geomorfologie deel 2

h10 & h11

benoem de 4 gesteente die je ziet

conglomeraat, zandsteen, schalie, kalksteen

verwering

natuurlijk proces waarbij gesteente veranderd als gevolg van invloeden van weer, klimaat (exogene krachten).

wat gebeurd er met een steen na verwering?

steen valt uit elkaar, veranderd of lost op

welke 2 soorten verwering zijn er?

fysische verwering en chemische verwering

top layer (bodemlaag)

hier komt organische stof de grond in.

wat is massa beweging

het transport van materiaal onder invloed van zwaartekracht

bedrock

ligt onder regoliet en blijft normaal onaangeraakt door verweringsprocessen.

diaklaasverwering (joint-block separation)

splitsing van gesteente langs diaklazen (scheuren/spleten)

korrelverwering (granular disintegration)

verwering in gesteente via openingen (tussen korrels en kristallen)

fysische verwering

uiteenvalllen van gesteente in kleinere delen. de samenstelling veranderd NIET. (verbrokkeling)

chemische verwering

verandering van gesteente doordat mineralen in gesteente worden omgezet in een zachter mineraal. de samenstelling veranderd WEL.

wat versnelt chemische verwering?

warmte en vochtigheid

welke 5 typen fysische verweringen zijn er?

1. exfoliatie (drukontlasting)
2. insolatie (opwarmen/afkoelen)
3. biologische activiteit (wortelgroei)
4. vorst verwering (bevriezing van water)
5. zoutverwering

exfoliatie

drukontlasting van een diepte gesteente. diepte gesteente ervaart veel druk en als de steen dan aan het aardoppervlak komt ervaart hij tegenbalans. die druk probeerd een weg te vinden en valt dan uit elkaar.

insolatie

het uitzetten/krimpen van een steen doormiddel van het afkoelen en opwarmen van de zon. bijvoorbeeld in woestijnen

biologische activiteit

wortelgroei door een steen. een wortel groeit steeds groter en kan dan een steen uit elkaar duwen.

vorstverwering

het bevriezen van water in scheuren en veroorzaakt splitsing van het gesteente.

waarom veroorzaakt de bevriezing van water in gesteente voor een splitsing?

omdat water uitzet tussen de 0 en -4 graden.

zoutverwering

water in poreuze steen verdampt en de zouten blijven achter. de zoutkorrels gaan groeien en breken het steen af. (zandsteen is te zien op de foto)

welke 4 soorten chemische verweringen zijn er?

1. oxidatie
2. hydrolyse
3. carbonatie
4. biologische activiteit

oxidatie

zuurstof uit de lucht gaat een reactie geven op de mineralen in een steen.

hoe heet de oxidatie van metalen?

corrosie

hydrolyse

gesteente reageert op/met water. het proces waar kleimineralen ontstaan. (graniet is te zien op de foto)

carbonatie

een reactie die wordt veroorzaakt door in water opgeloste koolstofdioxide (co2), waardoor koolzuur ontstaat.

wat doet koolzuur met gesteente en welk gesteente is daar gevoelig voor?

zuur kan gesteente oplossen. kalksteen is hier gevoelig voor.

wat voor soort landschap ontstaat door de carbonatie van kalksteen?

karstlandschap

welk type verwering zien we op deze foto?

Zowel chemische verwering als fysische verwering. (te zien op de foto is een karstverschijning)

wat is mechanische verwering en wat doet dit met chemische verwering samen?

verwering doormiddel van kracht. mechanische verwering versnelt de chemische verwering. (gesteente valt in meerdere delen uit elkaar)

biologische verwering (chemisch)

bacterien en zuren uit planten tasten gesteente aan, zoals korstmos.

de verwering die overheerst in een gebied wordt bepaald door?

klimaat omstandigheden

welke klimaatomstandigheden zijn optimaal voor chemische verwering?

hoge temperatuur, hoge vochtigheid en bedekt gesteente

welke klimaatomstandigheden zijn optimaal voor fysische verwering?

wisselende temperatuur die regelmatig de 0 graden passeert en blootgesteld gesteente

vind je op deze foto veel fysische verwering?

nee, juist weinig.

wat is een massabeweging?

verplaatsing/beweging van gesteente massa’s onder invloed van zwaartekracht.

welke 6 massabewegingen zijn er

1. rockfall (vallende stenen)
2. landslide (aardverschuiving)
3. earthflow (aardstroom)
4. debrisflow (modderpuinstroom)
5. mudflow (modderstroom)
6. creep (kruipen)

colluvium

afgespoeld materiaal onderaan de helling

alluvium

afgespoeld materiaal onderaan de helling dat verder is getransporteerd door water dan colluvium (dus ver van de basis af)

wat is rockfall en wanneer ontstaat het

vallende stenen, het ontstaat als stenen direct van een steile helling of klif naar beneden vallen

wat is een landslide en wanneer ontstaat het

een aardverschuiving die soms ontstaan door aardbevingen

wat is earthflow en wanneer ontstaat het

een aardstroom (water gemengd met aarde of regoliet) die met gemiddelde snelheid naar beneden glijdt. vaak veroorzaakt door regen

wat is debrisflow en wanneer ontstaat het

een snelle stroming hellingafwaarts mengsel van water, lucht en puin. vaak veroorzaakt door vulkanische activiteit of extreme regenval

wat is mudflow en wanneer ontstaat het

een snel stromend mengsel van aarde en water. vaak veroorzaakt door aardbevingen, vulkanen en regen

wat is creep en wanneer ontstaat het

een bijna niet waar te nemen beweging van een helling naar beneden die resulteert in scheefstaande objecten. veroorzaakt door zwaartekracht

waar vinden we vooral zoet water?

2/3 van zoet water zit in ijs

wat is de hydrologische kringloop?

oceaanwater verdampt - regent uit boven land - water trekt de grond in - vult grond water aan - evapotranspiration

evapotranspiration

planten geven water weer af in de atmosfeer

hoeveel procent van het water op aarde is zout?

97%

neerslag

regen, sneeuw of hagel.

soil-water belt

water dat blijft hanger in de grond. planten zijn hier afhankelijk van

infiltratie

water dat in de grond trekt

capillair water

water dat omhoog trekt. zorgt dat de grond boven het grondwater vochtig is.

waarom stroomt een rivier in droge tijden ook?

door het trekken van grondwater

aquiclude

water ondoorlatende grond zoals klei en schalie

aquifer

poreus gesteente of grond waar water makkelijk doorheen kan of kan blijven

1. artesian spring
2. artesian bron

1. natuurlijke waterbron
2. water onder druk

wat gebeurd er als er teveel grondwater uit 1 plek wordt gehaald?

grondwater zakt steeds meer. daarna zakt de grond weg

wat vervuilt grondwater?

een landfill (afvalstortplek) bijvoorbeeld. als de grond niet goed is bedekt, trekt vuil in de grond en vervuilt het grondwater.

karstverschijning

oplossen van kalk. water zakt in de grond en lost kalksteen langzaam op. zo ontstaan kalksteen grotten. op lange termijn gaat dit mis en zakt de grond weg en ontstaat er een sinkhole.

wat is een drainage patroon?

een netwerk van stromingen. patroon gevormd door beken, rivieren en meren in een stroomgebied. (zegt iets over waar de laagste punten liggen)

welk drainage patroon zie je hier?

dendritisch patroon

welk drainage patroon zie je hier?

ringvormig patroon

welk drainage patroon zie je hier?

tralie patroon

welk drainage patroon zie je hier?

radiaal patroon

debiet

rivier afvoer (hoeveelheid water)

stroom

een lang, dun lichaam van water dat door een kanaal beweegt naar lager gelegen gebieden door zwaartekracht

meer

een watervlakte met stilstaand water zonder merkbare helling of stroming

hoe ontstaat een natuurlijk meer?

door bijvoorbeeld aardverschuivingen (afdamming) of regenval.

waarom dammen mensen rivieren in? geef 2 redenen

1. veel zoetwater toegankelijk voor drinkwater (stuwmeer)
2. om elektriciteit op te wekken. (hydroelectric dam)

membraan technologie. Noem een nadeel

maakt zout water zoet en drinkbaar (ontzilting) kost erg veel geld en energie

geef 4 redenen waarom water belangrijk is voor mensen?

1. industrie
2. landbouw
3. energie opwekken
4. drink water

Eutrofiëring

voedingstoffen zoals nitraat en fosfaat komen in het water en stimuleren bijvooreeld algengroei.

hypoxie

zuurstof wordt van het water ontrokken door de afbreking van organisch materiaal door bacteriën. Vissen zullen sterven.