Motorne i integrativne funkcije nervnog sistema

Fleškartice sa stručnim definicijama ključnih pojmova iz poglavlja o spinalnim refleksima, motornoj kontroli mozga, funkciji cerebeluma, bazalnih ganglija i kognitivnim funkcijama korteksa.

Alfa motorni neuroni

Neuroni u prednjim rogovima kičmene moždine koji odaju debela nervna vlakna tipa A-alfa ($A-\alpha$), prosečnog dijametra $14\,\mu m$, i direktno inervišu velika skeletna mišićna vlakna.

Gama motorni neuroni

Neuroni u prednjim rogovima kičmene moždine koji prenose impulse kroz vlakna tipa A-gama ($A-\gamma$), prosečnog dijametra $5\,\mu m$, do intrafuzalnih vlakana mišićnog vretena.

Motorna jedinica

Skup od tri do nekoliko stotina skeletnih mišićnih vlakana koje zajednički inerviše pojedinačno alfa nervno vlakno.

Renšove ćelije

Mali inhibicijski interneuroni u prednjim rogovima kičmene moždine koji primaju kolaterale od aksona motornih neurona i prenose inhibicijske signale do okolnih motornih neurona (lateralna inhibicija).

Propriospinalna vlakna

Nervna vlakna u kičmenoj moždini koja čine više od polovine svih uzlaznih i silaznih vlakana, pružaju se od jednog do drugog segmenta moždine i obezbeđuju puteve za multisegmentne reflekse.

Mišićno vreteno

Senzorni receptor raspoređen u trbuhu mišića koji šalje informacije u nervni sistem o dužini mišića ili brzini promene njegove dužine.

Goldžijev tetivni organ

Inkapsulirani senzorni receptor u mišićnim tetivama koji detektuje napetost tetive ili veličinu promene napetosti nastale zbog kontrakcije ili istezanja mišića.

Primarni završetak mišićnog vretena

Senzorni završetak u centru receptorskog područja mišićnog vretena, građen od vlakna tipa Ia prosečnog dijametra $17\,\mu m$, koje prenosi signale brzinom od $70\text{ do }120\,m/s$.

Recipročna inhibicija

Fenomen u kom razdraženje jedne grupe mišića uzrokuje refleksnu inhibiciju antagonističke grupe mišića putem posebnih interneuronskih krugova.

Reakcija izduživanja

Zaštitni refleksni odgovor u kičmenoj moždini koji uzrokuje trenutnu relaksaciju celog mišića kada napetost i stimulacija Goldžijevih tetivnih organa postanu izuzetno velika.

Ukršteni refleks ekstenzora

Refleks kod koga približno $0{,}2\text{ do }0{,}5$ sekundi nakon pobuđivanja refleksa fleksora u jednom ekstremitetu, suprotni ekstremitet počinje da se ekstendira kako bi odmakao telo od izvora bola.

Becove (Betz) ćelije

Gigantske piramidalne ćelije dijametra oko $60\,\mu m$ u primarnom motornom korteksu čija debela mijelinska vlakna provode impulse u kičmenu moždinu brzinom od oko $70\,m/s$.

Brokin region

Specijalizovani premotorni region smešten iznad Silvijeve fisure zadužen za stvaranje reči, čije oštećenje onemogućava izgovaranje celih reči i uzrokuje motornu afaziju.

Motorna apraksija

Nekoordinisanost i besciljnost pokreta šake koja nastaje usled destrukcije regiona za vešte pokrete šake u premotornom korteksu.

Decerebraciona rigidnost

Spastička rigidnost antigravitacijskih mišića nastala presecanjem moždanog stabla ispod srednjeg nivoa mezencefalona zbog blokade medularnog retikularnog inhibicijskog sistema.

Makula

Mali senzorni region dimenzija oko $2\,mm$ u utrikulusu i sakulusu pokriven statokonijama i ćelijama sa dlačicama, koji detektuje orijentaciju glave u odnosu na gravitaciju i linearne ubrzanja.

Statokonije

Mali kristali kalcijum-karbonata specifične težine 2 do 3 puta veće od okolne tečnosti, uronjeni u želatinozni sloj makule radi savijanja cilija u smeru gravitacije.

Purkinjeova ćelija

Velika ćelija u cerebelarnom korteksu koja šalje jedine izlazne inhibicijske signale iz korteksa malog mozga prema ćelijama dubokih jedara.

Puzajuća vlakna

Aferentna vlakna u cerebelumu koja potiču iz donjeg olivarnog jedra i stvaraju oko 300 sinaptičkih veza sa svakom Purkinjeovom ćelijom, uzrokujući kompleksni šiljak.

Mahovinasta vlakna

Aferentna vlakna u cerebelumu iz viših delova mozga, moždanog stabla i moždine koja ekscitiraju granularne ćelije i ćelije dubokih jedara, uzrokujući jednostavne šiljke u Purkinjeovim ćelijama.

Dismetrija

Simptom oboljenja cerebeluma pri kome sistem za podsvesnu motornu kontrolu ne može da predvidi dokle će se pokret izvesti, pa pokreti redovno prebacuju nameravani cilj.

Ataksija

Nekoordinisanost pokreta tela nastala usled dismetrije pri lezijama cerebeluma ili spinocerebelarnih traktova.

Disdijadohokineza

Gubitak sposobnosti izvođenja brzih naizmeničnih pokreta usled nesposobnosti cerebelarnog sistema da predvidi položaj delova tela u vremenu.

Intencioni tremor

Oscilovanje i vibriranje pokreta pri približavanju nameravanom cilju tokom voljne radnje, uzrokovano gubitkom prigušivačke funkcije cerebeluma.

Putamensko kolo

Kolo bazalnih ganglija koje prolazi kroz putamen i služi za podsvesno izvršavanje naučenih složenih obrazaca motorne aktivnosti.

Kaudatno kolo

Kolo bazalnih ganglija koje polazi iz asocijacionih područja korteksa kroz nukleus kaudatus, zaduženo za kognitivnu kontrolu i planiranje uzastopnih i paralelnih motornih obrazaca.

Atetoza

Spontani pokreti uvrtanja šake, ruke, vrata ili lica koji nastaju usled lezija u globus palidusu.

Hemibalizam

Iznenadni mlatarajući pokreti celog ekstremiteta koji nastaju usled lezija u suptalamusu.

Vernikeovo (Wernicke) područje

Glavno opšte interpretacijsko područje u zadnjem delu gornjeg temporalnog girusa dominantne hemisfere, ključno za razumevanje jezika i najviše intelektualne funkcije mozga.

Angularni girus

Region u najnižem delu posteriornog parijetalnog lobusa zadužen za obradu i prenos vizuelnih informacija pročitanih reči u Vernikeovo područje.

Disleksija

Slepilo za reči, odnosno stanje u kom osoba vidi štampane reči ali ne može da protumači njihovo značenje, uzrokovano razaranjem angularnog girusa.

Prozofenozija

Nesposobnost prepoznavanja lica koja nastaje usled oštećenja na medijalnim i donjim delovima oba okcipitalna lobusa i medioventralnim površinama temporalnih lobusa.

Vernikeova afazija

Stanje nastalo lezijom Vernikeovog područja u kom osoba dobro čuje i prepoznaje reči, ali je nesposobna da ih organizuje u koherentnu misao ili da shvati njihov smisao.

Globalna afazija

Potpuna nemogućnost razumevanja jezika i komunikacije koja nastaje pri opsežnoj leziji Vernikeovog područja i okolnih temporalnih i parijetalnih struktura.

Habituacija

Negativno pamćenje pri kom mozak uči da ignoriše beznačajne informacije, nastalo usled progresivnog zatvaranja kalcijumskih kanala na presinaptičkim završecima i smanjenog oslobađanja neurotransmitera.

Anterogradna amnezija

Gubitak kapaciteta za deponovanje novog verbalnog i simboličkog (deklarativnog) pamćenja u dugotrajnu memoriju, uzrokovan lezijama oba hipokampusa.