Anatomiye Giriş ve Temel Anatomik Kavramlar

Anatomiye Giriş ders notlarından derlenmiş temel yönler, düzlemler, eksenler, hareket terimleri, kemik, eklem ve kas sistemi kavramlarını içeren terim ve tanımlar.

Anatomi

Yunanca "Ana" (içinden) ve "Tome" (kesmek) kelimelerinden türeyen, insan vücudunu oluşturan yapıların normal şekil, pozisyon ve fonksiyonlarını inceleyen disiplin.

Anatomik Pozisyon (Anatomik Duruş)

Ayakta dik duran, yüzü öne dönük, kolları yanda sarkık, avuç içleri öne bakan ve ayakları bitişik vaziyette olan insanın standart tanımlama pozisyonu.

Superior

Anatomik yön tarifinde "üst" anlamına gelen terim.

Inferior

Anatomik yön tarifinde "alt" anlamına gelen terim.

Anterior

Anatomik yön tarifinde "ön" anlamına gelen terim.

Posterior

Anatomik yön tarifinde "arka" anlamına gelen terim.

Cranial

Kafa tarafında veya başa yakın konumda bulunan yönü ifade eden terim.

Caudal

Kuyruk tarafında veya alt kısma yakın konumda bulunan yönü ifade eden terim.

Ventralis

Vücudun ön veya karın tarafını ifade eden yön terimi.

Dorsalis

Vücudun arka veya sırt tarafını ifade eden yön terimi.

Medialis

Vücudun orta hattına yakın (iç yan) konumda bulunan yapıları tanımlayan terim.

Lateralis

Vücudun orta hattından uzak (dış yan) konumda bulunan yapıları tanımlayan terim.

Proksimal (Proximal)

Bir yapının veya ekstremitenin başlangıç noktasına / gövdeye yakın olan kısmı.

Distal

Bir yapının veya ekstremitenin başlangıç noktasından / gövdeden uzak olan kısmı.

Superficialis

Deri yüzeyine yakın (yüzeyel) konumda olan yapıları ifade terim.

Profundus

Deri yüzeyinden uzak (derin) konumda olan yapıları ifade eden terim.

Dexter ve Sinister

Anatomide sırasıyla "sağ" (dexter) ve "sol" (sinister) yönlerini belirten Latince terimler.

Sagittal Düzlem

Yere dik olup önden arkaya ve yukarıdan aşağıya uzanarak vücudu sağ ve sol iki yarıma ayıran düzlem.

Planum Medianum (Median Düzlem)

Tam ortadan geçerek vücudu iki eşit parçaya ayıran özel sagittal düzlem.

Koronal (Frontal) Düzlem

Yere dik olup sağdan sola uzanan, alına paralel şekilde vücudu ön ve arka bölümlere ayıran düzlem.

Transvers (Horizontal / Aksiyel) Düzlem

Yere paralel geçerek vücudu üst ve alt bölümlere ayıran düzlem.

Vertikal Eksen

Yerçekimi çizgisine paralel, düşey yönlü ve horizontal düzleme dik olan eksen.

Sagittal Eksen

Önden arkaya horizontal uzanan ve frontal düzleme dik olan eksen.

Transvers Eksen

Yere paralel, sağdan sola veya soldan sağa geçen ve sagittal düzleme dik olan eksen.

Fleksiyon (Flexion)

Sagittal planda ve transvers eksen etrafında gerçekleşen bükme / bükülme hareketi.

Ekstansiyon (Extension)

Transvers eksen etrafında gerçekleşen, bükülü olan uzvun tekrar gerilmesi veya açılması hareketi.

Abduksiyon

Sagittal eksen etrafında ekstremitenin median düzlemden uzaklaşması hareketi.

Adduksiyon

Sagittal eksen etrafında ekstremitenin median düzleme yaklaşması hareketi.

Rotasyon

Vertikal eksen etrafında gerçekleşen içe (internal) veya dışa (external) dönme hareketi.

Sirkumdüksiyon

Fleksiyon, abduksiyon, ekstansiyon ve adduksiyon hareketlerinin ard arda yapılmasıyla bir koni çizen dairesel hareket.

Supinasyon

Vertikal eksen etrafında önkolun dışa döndürülmesi, avuç içinin öne bakması hareketi.

Pronasyon

Vertikal eksen etrafında önkolun içe döndürülmesi, avuç içinin arkaya bakması hareketi.

Plantar Fleksiyon ve Dorsal Fleksiyon

Sırasıyla ayak tabanına doğru bükülme (plantar fleksiyon) ve ayak sırtına doğru bükülme (dorsal fleksiyon) hareketleri.

İnversiyon ve Eversiyon

Sırasıyla ayak tabanının içe döndürülmesi (inversiyon) ve dışa döndürülmesi (eversiyon) hareketleri.

Cavitas Thoracis

Akciğerler, kalp, timus, yemek borusu, büyük damarlar ve bronşları barındıran göğüs boşluğu.

Skeleton Axiale

Baş, boyun ve gövde kemiklerinden (ossa cranii, columna vertebralis, ossa thoracis) oluşan eksenel iskelet.

Skeleton Appendiculare

Üst ve alt ekstremite kemiklerinden (ossa membri superioris ve inferioris) oluşan iskelet bölümü.

Diafiz

Uzun kemiklerin sarı kemik iliği içeren silindirik ana gövde kısmı.

Epifiz

Uzun kemiklerin kırmızı kemik iliği içeren proksimal ve distal uç kısımları.

Metafiz

Uzun kemiklerde diafiz ile epifiz arasında bulunan büyüme çizgisine yakın bölüm.

Periosteum (Kemik Zarı)

Eklem yüzleri dışındaki kemik yüzeylerini saran, beslenme, yenilenme ve kas/tendon tutunmasını sağlayan, sinir liflerince zengin zar.

Substantia Compacta (Kompakt Doku)

Nörovasküler yapılar içeren Havers kanallarına sahip, kemiklerin dış kısmını oluşturan sert kemik dokusu.

Substantia Spongiosa (Spongioz Doku)

Basınç ve gerilmeye göre düzenlenmiş trabeküllerden oluşan, aralarında cavitas medullaris ve kemik iliği barındıran süngerimsi doku.

Osteogenesis Imperfecta

Tip-1 kollajen sentezinin konjenital bozukluğu nedeniyle kemikleşmenin bozulduğu, mavi sklera, kemik kırıkları ve deformitelerle seyreden cam kemik hastalığı.

Raşitizm (Rickets)

Çocuklarda D vitamini eksikliği veya kalıtsal nedenlerle epifizyal büyüme plağında yetersiz mineralizasyon sonucu alt ekstremitelerde eğilmeye yol açan hastalık.

Osteoporoz

Kemik yıkımının artıp yapımının azalması sonucu kemik gücünün düşmesi ve kırık riskinin artmasıyla karakterize klinik durum.

Articulatio (Eklem)

Hareketli veya hareketsiz, kemiklerin birleştikleri ve kasların hareketlerine imkan sağlayan yapılar.

Fibröz Eklemler (Synarthrosis)

Eklem yüzleri arasında boşluk bulunmayan, kemiklerin birbirine fibröz doku ile bağlandığı oynamaz eklem grubu (Örn: Sutura, Syndesmosis, Gomphosis).

Kartilaginöz Eklemler (Amphiarthrosis)

Eklem yüzleri arasında kıkırdak veya fibrokartilaginöz disk bulunan yarı oynar eklem grubu (Örn: Synchondroses, Symphyses).

Sinovyal Eklemler (Diarthrosis)

Eklem boşluğu (cavitas articularis) ve sinovyal sıvı barındıran tam hareketli oynar eklem grubu.

Sinovya (Sinovyal Sıvı)

Membrana synovialis tarafından salgılanan, hyaluronik asitten zengin, berrak ve saman sarısı renginde, kayganlığı artıran ve kıkırdağı besleyen sıvı.

Ligament

Eklemi oluşturan kemikleri birbirine bağlayan, eklem kapsülünü destekleyen ve aşırı istenmeyen hareketleri engelleyen sıkı bağ dokusu yapısı.

Tendon

İskelet kaslarının gövdesini kemiklere bağlayan güçlü, damarsız ve elastikiyet kabiliyeti olmayan bağ dokusu yapısı.

Origo ve Insertio

Sırasıyla kasın hareket esnasında sabit kalan başlangıç yapışma noktası (Origo) ve hareket eden kemikteki sonlanış yapışma noktası (Insertio).

Kas Tonusu

Kasın dinlenme anında bile sahip olduğu hafif kasılı olma durumu.

İzometrik Kasılma

Kas kasıldığı zaman kasın boyunda bir değişiklik meydana gelmeyen kasılma tipi.

İzotonik Kasılma

Kasın boyunun değiştiği kasılma tipi (kısalarak kasılmaya konsantrik, uzayarak kasılmaya eksantrik kasılma denir).

Agonist ve Antagonist Kaslar

Belli bir hareketi yaptıran esas kasa agonist kas, aynı eksende aksi hareketi yaptıran kaslara ise antagonist kas denir.

Duchenne Musküler Distrofi

Musküler distrofilerin %50'sini oluşturan, genellikle erkek çocuklarda görülen ve kötü prognoza sahip genetik kas dejenerasyonu hastalığı.