Zaštita graditeljskog nasljeđa - Skripta za ispit

Flashcards za pregled gradiva o zaštiti graditeljskog nasljeđa, obuhvatajući termine od osnovnih definicija do istorijskih povelja i teoretičara.

Proces vrednovanja nasljeđa

Proces koji se zasniva na različitim vrijednosnim sistemima, od nivoa pojedinca (lično nasljeđe) i zajednice (kolektivno nasljeđe) do cijelog svijeta, u stalnoj evoluciji.

Prirodna dobra

Resursi ili elementi okoliša neophodni za život i dobrobit ljudi koji nisu rezultat ljudskog rada, poput vodenih resursa, šuma, biodiverziteta i geoloških resursa.

Nematerijalno nasljeđe

Neopipljivi oblici tradicije u koje spadaju pjesme, priče, način života i slični običaji.

Valorizacija graditeljskog nasljeđa

Postupak utvrđivanja vrijednosti kulturnog dobra; opšta valorizacija utvrđuje značaj za javni interes, dok drugi stepen služi za kategorizaciju nepokretnih dobara.

Kulturno dobro

Stvari i tvorevine materijalne i duhovne kulture, njihovi dijelovi ili ostaci koji imaju istorijski, umjetnički, naučni ili tehnički značaj.

Kategorije nepokretnih kulturnih dobara

Kulturna dobra se svrstavaju u tri kategorije: kulturno dobro, kulturno dobro velikog značaja i kulturno dobro izuzetnog značaja.

Zaštita kulturne baštine (UNESCO)

Niz mjera usmjerenih na očuvanje, zaštitu, istraživanje, prezentaciju i promisanje kulturnih dobara od izuzetnog značaja za ljudsku baštinu.

Preventivna zaštita

Prvi aspekt zaštite koji podrazumijeva očuvanje graditeljskog nasljeđa prije potrebe za direktnom obnovom.

Arheološko nalazište

Dio zemljišta ili površine pod vodom koji sadrži ostatke građevina i drugih nepokretnih objekata, grobnih nalaza ili pokretnih predmeta iz ranijih istorijskih doba.

Znamenito mjesto

Prostor vezan za događaj od posebnog značaja za istoriju, kao što su spomen-grobovi, groblja ili mjesta podignuta radi očuvanja uspomene na značajne ličnosti.

Zaštićena okolina

Prostor oko kulturnog dobra i objekti u tom prostoru koji imaju uticaja na njegov izgled, zaštitu, istraživanje i korišćenje.

Manolis Kores

Konzervator Akropolja koji je zaključio da je Erehtejon stradao u požaru u $1. ext{ v.p.n.e.}$ i da je obnovljen u istom stilu kao spomenik visoke umjetničke vrijednosti.

Erehtejon

Građevina na Akropolju stradala u požaru u $1. ext{ v.p.n.e.}$ i obnovljena u istom stilu, predstavljajući visoku umjetničku vrijednost.

Spomenik (Grčko značenje)

Potiče od riječi za uspomenu ‘mneme’ i odnosi se na sjećanje i uspomenu.

Spomenik (Latinsko značenje)

Potiče od riječi ‘moneo’ i obuhvata namjeru da upozori i podsjeti posmatrača na moć vladalaca.

Anastiloza

Djelimična rekonstrukcija građevine sa originalnim dijelovima, poput vraćanja stubova na stara mjesta (primjer Hrama Nike $1940. ext{ god.}$).

Sveto mjesto

Prostori izdvojeni od svakodnevnog života, posvećeni religijskoj namjeni i poštovanju; najstariji oblici zaštićenog nasljeđa.

Koncept nasljeđa po poglavici Sijetlu

Vjerovanje da je svaki dio zemlje svet i da priroda posjeduje identitet i nasljeđe koje nadilazi ljudske tvorevine.

Kulturni identitet

Osjećaj pripadnosti, vrijednosti, običaji, jezik i religija koji oblikuju identitet zajednice; definisan $1989. ext{ god.}$ kao proizvod interakcije čovjeka i prirode.

Tora i nasljeđe

Rana istoriografija koja naglašava prenošenje tradicije putem običaja, pisanja knjiga, davanja imena mjestima i podizanja spomenika.

Problem moderne konzervacije

Pitanje vrijednosti koja je, prema Mišelu Fukou, prestala da bude znak i postala proizvod, što vodi ka državnoj kontroli i institucijama.

Rafael (uloga u zaštiti)

Stvaralac moderne državne zaštite spomenika u $16. ext{ vijeku}$, imenovan za perfekta mermera i kamena $1515. ext{ god.}$ u Rimu.

Domeniko Fontana

Slavan po poduhvatu dislokacije vertikalnog obeliska u centar trga ispred bazilike sv. Petra, koji je trajao godinu dana.

Pantheon (odnos hrišćanstva)

Od paganskog svetilišta, krajem $4. ext{ vijeka}$ preoblikovan u hrišćansku crkvu posvećenu Svetoj Mariji i mučenicima.

Koncept stila (Romantizam)

Zamijenio je ideju mimesisa; stil se posmatra kao nezavisan od objekta, a restauracija postaje naučna aktivnost radi ostvarenja stilske jedinstvenosti.

Karl Fridrih Šinkel

Vodeći autoritet arhitekture u njemačkim zemljama, učestvovao u restauracijama Katedrale u Kelnu, dvorca Marinburg i katedrale u Magdeburgu.

Eugen Emmanuel Viollet-le-Duc

Zagovornik stilske restauracije koji je smatrao da zgradu treba vratiti u stanje cijelovitosti u kakvom možda nikad nije ni postojala.

Raskinova podjela dekoracija

Dijeli arhitektonsku plastiku na pokorne ukrase (klasika), prirodne ukrase (gotika) i prevratničke ukrase (renesansa).

Filološka restauracija

Pristup razvijen u Italiji krajem $19. ext{ vijeka}$ gdje se spomenik posmatra kao dokument (zapis) koji se analizira, ali ne falsifikuje.

Gustav Đovani

Italijanski arhitekta zaslužan za uvođenje pojma ‘istorijski ambijent’ u $20. ext{ vijeku}$ i unapređenje metodologije istraživanja.

Prvi javni muzej

Palata Konzervatora na Kampidolju ($1471. ext{ god.}$) nakon poklona kolekcije pape Pavla II.

Venecijanska povelja ($1964. ext{ god.}$)

Međunarodna povelja o konzervaciji i restauraciji koja proširuje pojam spomenika na urbani ambijent i insistira na autentičnosti.

Rekonstrukcija Varšave

Proces obnove nakon Drugog svjetskog rata tokom kojeg je $85\%$ grada bilo uništeno; simbol otpornosti i očuvanja nasljeđa.

Kreativni proces po Brandiju

Rezultat umjetničke intuicije i sinteze elemenata u svesti koji stvara novu realnost bez fizičke egzistencije prije materijalizacije.

Konzervacija po Fuldenu

Akcija sprečavanja propadanja; preporučuje minimum aktivnosti i reverzibilnost svih radova na kulturnom nasljeđu.

Epigrafika

Pomoćna disciplina koja se bavi pisanim spomenicima na tvrdim materijalima kao što su kamen, terakota, staklo i kosti.

Sigilografija

Pomoćna disciplina koja se bavi proučavanjem, analizom i pravilnim tumačenjem pečata ili sigila.

Maltaska konvencija ($1992. ext{ god.}$)

Evropska konvencija o zaštiti arheološkog nasljeđa usvojena pod okriljem Savjeta Evrope.

Josip Vancas

Narodni poslanik koji je $1911. ext{ god.}$ podnio rezoluciju za osnivanje državnog organa za zaštitu spomenika u BiH.