Eoliske miljø

Kva kjenneteiknar eit eolisk miljø?

Eit miljø der avsetningene i hovudsak består av vintransportert materiale

Består også av store områder dominert av erosjon

Vind er viktigaste eroderande agens

Korleis er dei globale vindmønstra?

* blåser i frå områder med høg til låg trykk
* styres av temperaturforskjeller og er ein av dei viktigaste prosessar for varmetransport frå låg til høgre breddegrad
* sirkulasjonsmønsteret brytast opp i mindre celler, tre på kvar havlkule
* påvirkast av koriolis kraft

Kva er ein ørken?

Eit område karakteriser med lite nedbør ( <250 mm/år), uavhengig av temperatur. Mangel på vatne begrenser vegetasjon og dyrelig.

Kva er ein erg?

Eit område kvar sand er akkumulert som eit resultat av eoliske prosesser

Kva er ein rocky desert?

Eit område i ørkenen som er dominert av erosjon av sedimenter ( ikkje-avsetningsområder)

Kva karekteriserer vind transporterte partiklar?

* partiklanes rundningsgrad aukar med aukande transportdistanse
* overflata er ofte matt
* partikkelstørrelse nær øvre grense for vind-transport transporteres som bedload og avsettes i form av rifler og dyner
* finare kornstørrelser er i suspensjon og kan transporteres bort

Korleis er samansetninga av eoliske avsetningar ?

Anrikning av hardeste og mest motstandsdyktige mineraler ved eolisk transort då desse er mest motstandsdyktige mot nedbrytning (moden samansetning)

Kva er aeolanites?

Litifisert, vindtransportert karbonavsetninger

Nemn dei forskjellige gruppene av eoliske avsetninger og korleis kan dei bli identifisert?

* rifler
* dyner
* draas

dei kan bli identifisert basert på størrelsen

Korleis dannes rifler?

Dannes ved saltasjon, tynt lag nær overflaten der partikler midlertidig er i suspensjon-prosessen holdes i gang ved vind og at partiklene i saltasjon overfører energi til ein ny partikkel ved kollisjon under landing

Anrikning i soner vinkelrett på vindretningen-bølgetopp til eoliske rifler

\
Korlei er rifler?

Bølgelengden kan variere frå cm til m, bølgehøgda frå <1 til>10 cm. Nokre grovare bølgetopper der det finest partikler fjernes av vinden. Kryss-laminasjon mindre vanleg

Kor store er ei dyne?

Avsetning som har ein bølgelengde mellom 3-600 m og er mellom 10cm-100 m høge

Korleis migrerer dyner?

Dei migrerer ved saltasjon av partikler på dynenes støtside ( kan føre til dannelse av rifler på støtsiden)

Korleis dannes grain-flows?

Ved at sand raser ned på lesida av ei dyne

Kva slags typer dyner er det?

* transverse dyner
* barchan dyner
* linære/seif dyner
* stjerne-dyner

Korleis er transverse dyner?

Dei er karakterisert ved planære kryss-skikting. Dannes der kvar det er tilstrekkelig tilgang på sand

Korleis er Barchan dyner?

Dei er karakteriser ved trau kryss-skikting

Korleis er linære/ seif dyner?

Dei blir dannet der det er to dominerende vindretninger vinkelrett på kvarandre. Kan resultere i kryss-skikting med ulik orientering

Korleis er stjerne-dyner?

Desse blir danna i områder med mange ulike vindretninger, dette fører til kryss-skikting i mange ulike retningar

Kva er draa?

Avsetningsformer som er ein størrelseorden større enn dyner( kan observeres på flybilde/satelittdata) . Dei blir hundrevis av meter til kilometer i bølgelengde, og ti til hundre meter høge. Iform er dei ofte lik dyner

Korleis påvirker grunnvasspeilet ørkenområder?

Nivået påvirker prosesser i ørkenen, f.eks. kan høgt nivå fremme vegetasjonsvekst eller gjøre avsetningene våte slik at dei blir mindre tilgjengelig for vinderosjon

Korleis kan vi kjenne igjenn eoliske avsetninger i eldre bergarter?

* mangel på fossiler eller organisk materiale
* store kryssjikter, opp til 20-30 m
* vindrifler (ripples) på skråstilte kryssjiktflater (forset-flater)
* høg grad av oksidasjon som gir raud farge
* god sortering- for det meste middels til finkorna sand