Hệ thống Thuật ngữ Kinh tế Chính trị Mác - Lênin

Danh sách flashcards về các thuật ngữ cơ bản của môn Kinh tế Chính trị Mác - Lênin dựa trên nội dung bài giảng.

Kinh tế chính trị Mác - Lênin

Môn khoa học nghiên cứu các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi trong mối quan hệ biện chứng với lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng.

Đối tượng nghiên cứu của Kinh tế chính trị Mác - Lênin

Các quan hệ xã hội của sản xuất và trao đổi.

Chủ nghĩa tư bản

Hệ thống kinh tế dựa trên tích lũy tư bản, trao đổi tự nguyện, và một hệ thống giá cả và thị trường cạnh tranh.

Sản xuất hàng hóa

Kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm làm ra để trao đổi, mua bán trên thị trường nhằm thỏa mãn nhu cầu của xã hội.

Điều kiện ra đời sản xuất hàng hóa

Phân công lao động xã hội và sự tách biệt về mặt kinh tế của các chủ thể sản xuất.

Hàng hóa

Sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua trao đổi, mua bán.

Giá trị sử dụng của hàng hóa

Công dụng của hàng hóa nhằm đáp ứng nhu cầu của người mua.

Giá trị của hàng hóa

Lao động trừu tượng của người sản xuất kết tinh trong hàng hóa.

Lượng giá trị hàng hóa

Được đo bằng thời gian lao động xã hội cần thiết.

Thời gian lao động xã hội cần thiết

Khoảng thời gian cần thiết để sản xuất ra một loại hàng hóa trong điều kiện trình độ kỹ thuật, sự khéo léo và cường độ lao động trung bình.

Lao động cụ thể

Lao động ngành nghề cụ thể, có mục đích riêng, đối tượng riêng, thao tác riêng và kết quả riêng; tạo ra giá trị sử dụng.

Lao động trừu tượng

Sự hao phí sức lao động nói chung của người sản xuất hàng hóa; tạo ra giá trị hàng hóa.

Lao động giản đơn

Lao động không đòi hỏi phải có sự huấn luyện trước về chuyên môn.

Lao động phức tạp

Lao động phải trải qua đào tạo, huấn luyện mới làm được; tạo ra nhiều giá trị hơn lao động giản đơn trong cùng một thời gian.

Năng suất lao động

Năng lực của người lao động tăng lên khiến số sản phẩm làm ra trong một đơn vị thời gian tăng, còn giá trị một đơn vị hàng hóa giảm đi.

Cường độ lao động

Mức độ khẩn trương của lao động; khi tăng cường độ, tổng số lượng hàng hóa và tổng giá trị hàng hóa tăng nhưng giá trị một đơn vị hàng hóa không đổi.

Tiền tệ

Hàng hóa đặc biệt đóng vai trò là vật ngang giá chung cho mọi hàng hóa khác.

Chức năng của tiền tệ

Thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, phương tiện cất trữ, phương tiện thanh toán và tiền tệ thế giới.

Quy luật giá trị

Quy luật căn bản của sản xuất và lưu thông hàng hóa, yêu cầu hao phí lao động cá biệt phải phù hợp với hao phí lao động xã hội cần thiết.

Sức lao động

Toàn bộ thể lực và trí lực trong một con người đang sống và được vận dụng để sản xuất ra giá trị sử dụng nào đó.

Hàng hóa sức lao động

Hàng hóa đặc biệt mà khi sử dụng nó tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị của bản thân nó.

Tư bản

Giá trị mang lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột lao động làm thuê.

Tư bản bất biến ($c$)

Bộ phận tư bản tồn tại dưới dạng tư liệu sản xuất, giá trị của nó không thay đổi và được chuyển nguyên vẹn vào sản phẩm.

Tư bản khả biến ($v$)

Bộ phận tư bản tồn tại dưới hình thái sức lao động, giá trị của nó tăng lên trong quá trình sản xuất.

Giá trị thặng dư ($m$)

Phần lao động không công của công nhân bị nhà tư bản chiếm đoạt.

Tỷ suất giá trị thặng dư ($m'$)

Tỷ lệ phần trăm tính theo công thức: $m' = \frac{m}{v} \times 100\%$. Phản ánh trình độ bóc lột của nhà tư bản.

Khối lượng giá trị thặng dư ($M$)

Phản ánh quy mô bóc lột, tính bằng công thức: $M = m' \times V$.

Giá trị thặng dư tuyệt đối

Có được bằng cách kéo dài ngày lao động vượt quá thời gian lao động tất yếu trong điều kiện các yếu tố khác không đổi.

Giá trị thặng dư tương đối

Có được bằng cách rút ngắn thời gian lao động tất yếu thông qua tăng năng suất lao động xã hội.

Giá trị thặng dư siêu ngạch

Hình thái biến tướng của giá trị thặng dư tương đối, có được khi giá trị cá biệt của hàng hóa thấp hơn giá trị xã hội.

Tiền công

Hình thức biểu hiện bằng tiền của giá cả sức lao động.

Tích lũy tư bản

Sự chuyển hóa một phần giá trị thặng dư trở lại thành tư bản; bản chất là tư bản hóa giá trị thặng dư.

Cấu tạo hữu cơ của tư bản ($c/v$)

Cấu tạo giá trị được quyết định bởi cấu tạo kỹ thuật và phản ánh sự biến đổi của cấu tạo kỹ thuật.

Tuần hoàn tư bản

Sự vận động của tư bản trải qua ba giai đoạn ($Lưu\,thông\,1 \rightarrow Sản\,xuất \rightarrow Lưu\,thông\,2$) mang ba hình thái (Tiền tệ, Sản xuất, Hàng hóa).

Chu chuyển tư bản

Sự tuần hoàn tư bản nếu xét nó là một quá trình định kỳ đổi mới, lặp đi lặp lại không ngừng.

Tư bản cố định

Bộ phận tư bản sản xuất (máy móc, nhà xưởng) tham gia toàn bộ vào sản xuất nhưng giá trị được chuyển dần từng phần vào sản phẩm mới.

Tư bản lưu động

Bộ phận tư bản sản xuất (nguyên liệu, sức lao động) mà giá trị được chuyển ngay một lần vào sản phẩm mới sau mỗi quá trình sản xuất.

Hao mòn hữu hình

Hao mòn vật chất do quá trình sử dụng hoặc tác động của tự nhiên.

Hao mòn vô hình

Hao mòn về giá trị do sự phát triển của khoa học công nghệ làm máy móc cũ mất giá.

Chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa ($k$)

Số tiền nhà tư bản ứng ra để mua tư liệu sản xuất và sức lao động; công thức: $k = c + v$.

Lợi nhuận ($p$)

Hình thức biến tướng của giá trị thặng dư khi được so với toàn bộ tư bản ứng trước.

Tỷ suất lợi nhuận ($p'$)

Tỷ lệ phần trăm giữa giá trị thặng dư và tổng tư bản ứng trước: $p' = \frac{m}{c+v} \times 100\%$.

Lợi nhuận bình quân

Lợi nhuận bằng nhau của những lượng tư bản bằng nhau đầu tư vào những ngành khác nhau.

Giá cả sản xuất

Bằng chi phí sản xuất cộng với lợi nhuận bình quân.

Độc quyền

Sự liên minh giữa các doanh nghiệp lớn nhằm thâu tóm việc sản xuất và tiêu thụ hàng hóa để thu lợi nhuận độc quyền cao.

Tư bản tài chính

Sự hợp nhất giữa tư bản ngân hàng độc quyền và tư bản công nghiệp độc quyền.

Xuất khẩu tư bản

Mang tư bản đầu tư ở nước ngoài để sản xuất và chiếm đoạt giá trị thặng dư tại nước sở tại.

Độc quyền nhà nước

Sự kết hợp sức mạnh của các tổ chức độc quyền tư nhân với sức mạnh của nhà nước tư sản.

Cartel

Hình thức độc quyền mà các xí nghiệp tham gia chỉ thỏa thuận về giá cả và phân chia thị trường, vẫn độc lập về sản xuất và lưu thông.

Syndicate

Hình thức độc quyền mà các xí nghiệp mất độc lập về lưu thông (mua, bán) nhưng vẫn độc lập về sản xuất.

Trust

Hình thức độc quyền cao hơn mà các xí nghiệp mất độc lập cả về sản xuất, lưu thông và tài vụ; do một ban quản trị quản lý.

Consortium

Hình thức độc quyền đa ngành dựa trên sự liên kết của tư bản tài chính.

Địa tô tư bản chủ nghĩa

Phần giá trị thặng dư ngoài lợi nhuận bình quân mà nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp phải nộp cho chủ đất.

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Mô hình kinh tế vận hành theo các quy luật thị trường dưới sự quản lý của Nhà nước và lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam nhằm mục tiêu "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".

Vị trí của kinh tế nhà nước Việt Nam

Giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.

Vị trí của kinh tế tư nhân Việt Nam

Là một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

Diễn ra từ giữa thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX, đặc trưng bởi việc sử dụng năng lượng hơi nước và cơ khí hóa sản xuất.

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0)

Đặc trưng bởi sự kết hợp các công nghệ kỹ thuật số gồm trí tuệ nhân tạo ($AI$), dữ liệu lớn ($Big\,data$) và vạn vật kết nối ($IoT$).

Kinh tế tri thức

Nền kinh tế dựa trên sự sản sinh, phổ cập và sử dụng tri thức đóng vai trò quyết định nhất đối với sự phát triển.

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh từ sử dụng lao động thủ công sang sử dụng phổ biến sức lao động cùng công nghệ hiện đại.

Bàn tay vô hình

Thuật ngữ của Adam Smith mô tả khả năng tự điều chỉnh của cơ chế thị trường.

Độc quyền tập phiệt (Tài phiệt)

Nhóm nhỏ những nhà tư bản tài chính lớn nhất chi phối toàn bộ đời sống kinh tế và chính trị của xã hội tư bản.