Psychologia osobowości

dupa

Pytania w psychologii osobowości

Co charakteryzuje ludzi?

• Jak do tego doszło?

• Dlaczego ludzie zachowują się w taki sposób?

Cztery zagadnienia osobowości

struktura, dynamika, wzrastanie i rozwój, psychopatologia i zmiany

struktura

podstawowe jednostki, elementy składowe osobowości

dynamika

dynamiczne aspekty osobowości, elementy składowe osobowości

wzrastanie i rozwój

jak rozwijamy się, tworząc niepowtarzalną osobę

psychopatologia

natura i przyczyny zaburzeń w funkcjonowaniu osobowości

zmiana

jak ludzie się zmieniają i dlaczego czasem opierają się zmianom lub są niezdolni do zmiany

Struktura osobowości – cecha

konsekwentny styl reagowania emocjonalnego lub zachowania

Struktura osobowości – typ

wiązki różnych cech (zbiór)

Struktura osobowości – hierarchiczność cech

cechy wyższego i niższego rzędu

Struktura osobowości – system

zbiór silnie powiązanych ze sobą części, zachowanie przedstawia nie tylko części ale także wewnętrzą organizację systemu

**Jednostki analizy**

**biologiczne popędy, świadome procesy** myślowe i motywacja, nieświadomość procesów myślowych (Freud)

czynniki genetyczne

**biologicznie dziedziczone cechy,**

niektóre części temperamentu, cechy mające na celu

ewolucyjne przetrwanie np. opieka nad dziećmi, altruizm,

reakcje emocjonalne.

czynniki środowiskowe

wychowanie, środowisko codzienne. Mogą aktywizować niektóre mechanizmy genetyczne. Np. kultura, klasa społeczna, rodzina, rówieśnicy.

\

funkcje nauki osobowości

Porządkowanie istniejącej już wiedzy i informacji o osobowości Stwarzanie korzystnych warunków zdobywania nowej wiedzy na temat spraw ważnych – dobór spraw zależy od badacza Ustalanie nowych spraw – obiektu dalszych badań

determinanty genetyczne

ważne charakterystyki- inteligencja, temperament,

mniej ważne- ideały, wartości i przekonania.

determinanty środowiskowe

\
Obejmują czynniki, które sprawiają, że jesteśmy do siebie podobni, jak również doświadczenia, które czynią nas niepowtarzalnymi.

trafność

miara stopnia odzwierciedlenia przez obserwację zjawisk lub zmiennych

wyuczona bezradność

nieadekwatna bierność i zmniejszony wysiłek

badania- korelacyjne

(różnice indywidualne są mierzone i odnoszone do siebie nawzajem

badania- eksperymentalne

eksperymentator manipuluje zmienną i jest zainteresowanymi ogólnymi sprawami

badania- kliniczne

intensywne badanie pojedynczych osób poprzez obserwację naturalnych zachowań lub sprawozdań werbalnych

umysł jako system energetyczny

pobiera energię psychiczną z ogólnych zasobów energetycznych organizmu,

ilość energii jest ograniczona -

kanał energetyczny może zostać zablokowany -

umysł zmierza do osiągnięcia stanu spokoju

energia psychiczna zostaje zmagazynowana w umyśle

Treści psychiczne nie siedzą bez ruchu.

\

katharsis

osoba zrzuca kamień z serca lub wyrzuca coś z siebie. Poprzez ponowne doświadczenie traumatycznego zdarzenia przechowywanego w pamięci doznaje się katartycznego wyzwolenia uwięzionej energii psychicznej, będącej przyczyną problemów.

zasada przyjemności

jednostka poszukuje przyjemnego zaspokojenia popędów seksualnych i agresywnych

dwa modele umysłu Freuda

\
* poziom świadomości- czy treść umysłu jest czymś, z czego sobie zdajemy sprawę czy nie
* system funkcjonalny w umyśle- jak działa konkretny system?

świadomość

myśli świadome,

skupiamy na nich uwagę i zdajemy sobie z nich sprawę w każdym momencie.

przedświadomość

treści psychiczne, z których z łatwością możemy zdać sobie sprawę, jeśli się nimi zajmiemy.

nieświadomość

treści, z których nie zdajemy sobie sprawy i nie możemy zdać sobie sprawy poza wyjątkowymi okolicznościami - wywołują one lęk. (Analiza marzeń sennych, snów, przejęzyczeń, psychoz, dzieł sztuki, nerwic i obrzędów)

marzenia senne

treści wyraźnie ukazały, że umysł zawiera treści nieświadome radykalnie różniące się od świadomego myślenia.

nieświadomość motywowana

Treści psychiczne wkraczają w nieświadomość z określonych powodów. Są tu przechowywane wydarzenia tak traumatyczne, że gdyby nie zostały tam, powodowałyby cierpienie psychiczne.

id

to instynktowna i prymitywna część ludzkiej osobowości, której celem jest zaspokojenie popędów oraz ich reprezentacja.

superego

reprezentuje zasady moralne i etyczne, przechowuje nakazy i zakazy społeczne. To właśnie ten element hamuje człowieka przed nieakceptowanym społecznie zachowaniem.

ego

działa zgodnie z ZASADĄ RZECZYWISTOŚCI - gratyfikacja popędów jest odroczona aż do momentu, kiedy można osiągnąć największą przyjemność przy odczytaniu najmniejszego bólu lub negatywnych konsekwencji

— monitorowanie rzeczywistości, ocenianie, czy rzeczywiście jest szansa powodzenia 

— potrafi dzielić pragnienie od fantazji, tolerować napięcie i budować kompromis przez racjonalne myślenie. 

— logiczne, racjonalne, tolerancyjne wobec napięcia 

popęd życia

 skłania ku zachowaniu i reprodukcji organizmu 

— energia popędu życia to LIBIDO = popęd seksualny, życia. Dąży do przeżycia, rozmnażania, rozmaitych doznań, tworzenia. Funkcjonuje według zasady zachowania energii, to oznacza, że inwestycja energii w jedne działanie zmniejsza możliwość inwestycji w drugie. Popęd życia zwrócony ku sobie to narcyzm, a ku innym wybór obiektu miłości.

popęd śmierci

część TO (ID) wraz z popędem seksualnym  

— przeciwieństwo popędu życia 

— dążenie organizmu do śmierci lub powrotu do stanu nieorganicznego 

— energia popędu śmierci to TANATOS = instynkt śmierci, którego wyrazem jest agresja. Nieświadomie dąży do powrotu do świata nieożywionego, destrukcja, walka, niszczenie.

lęk

* bolesne emocjonalne doświadczenie, reprezentujące niebezpieczeństwo lub zagrożenie dla danej osoby. lęk jest wynikiem nierozładowanych impulsów seksualnych - zahamowanego libido
* jest bolesną emocją działającą jako sygnał zbliżającego się do JA (EGO) niebezpieczeństwa. Lęk alarmuje JA o niebezpieczeństwie, by mogło ono zadziałać.

mechanizmy obronne- zaprzeczenie

fałszowanie obrazu teraźniejszości poprzez nieprzyjmowanie do wiadomości realnych faktów, w celu odsunięcia negatywnych myśli i uczuć, które mogłyby się z tym wiązać. Spostrzeganie rzeczywistości zachodzi z unikaniem uświadomienia sobie jej przykrych aspektów.

mechanizmy obronne- projekcja

to, co wewnętrzne i niemożliwe do przyjęcia, jest przenoszone na zewnątrz i widziane jako zewnętrzne. Polega na przypisywaniu innym własnych niepożądanych uczuć, poglądów, zachowań lub cech najczęściej negatywnych.

mechizmy obronne- izolacja

\
izolowanie zdarzeń w pamięci albo izolowanie emocji od treści wspomnienia czy impulsu. Nie polega na tym, że impuls, myśl albo czyn nie maja dostępu do świadomości, lecz że dostępu do niej nie ma towarzysząca im zwykle emocja. Oddzielenie myśli (agresywnych lub seksualnych) od towarzyszących im uczuć, które podlegają stłumieniu.

mechanizmy obronne- anulowanie

\
 „Odczynianie” – usunięcie czynu agresywnego w rytualny sposób, poprzez odkupienie go, wynagrodzenie go komuś. Rytuał jest odczuwany jako przymus i nie poddaje się ocenom intelektualnym. W odróżnieniu od religijnego, wykonywany jest samotnie.

reakcja upozorowana

\
 Wyrażenie uczuć lub zachowań przeciwnych niż rzeczywiście odczuwane, po to by prawdziwe pozostały wyparte. Zachowanie przeciwne wyrażone jest przesadnie.

mechanizmy obronne- sublimacja

 Przemieszczenie celu popędowego na zgodny z akceptacją społeczną. Np. Zajęcie się malarstwem lub fotografią o tematyce erotycznej (akty). Osoba o skłonnościach sadystycznych zostaje pracownikiem ubojni zwierząt.

mechanizmy obronne- racjonalizacja

bardziej dojrzały niż zaprzeczenie; Użycie samooszukujących się usprawiedliwień nieakceptowanego zachowania lub niepowodzenia.

mechanizmy obronne- wyparcie

\
Usunięcie ze świadomości lub utrzymywanie poza świadomością myśli, wyobrażeń i wspomnień, które są bolesne lub budzą lęk (konflikt pomiędzy id i ego)

Fazy rozwoju- faza oralna

strefa erogenna: usta — gratyfikacja oralna we wczesnych latach występuje podczas kamienia piersią, ssania kciuka czy ruchów charakterystycznych dla niemowląt; w życiu dorosłym: palenie, całowaniem żucie gumy, jedzenie

fazy rozwoju- faza analna

2, 3 rok życia

— strefa erogenna: odbyt

— wypróżnianie się ma uwalniać od napięcia i przynosi przyjemność przez stymulację błony śluzowej tego obszaru

— konflikt miedzy wydalaniem a zatrzymaniem, miedzy przyjemnością wydania a przyjemnością zatrzymania oraz miedzy pragnieniem przyjemności wydalania a wymogami odroczenia ze strony zewnetrznego otoczenia

— dziecko może kojarzyć ruchy jelitowe z utrata czegoś ważnego, co z kolei prowadzi do depresji, lub kojarzyć wypróżnianie się z dawaniem nagrody bądź prezentu innym, co może być związane z poczuciem sprawstwa

fazy rozwoju- faza falliczna

— 4, 5 rok życia

— strefa erogenna: genitalia —

chłopiec zaczyna mieć erekcję

LĘK PRZED KASTRACJĄ — KOMPLEKS EDYPA = ojciec staje się rywalem w walce o uczucia matki, wrogość syna w stosunku do ojca jest projektowana na niego, co w konsekwencji rodzi strach przed odwetem.

— KOMPLEKS ELEKTRY = kobieta uzmysławia sobie brak członka i obwinia o to matkę - pierwotny obiekt miłości. Powodowana zazdrość o członek, dziewczynka wybiera ojca jako obiekt miłości i wyobraża sobie, że może odzyskać utracony organ przez posiadanie dziecka ze swym ojcem.

➟ dziecko „zdobywa” miłość rodzica odmiennej płci poprzez identyfikację z rodzicem tej samej płci - jest to decydujący moment stadium fallicznego

\
\

fazy rozwoju- faza latencji

osłabienie napięć i zaintersowania seksualnego

fazy rozwoju- stadium genitalne

ponowne pobudzenie impulsów seksualnych i uczuć edypalnych,

zainteresowanie społeczne

 Obejmuje takie sprawy jak kooperacja, stosunki interpersonalne, społeczne, identyfikacja z grupą, empatia.

 A w gruncie rzeczy zainteresowanie społeczne polega na tym, że jednostka pomaga społeczeństwu osiągnąć cel w postaci stworzenia społeczeństwa doskonałego jest prawdziwą i nieuniknioną kompensacją za wszelkim naturalne słabości i indywidualnych istot ludzkich.

fikcja jako cel

ludzie kreują w życiu wielokrotnie często fikcyjnymi ideami, które nie mają odpowiednika w rzeczywistości i fikcje te na przykład “wszyscy ludzie zostali stworzeni równymi sobie”,” uczciwości jest najlepszą polityką” i “cel uświęca środki” pozwalają ludziom radzić sobie skutecznie z rzeczywistością. Są to pomocnicze konstrukty czy założenia a nie hipotezy, które są sprawdzone i potwierdzone- można je odrzucić gdy przestają być użyteczne.

dążenie do wyższości

Przez wyższość rozumie się coś bardziej zbliżonego do jungowskiej koncepcji jaźni czy goldsteinowskiej zasady samorealizacji- jest to dążenie do pełni doskonałej jest to wielki pęd ku górze. Adler twierdzi, że dążenie do wyższości jest wrodzone i nie tylko stanowi część życia, a w gruncie rzeczy jest samym życiem od urodzenia do śmierci.

poczucie niższości i kompensacja

Przyczyną umiejscowienie danego schorzenia jest podstawowa słabych czy niższa wartość pewnego narządu dziedziczna, bądź wynikająca z jakich anatomii rozwojowych. Następnie twierdził, że osoba cierpiąca na upośledzenie jakiegoś narządu często stara się kompensować tę słabość i wzmacniać dany narząd poprzez intensywne ćwiczenie.

styl życia

decyduje o tym, w jaki sposób dana osoba radzi sobie z trzema problemami życia dojrzałego: relacjami społecznymi, zawodem oraz miłością i małżeństwem. Styl życia kształtuje się od 4 do 5 roku życia.

Determinowany jest głównie przez specyficzne poczucie niższości występującą dane osoby i styl życia stanowi kompensacja określonego rodzaju niższości.

twrócza jaźń

nadaje sens życiu, stwarza cel a także środki do osiągnięcia tego celu. Twórcza jaźń jest aktywna zasadą życia ludzkiego nieco podaną do starszego pojęcia duszy

nerwica

Podłoże to patologicznie ambitne dążenie pacjenta, aby uważać się za coś nadzwyczajnego.

kolejność urodzeń- dziecko pierworodne

poświęca się mu bardzo wiele uwagi dopóki nie urodzi się drugie dziecko. Wówczas pierwsze zostaje zdetronizowane, usunięte z przewodniej pozycji i musi dzielić się uczuciami swoich rodziców z nowo narodzonym bratem lub siostrą. To uczucie może warunkować najstarsze dziecko w różny sposób- może ono nienawidzić ludzi, bronić się przed nagłymi zmianami losu i cierpieć z powodu braku poczucia bezpieczeństwa.

\

kolejność urodzeń- drugie dziecko

charakteryzuje ambicja, nieustannie próbuję ono przewyższyć starszego brata czy siostrę, jest także skłonne do buntu.

najmłodsze dziecko

jest tak zwanym dzieckiem zepsutym- prawdopodobieństwo, że stanie się ono dzieckiem trudnym i neurotykiem, źle przystosowaną osobą dorosłą jest duże, ale nie mniejsze od dziecka najstarszego

wczesne wspomnienia

Najwcześniejsze wspólnie jakie może przytoczyć dana osoba stanowią ważny klucz do zrozumienia jego podstawowego stylu życia

doświadczenia z okresu dzieciństwa

dzieci z różnymi słabościami i dolegliwościami:

dzieci zepsutych czyli rozpieszczonych

dzieci zaniedbanych i dzieci z niedbałościami fizycznymi lub psychicznymi dźwigają ciężkie brzemię i często czują się niezdolne do sprostania zadaniom stawianym przez życie, oczekują niepowodzeń i często rzeczywiście ich doznają.

\

6 specyficznych potrzeb ludzkich FROMM

potrzeba powiązań

Potrzeba transcendencji (człowiek pragnie więzi wykraczających poza zwierzęcą naturę, pragnie stać się osobą twórczą)

Potrzeba zakorzenienia

Potrzeba tożsamości

Potrzeba systemu orientacji

Potrzeba pobudzenia i stymulacji.

5 typów charakteru społecznego - receptywny

stała potrzeba zdobywania akceptacji i uznania od innych

\

5 typów charakteru społecznego - eskploatorski

osoby, które nawiązują związki i relacje z innymi z czysto egoistycznych pobudek. Lubią kłamać i manipulować

5 typów charakteru społecznego- gromadzący

ludzie, których jedynym celem jest magazynowanie dóbr materialnych

5 typów charakteru społecznego- handlowy

nawiązują relację z innymi w celu uzyskania korzyści finansowych a ich kontakty opierają się na celach komercyjnych

5 typów charakteru społecznego- produktywny

ludzie, którzy kierują cały swój wysiłek i zainteresowanie w oddanie innym. Są to osoby, które są w stanie budować pełne miłości, wzbogacające i znaczące relacje z rówieśnikami.

rodzaje charaketów fromma- AUTORYTARNY

potrzeba władzy nad innymi, ale też ulegania autorytetom

rodzaje charakterów fromm- CHARAKTER DESTRUKTYWNY

\
charakter, w którym dominuje lęk i zablokowanie życia, działanie jest wówczas zniszczeniem

rodzaje charakterów fromm- MECHANICZNY KONFORMIZM

podporządkowanie się wzorcom kultury i przyjęcie osobowości jaką kultura wytwarza

ucieczka od wolności

Zdaniem Fromma przyczyną obserwowanej od wieków ucieczki od wolności jest naturalna potrzeba człowieka związania się ze światem zewnętrznym, pragnienie uniknięcia samotności

nerwica sytuacyjna

reakcja neurotyczna jest adekwatna do sytuacji konfliktowej;

nerwica charakteru

nie ma związku między reakcją a sytuacją. Odpowiada za to lęk podstawowy, który przy najbłahszej prowokacji, może spowodować niezwykle intensywną reakcję

lęk

 jest formą strachu zawierającą określony czynnik subiektywny

strach

 niebezpieczeństwo istnieje naprawdę i poczucie bezsilności uwarunkowane jest sytuacją zewnętrzną; przy lęku niebezpieczeństwo produkowane jest lub wyolbrzymianie przez czynniki psychiczne, a bezsilność wynika z własnej postawy.

lęk podstawowy

to uczucie, że jest się małym, nieważnym, bezradnym, opuszczonym człowiekiem, który czuje się zagrożony w świecie nastawionym na wykorzystanie, oszukiwanie, atakowanie, poniżanie, zdradę i zawiść.

Ucieczki przed lekiem

Miłość - zapewnienie sobie miłości pod jakąkolwiek (w tym oczywiście neurotyczną) postacią

Uległość - Motto brzmi: Jeśli poddam się, nie zostanę skrzywdzony. Można ulegać:

a. konkretnym osobom - Uległość wobec potencjalnych życzeń wszystkich ludzi i unikania wszystkiego, co mogłoby wzbudzić czyjąś złość, czy nienawiść.

b. poglądom, opiniom, instytucjom

Władza, a właściwie jej zdobycie.

Wycofywanie się - uniezależnienie się od wszelkich podstawowych potrzeb, jakie spełniają inni, takich jak bliskość, miłość, współdzielenie.

\

Trzy cechy charakterystyczne dla nerwicy

sztywność reakcji i rozbieżność między możliwościami i osiągnięciami jednostki.

 **Pięć postaw neurotyków**

* nadmierna zależność od aprobaty lub sympatii innych
* Wewnętrzna niepewność
* zahamowania w wyrażaniu swoich życzeń lub proszeniu o coś, robieniu czegoś we własnym interesie, wyrażaniu opinii lub uzasadnionej krytyki
* skłonność do bycia agresywnym, dominującym, nadmiernie wymagającym, do kierowania, oszukiwania lub szukania winy
* kompulsywna potrzeba czynności seksualnych lub zahamowania wobec takich czynności.

wypieranie wrogości

To „udawanie”, że wszystko jest w porządku i powstrzymywanie się od walki, gdy powinniśmy walczyć, czy przynajmniej mamy ochotę walczyć.

cztery przyczyny wyparcia wrogości

* bezradność – dziecko musi wypierać wrogość gdyż potrzebuje rodziców


* strach – musi wypierać wrogość, gdyż boi się kary za okazywanie wrogości
* miłość – dziecko wypiera wrogość, gdyż chce trzymać się złudnych namiastek miłości dawanej przez rodziców
* poczucie winy – dziecko wypiera wrogość, gdyż gdyby ją okazywało – byłoby złym, niekochanym dzieckiem

Trzy dążnośći

**WŁADZA -** zdrowe dążenie do władzy wiąże się z sytuacją polityczną, zawodową, rodzinną. Neurotyczne zrodzone jest lęku, nienawiści i poczucia niższości. Dążenie normalne wynika z siły, neurotyczne ze słabości.

**PRESTIŻ -** Neurotyk dążący do prestiżu ma silną potrzebę wywierania na innych wrażenia.

**POSIADANIE -** Przy dążeniu do posiadania wrogość jest zwykle związana z tendencją do pozbawienia innych czegoś.

neurotyczne potrzeby- potrzeba czułości i aprobaty

Ta potrzeba zawiera w sobie pragnienie zadowolenia  i spełnienia oczekiwań innych. Osoby z tego typu potrzebami są niezwykle wrażliwe na odrzucenie i krytykę oraz są przygnębione gniewem lub wrogością ze strony innych

neurotyczne potrzeby- posiadania partnera, który bierze odpowiedzialność za nasze życie

Osoby z tą potrzebą odczuwają skrajny lęk przed porzuceniem przez partnera, a możliwość bycia samemu przeraża ich. Często przywiązują przesadną wagę do miłości jako wszechobecnego uczucia i wierzą, że posiadanie partnera rozwiąże wszystkie ich problemy. Można je sklasyfikować jako zależne emocjonalnie.

neurotyczne potrzeby- ograniczania swoich potrzeb i oczekiwań

Osoby z taką potrzebą wolą nie zwracać na siebie uwagi i pozostać niezauważone. Są niewymagający, unikają pragnienia rzeczy materialnych, często spychając własne potrzeby na drugi plan. Zwykle nie doceniają własnych talentów i zdolności, a za najważniejszą wartość uważają skromność

neurotyczne potrzeby- potrzeba władzy

Osoby z tą potrzebą szukają władzy dla niej samej. Gloryfikują siłę, gardzą słabością i wykorzystują lub chcą zdominować innych ludzi, jeśli tylko mogą. Ci ludzie boją się braku kontroli i poczucia nieadekwatności, często nie szanują indywidualności i godności innych.

neurotyczne potrzeby- potrzeba wykorzystywania innych

 Osoby te widzą innych w kategoriach tego, co mogą zyskać na ewentualnej relacji z nimi, i w konsekwencji niosą ze sobą pewien lęk przed byciem wykorzystanym lub pogardą dla słabości.

neurotyczne potrzeby- potrzeba prestiżu

Neurotyk dba o swój wygląd irracjonalnie, do tego stopnia, że ​​może przeznaczać duże sumy na np. markowe ciuchy, czy „najlepszy samochód”. Boi się bycia innym lub „poza stadem”, bo nie toleruje krytyki. Ceni innych w zależności tylko i wyłącznie od ich prestiżu.

neurotyczne potrzeby- potrzeba bycia podziwianym

Chcą być podziwiani w oparciu o ten zniekształcony obraz siebie, a nie za to, kim naprawdę są. Wymagają, aby inni ich chwalili, chcą być pierwszymi, którzy udzielą odpowiedzi, tymi, którzy najbardziej współpracują, tymi, którzy najlepiej odpowiadają.

neurotyczne potrzeby- chęć osiągnięcia sukcesu w życiu

Neurotyk wymaga od samego siebie osiągania coraz większych celów **napędzanych podstawową niepewnością i brakiem bezpieczeństwa**. Są to ludzie, którzy boją się porażki i upokorzeń oraz czują stałą potrzebę osiągania wyższych od innych i własnych wcześniejszych sukcesów.

neurotyczne potrzeby- samowystarczalności i niezależności

osoby o mentalności samotników, o profilu schizoidalnym, które mają tendencję do dystansowania się od innych, aby uniknąć nadmiernego przywiązania lub uzależnienia od innych ludzi. To potrzeba doprowadzenia niezależności do skrajności. Tutaj nie chodzi już o osiągnięcie autonomii, którą wszyscy musimy osiągnąć w dorosłym życiu, ale o to, by odrzucać innych, nawet gdy naprawdę potrzebna jest pomoc. 

neurotyczne potrzeby- potrzeba perfekcji i odporności na wszelkie ataki

Obawiając się popełnienia błędów i spotkania się z krytyką, osoba odczuwająca taką potrzebę stara się być niedostępna i nieomylna. Nieustannie poszukuje w sobie skaz, aby można je było zamaskować, zanim staną się widoczne dla innych. W obliczu własnego błędu reagują tak, jakby świat się walił. Nie mają zdolności uczenia się na błędach, a tym bardziej nie śmieją się z siebie, gdy im się coś nie udaje.