Układ somatyczny

co to propriocepcja?

czucie głębokie, zmysł kinestetyczny; układ receptorów pozwalających utrzymywać równowagę i kontrolować pozycję ciała; automatyczne, ale czasem świadome; układ somatyczny

co to interocepcja?

czucie trzewne; układ receptorów w narządach trzewnych; regulacja homeostazy; automatyczne i najczęściej nieświadome; układ autonomiczny

co to adaptacja?

zjawisko polegające na zmniejszeniu wrażliwości receptora po zadziałaniu silnego lub długotrwałego bodźca (np. zmniejszenie wrażliwości węchowej w pomieszczeniu przesyconym zapachem)

co to sensytyzacja (adaptacja ujemna)?

zwiększenie wrażliwości receptora w sytuacji, gdy bodźce mają małą intensywność (np. zwiększenie wrażliwości wzroku w ciemności)

Jakie są receptory mechaniczne?

• ciałka Meissnera

• tarczki Merkla

• ciałka Ruffiniego

• ciałka Paciniego

• ciałka Meissnera – opuszki palców i wargi; delikatny dotyk; duża precyzja; szybka adaptacja;

• tarczki Merkla – opuszki palców; dotyk o zmiennej sile; powolna adaptacja;

• ciałka Ruffiniego – tkanka podskórna; ucisk długotrwały i silny; powolna adaptacja;

• ciałka Paciniego – tkanka podskórna; szybkozmienny dotyk (wibracja); bardzo szybka adaptacja;

Mechanoreceptory- jak działają?

• ciałko Paciniego

• tarczka Merkla

• ciałko Paciniego – bardzo szybka adaptacja i bardzo niski próg pobudzenia; wrażliwy na informację o częstotliwości nawet 350 Hz – dotyk wibrujący; zlokalizowany głęboko w skórze właściwej; być może odpowiedzialne za uczucie łaskotania

• tarczka Merkla – powolna adaptacja, wrażliwe na delikatny dotyk, zlokalizowane w warstwie podstawnej naskórka, czyli precyzyjny dotyk powierzchniowy; detekcja kształtu

lokalizacja mechanoreceptorow

Receptory proprioceptywne
(czucie głębokie)- charakterystyka

• gdzie są?

• na co wrażliwe?

• jakie wykazują fazy?

• jakie działanie?

• Mechanoreceptory zlokalizowane w mięśniach szkieletowych, ścięgnach i stawach

• Wrażliwe na rozciąganie i kurczenie się włókien mięśniowych, torebek stawowych lub ścięgien i wiązadeł

• Wykazują fazę dynamiczną (zmiana pobudzenia przy zmianie naprężenia) oraz statyczną (stałe pobudzenie przy utrzymującym się naprężeniu)

• Ich działanie jest zwykle nieświadome, ale pozwalają utrzymywać równowagę i

wrzeciono nerwowo- mięśniowe

Receptory interoceptywne
(czucie trzewne)

• jakie zakończenia i gdzie?

• ciałka Paciniego na co wrażliwe?

• Barroreceptory na co wrażliwe?

• Chemoreceptory na co wrażliwe?

• Wolne zakończenia nerwowe w błonie śluzowej oraz w tkance łącznej narządów wewnętrznych (ból, temperatura, dotyk)

• Ciałka blaszkowate (Paciniego) wrażliwe na rozciąganie otrzewnej

• Barroreceptory w tętnicach są wrażliwe na rozciąganie ścian naczyń krwionośnych

• Chemoreceptory – w naczyniach krwionośnych reagują na stężenie tlenu i dwutlenku węgla

Ból

• rodzaje

• przez co wyzwalane

• czego konsekwencja

Ból

• czego konsekwencją jest ból fizjologiczny?

• nocyceptory- jakie prog pobudliwości?

• kiedy powstaje bol fizjologiczny?

• przez co przesyłana jest informacja?

-Ból fizjologiczny jest zwykle konsekwencją podrażnienia wolnych zakończeń nerwowych (tzw. nocyceptorów) zlokalizowanych w skórze, stawach, ścianach, błonach, mięśniach itp.

•Nocyceptory  mają bardzo wysoki próg pobudliwości  („uśpione”) i rozległe pola recepcyjne – są mało czułe i mało precyzyjne

•Ból fizjologiczny powstaje w momencie zadziałania czynnika powodującego uszkodzenie tkanki (nacisk, temperatura, działanie chemiczne itp.)

•Informacja przesyłana jest albo przez szybkie włókna zmielinizowane (ból nagły) lub wolniejsze włókna nagie (ból rozsiany, toniczny)

Aktywowanie nocyceptorów

Blokowanie bólu - opioidy

Blokowanie bólu - adrenalina

• co adrenalina i stres podwyższa?

• co redukuje stres?

• co robi chroniczny stres?

Adrenalina i stres w niektórych sytuacjach podwyższają próg działania „uśpionych” nocyceptorów

Pośredniczy w tym układ współczulny, bo propranolol (β-bloker) redukuje ten efekt

 Chroniczny stres nie tylko nie podwyższa progu bólowego, ale może go wręcz obniżać

czucie temperatury?

• rodzaje receptorow

• Kolby Krausego

• Ciałka Ruffiniego

• Receptory bolowe

-Kolby Krausego – receptory zimna; reagują na bodźce w zakresie 15 do 38oC

•Ciałka Ruffiniego – receptory ciepła; zakres temperatur 35 – 45oC

•Receptory bólowe (nocyceptory) – poniżej 15oC i powyżej 45oC

Czucie temperatury
TRP - Transient Receptor Potential

• TRPA1

• TRPM8

• TRPV4

• TRPV1

Czucie temperatury
TRP - Transient Receptor Potential