Natuur

Zuivere stoffen

Stoffen die uit één soort stof bestaan. Voorbeeld: koper, zuurstofgas, ethanol.

Mengsels

Bestaan uit meerdere zuivere stoffen. Voorbeeld: staal, limonade.

Bestanddelen

De verschillende stoffen waaruit een mengsel bestaat.

Stofeigenschap

Een eigenschap die typisch is voor een zuivere stof.

Kookpunt

De temperatuur waarbij een zuivere stof kookt.

Smeltpunt

De temperatuur waarbij een zuivere stof smelt.

Stolpunt

De temperatuur waarbij een zuivere stof stolt.

Massadichtheid (ρ)

De verhouding tussen de massa en het volume van een stof.

H-zinnen

Geven de gevaren van een stof aan.

P-zinnen

Geven veiligheidsaanbevelingen voor het gebruik van een stof.

Heterogeen mengsel

Een mengsel waarbij je de verschillende bestanddelen kunt onderscheiden.

Homogeen mengsel

Een mengsel waarbij je de verschillende bestanddelen niet kunt onderscheiden.

Gevarensymbool

Een pictogram dat de gevaren van een stof weergeeft.

Aggregatietoestand

De toestand waarin een stof voorkomt: vast, vloeibaar of gas.

Scheidingstechniek

Een methode om bestanddelen van een mengsel van elkaar te scheiden.

Zeven

Scheidingstechniek op basis van deeltjesgrootte.

Decanteren

Scheidingstechniek op basis van verschil in massadichtheid.

Filteren

Scheidingstechniek op basis van deeltjesgrootte bij een suspensie.

Centrifugeren

Scheidingstechniek waarbij een suspensie of emulsie sneller wordt gescheiden door verschil in massadichtheid.

Uitdampen

Scheidingstechniek waarbij een opgeloste vaste stof wordt gescheiden van een vloeistof door verschil in verdampingssnelheid.

Destilleren

Scheidingstechniek waarbij stoffen worden gescheiden op basis van verschil in kookpunt.

Extraheren

Scheidingstechniek waarbij een stof wordt opgelost in een geschikt oplosmiddel.

Adsorberen

Scheidingstechniek waarbij een stof wordt vastgehouden aan het oppervlak van een andere stof.

Grof mengsel

Heterogeen mengsel van vaste stoffen.

Suspensie

Heterogeen mengsel van een vaste stof in een vloeistof.

Emulsie

Heterogeen mengsel van twee vloeistoffen.

Rook (aerosol)

Heterogeen mengsel van vaste stof en gas.

Nevel (aerosol)

Heterogeen mengsel van vloeistof en gas.

Schuim

Heterogeen mengsel van gas in een vloeistof.

Oplossing

Homogeen mengsel waarbij een stof opgelost is in een andere stof.

Legering

Homogeen mengsel van twee of meer metalen.

Gasmengsel

Homogeen mengsel van verschillende gassen.

Atoom

Bestaat uit een positieve kern met een negatieve elektronenmantel.

Elektronen

Negatief geladen deeltjes die rond de kern bewegen.

Protonen

Positief geladen deeltjes in de kern.

Neutronen

Neutraal geladen deeltjes in de kern.

Nucleonen

Verzamelnaam voor protonen en neutronen.

Elementaire deeltjes

Protonen, neutronen en elektronen.

Elektronenschillen

Energieniveaus waarop elektronen zich bevinden.

Elektronenconfiguratie

De verdeling van elektronen over de schillen.

Valentie-elektronen

De elektronen op de buitenste schil.

Schillenmodel

Schematische voorstelling van een atoom.

Elektronenpaar

Twee elektronen die samen voorkomen op een schil.

Chemisch element

Een atoomsoort met een eigen symbool.

Massagetal

Aantal protonen + neutronen.

Atoomnummer

Aantal protonen.

Symbool van een element

Bestaat uit een hoofdletter en soms een kleine letter.

PSE

Periodiek Systeem der Elementen.

Periode

Een horizontale rij in de PSE die het aantal schillen aangeeft.

Groep

Een verticale kolom in de PSE die het aantal valentie-elektronen aangeeft.

Metalen

Elementen die meestal goed warmte en elektriciteit geleiden.

Niet-metalen

Elementen die meestal geen goede geleiders zijn.

Edelgassen

Elementen die bijna niet reageren met andere stoffen.

Index

Getal dat aangeeft hoeveel atomen van een element in een formule voorkomen.

Coëfficiënt

Getal vóór een formule dat het aantal moleculen aangeeft.

Potentiële energie

Energie door zwaartekracht of veerkracht.

Kinetische energie

Energie van een bewegend voorwerp.

Thermische energie

Energie die aanwezig is als warmte.

Stralingsenergie

Energie afkomstig van een stralingsbron.

Elektrische energie

Energie die aanwezig is in elektriciteit.

Chemische energie

Energie opgeslagen in chemische stoffen.

Kernenergie

Energie die vrijkomt bij kernsplijting.

Wet van behoud van energie

Energie kan niet verdwijnen of ontstaan, enkel omgezet worden.

Energiebalans

Inputenergie is gelijk aan outputenergie.

Symbool van energie

E.

SI-eenheid van energie

Joule (J).

Energiedissipatie

Wanneer een deel van de energie als warmte verloren gaat aan de omgeving.

Rendement

Het deel van de energie dat nuttig wordt gebruikt.

Open systeem

Een systeem waarbij warmte kan verdwijnen.

Geïsoleerd systeem

Een systeem waarbij geen warmte kan verdwijnen.

Vermogen

De hoeveelheid energie die per tijdseenheid wordt omgezet.

Homeostase

Het in evenwicht houden van belangrijke lichaamswaarden.

Positief feedbacksysteem

Een regeling die een verandering versterkt totdat ze stopt.

Negatief feedbacksysteem

Een regeling die een verandering tegenwerkt.

Lichaamstemperatuur

De stabiele temperatuur van het lichaam.

Hormonen

Chemische boodschappers die via het bloed informatie doorgeven.

Temperatuurcentrum

De plaats in de hersenen die de lichaamstemperatuur regelt.

Bloedsuikergehalte

De hoeveelheid glucose in het bloed.

Insuline

Hormoon dat het bloedsuikergehalte verlaagt.

Glucagon

Hormoon dat het bloedsuikergehalte verhoogt.

Regeling bloedsuiker

Een negatief feedbacksysteem.

Regeling lichaamstemperatuur

Een negatief feedbacksysteem.

Primaire geslachtskenmerken

Kenmerken die al aanwezig zijn bij de geboorte.

Secundaire geslachtskenmerken

Kenmerken die ontstaan tijdens de puberteit.

Hypofyse

Hormoonklier in de hersenen die FSH en LH produceert.

FSH

Hormoon dat de teelballen stimuleert om zaadcellen te maken.

LH

Hormoon dat de teelballen stimuleert om testosteron te produceren.

Eierstok

Orgaan waarin eicellen rijpen.

Follikel

Blaasje waarin een eicel rijpt.

Irriterend

Kan huid-, oog- of luchtwegirritatie veroorzaken.

Giftig

Kan ernstig schadelijk of dodelijk zijn.

Bijtend

Kan huid, ogen en materialen aantasten.

Ontvlambaar

Kan gemakkelijk in brand vliegen.

Brandbevorderend

Versterkt of bevordert brand.

Explosief

Kan ontploffen door warmte, schokken of vuur.

Milieugevaarlijk

Schadelijk voor het milieu, vooral voor waterorganismen.

Gassen onder druk

Bevat gas onder hoge druk.

Schadelijk voor de gezondheid

Kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals kanker of orgaanschade.

Aluminium

Al

Argon

Ar