Urbanistyka Antyczna i Średniowieczna - Flashcards

Zbiór fiszek obejmujący kluczowe terminy z zakresu urbanistyki greckiej, rzymskiej oraz średniowiecznych procesów lokacyjnych miast polskich i europejskich.

Temenos

Wydzielony, święty obszar poświęcony bóstwu, oddzielony od miasta murem lub symboliczną granicą.

Naos

Świątynia grecka jako budowla pomocnicza wewnątrz okręgu sanktuarium, będąca sercem kultu.

Hippodamos z Miletu

Grecki architekt i urbanista, twórca regularnego planu miasta opartego na siatce ulic (układu hippodamejskiego).

Układ hippodamejski

System urbanistyczny oparty na regularnej siatce ulic przecinających się pod kątem prostym, z funkcjonalnym podziałem przestrzeni.

Insulae

Regularne kwartały zabudowy miejskiej powstałe przez przecięcie się prostopadłych ulic.

Agora

Centralny plac greckiego miasta, pełniący role handlowe, administracyjne, społeczne i religijne.

Stoa

Zadaszony portyk kolumnowy chroniący przed słońcem i deszczem, będący miejscem spotkań i handlu.

Propyleje

Rozbudowany zespół bramny (kilka skrzydeł i przejść) stanowiący monumentalne wejście do sanktuarium, np. na Akropolu Ateńskim.

Altis

Święty okrąg w Olimpii, będący centralnym zespołem sakralnym poświęconym Zeusowi.

Buleuterion

Budynek rady miejskiej (ratusz) w greckim polis.

Prytanejon

Siedziba władzy wykonawczej w greckim mieście, miejsce przechowywania świętego ognia państwowego.

Roma Quadrata

Mityczna, najstarsza forma Rzymu na wzgórzu Palatyn, przypisywana Romulusowi, o symbolicznym, czworobocznym kształcie.

Forum Romanum

Główny plac publiczny Rzymu; organicznie rozwijające się centrum polityczne, religijne i sądowe państwa.

Fora Cesarskie (Imperiale)

Monumentalne, planowe kompleksy urbanistyczne wznoszone przez cesarzy w celach propagandowych i administracyjnych.

Castrum Romanum

Rzymski obóz wojskowy na planie prostokąta, który stanowił wzorzec regularnego planowania miast kolonialnych.

Cardo maximus

Główna rzymska ulica w układzie ortogonalnym, biegnąca na osi północ–południe.

Decumanus maximus

Główna rzymska ulica w układzie ortogonalnym, biegnąca na osi wschód–zachód.

Canabae

Osiedla cywilne powstające poza murami rzymskich obozów wojskowych, zamieszkiwane przez kupców i rzemieślników.

Etruscus ritus

Etruski rytuał zakładania miasta przejęty przez Rzymian, obejmujący m.in. auspicje i wyoranie świętej bruzdy.

Bazylika (rzymska)

Monumentalna hala publiczna przy forum, pełniąca funkcje sądowe, handlowe i administracyjne.

Pergamon

Wyjątkowe miasto hellenistyczne o układzie tarasowym i wertykalnej hierarchii: władza na górze, kultura w środku, handel na dole.

Bastide

Regularne, planowo zakładane miasto w średniowiecznej Francji (XIII–XIV w.) o charakterystycznym planie szachownicowym.

Lokacja na surowym korzeniu

Zakładanie miasta od podstaw w miejscu wcześniej niezabudowanym, według z góry określonego planu.

Prawo magdeburskie

Niemiecki system prawa miejskiego, zapewniający samorządność i autonomię sądowniczą osadnikom.

Prawo chełmińskie

Odmiana prawa magdeburskiego stosowana przez Zakon Krzyżacki, będąca wzorcem dla miast w Prusach.

Ostrów Tumski

Wyspa katedralna, najstarszy rdzeń osadniczy o funkcji kościelnej i książęcej w wielu polskich miastach (np. Wrocław, Poznań).

Domus (rzymski)

Prywatny dom miejski zamożnych Rzymian z układem osiowym i wewnętrznymi dziedzińcami (atrium, perystyl).

Pomerium

Religijna granica miasta rzymskiego wyznaczona rytualnie, oddzielająca obszar sakralny od zewnętrznego.