Flashcards: Analizë Territori dhe Koncepte Urbane

Koleksion flashcard-esh fjalori në gjuhën shqipe të bazuara në leksionet mbi konceptet urbane, modelet e qytetit ideal, format e qytetit, tipologjinë dhe morfologjinë.

Qyteti sipas Wirth

Vendbanim i madh, i dendur, i përhershëm dhe me njerëz socialisht të ndryshëm.

Qyteti sipas Mumford

Përqendrimi maksimal i fuqisë dhe kulturës së një komuniteti.

Përkufizimi i vendbanimit qytet

Vendbanim që kalon nga një ekonomi bujqësore në një organizim kompleks, me popullsi të dendur, ekonomi të specializuar, administratë dhe ligje.

Specializimi i punës në qytet

Ndarja e punës në shumë sektorë si tregtia, shërbimet dhe administrata, ndryshe nga fshati ku dominon bujqësia.

Monumentaliteti

Cilësi e qytetit që dallohet nga ndërtesat monumentale administrative, fetare dhe kulturore që tregojnë fuqinë dhe organizimin e tij.

Aymonino – Qyteti si 'hop cilësor'

Koncepci sipas të cilit qyteti kalon nga plotësimi i nevojave bazë drejt krijimit të mundësive të reja, akumulon kapital, krijon hapësira publike dhe shpreh kulturën e historinë.

Qyteti organik

Qytet që zhvillohet gradualisht dhe spontanisht nga iniciativat e banorëve, përshtatet me territorin dhe ndryshon me kalimin e kohës.

Qyteti i themeluar

Qytet i krijuar nga një vendim politik me një plan urbanistik të qartë, zakonisht me formë gjeometrike dhe rrjet rrugësh të rregullt (shembuj: Palmanova, Latina, Laçi, Kukësi i Ri, Cërriku, Ballshi).

Synoecism

Bashkimi i disa fshatrave ose bërthamave në një qytet të vetëm.

Polisi grek

Formë urbane ku njerëzit krijojnë qytetin dhe qyteti formon identitetin e tyre, ku hapësirat publike janë shumë të rëndësishme dhe njeriu shihet si qenie politike.

Faktorët e qytetit organik

Faktorët fizikë (relievi, lumenjtë, kufijtë natyrorë, morfologjia) dhe faktorët socialë (organizimi shoqëror, traditat, marrëdhëniet njerëzore).

Qyteti ideal

Pika e takimit midis realitetit dhe mënyrës se si do të donim të jetonim, me qëllim krijimin e kushteve më të mira për jetën urbane.

Calvino (Pikëpamja mbi qytetin)

Ideja se qyteti mund të bëhet si ferr nga mënyra se si njerëzit jetojnë së bashku, ndaj duhet të kërkohen e ruhen elementet që e bëjnë jetën më të mirë.

Pruitt-Igoe

Kompleks banimi modern në SHBA me 33 ndërtesa 11-katëshe, i cili u degradua dhe u shemb gjatë viteve 1971–1976 për shkak të banesave të vogla, mungesës së hapësirave sociale dhe problemeve ekonomike.

Atlantida e Platonit

Qytet ishullor ideal pranë detit me fusha pjellore, male mbrojtëse dhe kanale rrethore, me fokus te siguria, bollëku dhe organizimi.

Vitruvi (Kriteret për qytetin)

Sipas Vitruvit, qyteti duhet të ketë mbrojtje, orientim të mirë dhe një qendër urbane.

Qytetet ideale të Rilindjes

Qytete me forma gjeometrike, fortifikime, sheshe qendrore dhe organizim racional (shembuj: Palmanova, Sabbioneta, Grammichele).

Sforzinda

Qytet ideal i Filaretes me organizim të rregullt, fortifikim, qendër publike dhe formë spirale.

Rowe & Koetter

Teoricienë që theksuan se qytetet ideale krijojnë modele të formës urbane, por nuk i zgjidhin domosdoshmërisht problemen sociale.

Ville de Chaux (Ledoux)

Qytet ideal i organizuar rreth një qendre komunitare ku ndërtesat shprehin funksionin e tyre.

Qyteti Kopësht (Ebenezer Howard)

Model i krijuar në vitin 1898 që kombinon avantazhet e qytetit me ato të fshatit, ka madhësi të kontrolluar, rrethohet nga hapësira bujqësore dhe synon pavarësi ekonomike (Letchworth ishte i pari i realizuar).

Le Corbusier – Qyteti i Gjelbër

Propozim urban me kulla të larta, hapësira të lira, park qendror dhe organizim gjeometrik për rend, efikasitet dhe higjienë urbane.

Metabolistët

Arkitektë japonezë që konceptonin qytete që rriteshin e ndryshonin vazhdimisht (Kikutake propozoi qytetin lundrues, Kurokawa qytetin helikoidal).

Walking City

Koncept i grupit Archigram që imagjinonte qytete lëvizëse të bazuara shumë te teknologjia.

Pasojat e Industrializimit në urbane

Mbingarkesë, ndotje, mungesë drite dhe kanalizime të dobëta, krizë kjo që çoi në zhvillimin e planifikimit urban modern.

Qyteti monocentrik

Qytet që ka një qendër kryesore ku përqendrohen shumica e aktiviteteve.

Qyteti policentrik

Qytet që ka disa qendra dhe ku aktivitetet shpërndahen në zona të ndryshme.

Qyteti linear

Formë urbane që zhvillohet përgjatë një aksi kryesor transporti, nuk ka një qendër të vetme dhe mund të zgjatet teorikisht pafund.

Qyteti koncentrik

Formë urbane që zhvillohet rreth një qendre dhe ku zonat organizohen në formë unazash.

Qyteti radial

Formë urbane me një qendër që zhvillohet përgjatë akseve dalëse, me pyka të gjelbra mes zonave të ndërtuara.

Qyteti satelitar

Krijohet kur qyteti kryesor bëhet shumë i madh dhe shërbimet shpërndahen në qendra satelitore.

La Ville Radieuse

Model i Le Corbusier me dendësi të lartë i organizuar në zona funksionale, ku ndërtesat ngrihen mbi pilotis dhe toka përdoret si hapësirë e gjelbër.

Chandigarh

Qytet i projektuar nga Le Corbusier i organizuar në sektorë (Kapitoli, qendra urbane, banesat, parqet dhe qarkullimi i kategorizuar), ku modeli modern u përplas me traditat e banorëve.

Qyteti Vertikal (Hilbersheimer)

Model që ndan funksionet në nivele (sipër banimi dhe këmbësorët, poshtë biznesi dhe automjetet, nën tokë metroja) për të minimizuar lëvizjen.

Qytetet Lineare Ruse (Miljutin)

Model me gjashtë fasha paralele (hekurudhë, industri, autostradë, banim, park, bujqësi) me qëllim afrimin e punëtorëve me bujqësinë.

Broadacre City (Wright)

Model që propozon decentralizim total ku çdo familje ka tokën e saj dhe automobili është transporti kryesor për liri individuale.

Brasilia

Qytet i projektuar nga Lucio Costa në vitin 1956 me formë kryqi, i ndarë në bosht monumental dhe bosht banimi me quadras.

OMA (Modeli Linear)

Përdorim i modelit linear me fasha që identifikojnë drejtimet kryesore të territorit për të lexuar dhe organizuar forcat ekzistuese.

NEOM – The Line

Qytet linear në Arabinë Saudite që synon përdorimin e energjisë së rinovueshme dhe teknologjisë së avancuar.

Ekistika

Shkenca e vendbanimeve njerëzore e krijuar nga Doxiadis, e bazuar në pesë elemente: njeriu, shoqëria, rrjetat, natyra dhe strehët.

Dynapolis

Qytet dinamik sipas Doxiadis që rritet linearisht dhe jo në mënyrë rrethore për të ruajtur shkallën njerëzore.

TOD (Transit-Oriented Development)

Zhvillim i orientuar nga transporti ku aktivitetet vendosen pranë linjave të transportit publik.

Policentrizmi europian

Strategji urbane që shpërndan aktivitetet në disa qendra dhe ul diferencën mes qendrës dhe periferisë.

Tipologjia

Studimi dhe klasifikimi i tipeve arkitektonike sipas karakteristikave të tyre.

Aldo Rossi (Mbi Tipin dhe Formën)

Arkitekt që kundërshton idenë se forma ndjek gjithmonë funksionin, duke mbrojtur se forma arkitektonike ka autonomi dhe tipi është një rregull formal bazë e konstant.

Tipi

Modeli bazë i një ndërtese (si banesa, shkolla, kisha ose spitali) që ekziston para formës.

Quatremère de Quincy

Teoricien sipas të cilit 'asgjë nuk vjen nga asgjëja' dhe ekziston një gjen paraekzistues ose parim bazë nga i cili zhvillohet forma.

Tipet e banesave shqiptare

Banesa si Tiranasja, Beratase me çardak, Gjirokastritja, Kulla e Pejës dhe banesat me qoshk, të cilat ruajnë një gjen paraekzistues.

Agregimi urban

Përsëritja dhe bashkimi i tipeve të ndërtesave që krijon trupin urban ose morfologjinë urbane.

Argan (Përkufizimi i tipit)

E sheh tipin si idenë bazë të formës nga e cila krijohen variante.

Grassi (Përkufizimi i tipit)

E sheh tipin si arsyen origjinale të gjërave dhe si pikën nga ku fillon projekti.

Diakronik vs. Diatopik vs. Sinkronik

Diakronik është ndryshimi në kohë; diatopik është ndryshimi sipas vendit; sinkronik është krahasimi i vendeve të ndryshme në të njëjtën kohë.

Laugier

Propozoi 'kasollen primitive' si arketip nga i cili zhvillohen rregullat dhe format arkitekturore.

Durand

Krijoi një sistem të elementeve dhe formave arkitekturore me gjuhë gjeometrike universale për të krijuar zgjidhje të përgjithshme.