere grovt materiale

Kva er dei tre avsetningsområde til tidevans-dominerte estuarier?

* tidale kanalavsetningar
* tidevassflater
* tiadale sanbankar

Korleis oppstår ståande vatn?

iI perioder der straumen av elvekanalen er like sterk som tidevatnet blir vatne ståande i ro og vi for avsetningar frå suspensjon

Kva er heterolithic?

Avestninger som består av meire enn ein kornsstørelse ( alternerande lag av sand og mud)