H9 democratie

4 kenmerken vd democratie

• is een flexibel ideaal (vrijheid)

• universeel (sinds 20ste eeuw)

• substantieel (= waarden & normen) vs procedureel (processen, instellingen, systeem…)

• meestal nieuwste vorm: deliberatieve democratie (representatief + direct)

verhouding principaal-agent

principaal (volk) geeft soevereien macht aan vertegenwoordigers (agent) om taken uit te voeren → !!! heeft meer kennis over werk dan principaal, misbruik??

6 (ideaal)vormen van bestuur Aristoteles

2 vragen: wie heerst?: few/many/all wie heeft daar voordeel bij?: eigenbelang/algemeen belang

1. tirannie

2. oligarchie

3. democratie

4. monarchie

5. aristocratie

6. politeia: middenklasse heerst voor algemeen belang ++ (aristocratie + democratie)

kritiek op democratie

• plato: democratie = ochlocratie: bestuur vd menigte/gepeupel (onwetenden)

• churchhill: democratie = slecht maar beter dan alle vorigen

• de tocqueville: democratie = tirannie vd meerderheid

• brennan: heerserij van de onwetenden en irrationelen

→ wil epistocratie: heerserij vd wijzen: hobbits, hooligans → vulcans (kritisch)

sociaal kapitaal

= geheel van bronnen die in samenleving beschikbaar worden door de netwerken, relaties en interacties van mensen = collectieve bron

• vertrouwen, samenwerking, netwerken en wederkerigheid = ↓ formele regulering & controle ↑ vrijheid (afspraak ipv contract)

• binnen maatschappelijk veld (ruimte tss overheid en burger: sociale bewegingen)

sociaal kapitaal de tocqueville

de la democratie en amerique (verenigingen)

= essentieel voor democratie, bij verenigingsleven in middenveld leren mensen samenwerken voor collectieve voorzieningen en verschillende meningen verenigen = over de grenzen van diversiteit

sociaal kapitaal putnam

making democracy work (italie)

hoe actiever het verenigingsleven in samenleving hoe beter de economie/overheid functioneert

bowling alone (vs)

= door dalende participatie in verenigingen komt democratie in gevaar !!! minder betrokkenheid, lidmaatschap…

liberale democratie principes

liberaal = ideologie, als fundamentele waarde: vrijheid

liberale democratie = vrijheid als middel voor democratie ⇔ totalitaire/messianistische democratie (volksdemocratie) = vrijheid als doel → bevrijding van de mens via dwang

1. besluitvorming door iedereen = pol. gelijkheid (iedereen = mag stemmen/kandidaat worden)

2. bescherming van fundamentele rechten en vrijheden

1. gelijke rechten en vrijheden: pers, vereniging, meningsuiting, kandidaat worden…

2. democratisch kiessysteem: vrije verkiezingen met volksvertegenwoordigers (parlement) verantwoording aan burgers

3. scheiding der machten: garantie v vrijheid voor volk (machten beperkt, checks and balances)

4. rule of law: rechtstaat = iedereen moet zich aan regels houden, ook bestuurders

5. politiek pluralisme = vrije partijen & organisaties in competitie voor belangenvertegenwoordiging = civiele samenleving (middenveld)

6. vrije markt kapitalisme

7. transparantie = verantwoorden voor daden + feedback = accountability

→ in belgie: transparantie moeilijk door particratie

bestandsdelen van democratie

door lincoln: gettysburg address

= goverment of the people, by the people and for the people

• of the people: volk = soeverein (principaal), alle macht vd natie

volk = iedereen?: leeftijd, nationaliteit, strafblad… (lang niet zo, vroeger: geslacht, cijns, confederacy, slaven…)

• by the people: bestuur door het volk (elite, dictator, professionals…)

1. directe democratie = echt volksbestuur via referendas, volksraadplegingen… = vote-centric (belgie: te binair, traag & instrumenteel (EB) ,professionals nodig?)

2. indirecte democratie = volksvertegenwoordigers in verkiezingen = onrechtstreeks: praktisch, professioneel, principal-agent probleem (agent heeft kennismonopolie over taken; misbruik)

• for the people: rule in public interest / algemeen belang (neutraal begrip)

= noodzakelijk maar niet voldoende

1. locke = in algemeen belang van eigenaars (wie belastingen betaald)

2. mill = iedereen, onevenwichtige stem (arbeider 1, professional 6)

deliberatieve democratie

= reactie op eenzijdigheid van representatieve democratie → wederkerigheid (stemmen EN feedback)

= vorm van participatiedemocratie → best combineren met representatieve democratie (los = minder goed)

DD ⇔ representatieve democratie (indirect)

• gemeenschappelijke problemenoplossing: invloed (passief)

• talk-centric (proces/dialoog >)

• besluit obv argumentatie voor algemeen belang (meerderheid)

• al vroeg in proces (niet enkel stemmen)

• gelijkwaardige posities (burgerpanel, commissies) = vaak loting

→ voorbeeld: beweging ademnood en ringland antwerpen

(vroeger in proces, meer invloed, wederzijdse communicatie, gelijkheid)

consensus (consociational) vs meerderheidsdemocratie

• via onderhandelingen en compromis → grootst mogelijke meerderheid (inclusief)

• via competitie resultaat krijgen (exclusief) = adversarial

4 democratietypes: politieke cultuur & gedrag

1. centripetale democratie (stabiel, geen conflict) = homogene politieke cultuur + competitie tss elite

2. centrifugale democratie (ontzuiling): gefragmenteerde pol. cultuur + competitie tss elites

3. gedepolitiseerde (kartel)democratie = homogene pol. cultuur + samenwerking (onstabiel)

4. pacificatiedemocratie = gefragmenteerde pol. cultuur + samenwerking (stabiel)

pacificatiedemocratie lijphart

= gesegmenteerde samenleving (zuilen/subculturen) die stabiel blijft door vreedzame samenwerkende elites (leiders van verschillend deel van samenleving komen samen voor oplossing) = specifieke conflictbeheersing

4 kenmerken:

1. grote coalities/machtsdeling → verschillende groepen = uitvoerende macht

2. proportionaliteit → vertegenwoordiging/middelen in democratie obv aandeel in bevolking

3. wederzijdse veto´s (overruled)

4. gesegmenteerde autonomie → sl verdeeld en elk gemeenschap regelt eigen zaken

voorwaarden:

• rol van elites = pragmatisch, zakelijk, geen ideologieen

• gevoelige kwesties: gedepolitiseerd in geheim topoverleg = package deals (grote akkoorden)

• coordinatie, consensus, cooperatie (competitie/meerderheid)

!!! opletten voor monisme = bestuurders en vertegenwoordigers > passieve burger

4 vormen van representatie

• promissory = vertegenwoordiger maakt beloftes die tellen bij volgende verkiezingen

• anticipatory = vertegenwoordiger anticipeert wat kiezers willen bij volgende verkiezing

• gyroscopic = kiezer stemt obv concreet gedrag/karakter en niet op beloftes

• surrogate = vertegenwoordiger behartigt ook belangen van niet-kiezers (zonder electorale band)

3 dimensies van vertegenwoordiging pitkin

wat verbindt agent en principle? (waarom aanvaard)

1. formele structuur = legitieme afspraak met volk, vertegenwoordiger heeft gezag (aanvaard) + accountability → verkiezingen

2. descriptief/symbolisch= geljkenissen tss volk en vertegenwoordigers (microkosmos: geslacht, afkomst, klasse, zelfde proportionaliteit…)

3. substantieel = inhoud: wat ze doen (niet zijn) → acting for ipv standing for (bv. mamdani)

vrouwenquota

pro

• noodzakelijk kwaad voor gelijkheid

• quotas werken (ook effectief meer vrouwen verkozen)

• erkenning van bestaande kwaliteiten van vrouwen

contra

• discriminatie tegen mannen

• echte machtsposities?

• identiteit > kwaliteit?

delegate model

• vertegenwoordiger = afgevaardigde, strikte instructies van hoger af

• zo strikt mogelijke band tss kiezer en verkozene (geen invloed v buitenaf)

• geen algemeen belang, enkel som van deelbelangen → enkel kiezer kent eigen belang

bv. M5S (italie)

= beperkt, nieuwe inzichten?

trustee-model Burke

vertegenwoordiger krijgt vertrouwen om via eigen inzicht te handelen

= mature judgement: degene met kennis handelen voor die zonder

• belangen worden verzoend door parlement = algemeen belang

• gevaar van eigenbelang van elite (vertegenwoordiger)

mandate model

= mandaat komt van partij ipv 1 specifieke persoon

• kiezer stemt op partijprogramma → voor mandaat

• combinatie van delegate + trustee MAAR kiezer kiest beide (programma en uitvoerder)

• dubbele loyaliteit → aan partij en aan kiezer (verbonden aan partijprogramma)

!!! partijdiscipline/cohesie >

(kiezer weer passief)

belgie vandaag

• pacificatiedemocratie = vooral communautair, niet meer verzuild

• parlementaire democratie => sinds uitbreiding van stemrecht: parlement als vertegenwoordiging, toch langzaamaan kloof tussen burger en politiek: wantrouwen tegenover politiek, verminderde verkiezingsdeelname, dalende ledencijfers... → reactie = meer inspraak: administratie = verantwoording aan ministers = verantwoording aan parlement = verantwoording aan volk