Historia Hiszpanii - Od Starego Ładu do Demokracji

Zestaw fiszek słownikowych obejmujący kluczowe pojęcia, wydarzenia i struktury społeczne w historii Hiszpanii od XVIII wieku do transformacji ustrojowej.

Antiguo Régimen (Stary Ład)

System polityczny oparty na monarchii absolutnej, społeczeństwie stanowym oraz gospodarce feudalnej i agrarnej, wywodzący się ze średniowiecza.

Sociedad estamental (Społeczeństwo stanowe)

Zamknięta struktura społeczna, w której jednostka jest przypisana do stanu przez urodzenie, dzieląca się na uprzywilejowanych (szlachta, duchowieństwo) i nieuprzywilejowanych.

Guerra de Sucesión (Wojna o sukcesję hiszpańską)

Konflikt dynastyczny trwający w latach $1702–1713$ między Filipem de Borbón a arcyksięciem Karolem Habsburgiem, kończący się objęciem tronu przez dynastię Burbonów.

Decretos de Nueva Planta

Dekrety Filipa V, które zniosły fueros (lokalne przywileje) Królestw Aragonii i Walencji ($1707$), Majorki ($1715$) i Katalonii ($1716$), wprowadzając centralizm w stylu kastylijskim.

Ilustración (Oświecenie)

XVIII-wieczny ruch kulturowy opierający się na Rozumie, dążeniu do szczęścia i postępu, broniący praw naturalnych: wolności, równości i własności prywatnej.

Despotismo ilustrado (Absolutyzm oświecony)

Próba reformy Starego Ładu przez państwo absolutystyczne (szczególnie za panowania Karola III), mająca na celu modernizację gospodarki i edukacji bez naruszania fundamentów monarchii.

Mayorazgo (Majorat)

Prawo pozwalające na wiązanie dóbr ziemskich z tytułem szlacheckim, uniemożliwiające ich sprzedaż lub podział, co powodowało, że znaczna część ziemi w Hiszpanii była wyłączona z rynku.

Constitución de 1812 (Konstytucja z 1812 r.)

Pierwsza hiszpańska konstytucja uchwalona przez Kortezy w Kadyksie, oparta na suwerenności narodowej, podziale władzy i monarchii konstytucyjnej.

Carlismo (Karlizm)

Ruch polityczny broniący absolutyzmu, tradycjonalizmu katolickiego i lokalnych fueros, popierający pretensje Don Carlosa Maríi Isidro do tronu pod hasłem „Dios, Patria, Fueros, Rey”.

Desamortización (Dezamortyzacja)

Proces wywłaszczania i sprzedaży licytacyjnej dóbr Kościoła (np. przez Mendizábala w $1836$ r.) i gmin (przez Madoza w $1855$ r.) w celu uzdrowienia finansów państwa i stworzenia klasy średniej.

Turnismo (System rotacyjny)

Mechanizm polityczny epoki Restauracji polegający na pokojowej, uzgodnionej wymianie władzy między partią konserwatywną a liberalną, oparty na oszustwach wyborczych.

Caciquismo (Kacykizm)

System kontroli społecznej i politycznej na obszarach wiejskich, w którym lokalni możni (kacykowie) manipulowali głosami wyborców poprzez naciski, groźby lub przysługi.

Regeneracionismo (Regeneracjonizm)

Nurt myślowy powstały po kryzysie $1898$ roku, krytykujący system kacykizmu i postulujący odnowę moralną, polityczną i gospodarczą Hiszpanii (np. Joaquín Costa).

Semana Trágica (Tragiczny Tydzień)

Powstanie ludowe w Barcelonie w $1909$ roku wywołane mobilizacją rezerwistów na wojnę w Maroku, o silnym charakterze antyklerykalnym i antymilitarystycznym.

Autarquía (Autarkia)

Polityka gospodarcza wczesnego frankizmu ($1939–1959$) dążąca do samowystarczalności państwa, charakteryzująca się interwencjonizmem, racjonowaniem żywności i izolacją międzynarodową.

Plan de Estabilización (Plan Stabilizacyjny 1959)

Reformy wprowadzone przez technokratów, kończące autarkię, liberalizujące rynek i umożliwiające napływ kapitału zagranicznego, co zapoczątkowało szybki rozwój gospodarczy Hiszpanii.

Transición a la democracia (Transformacja ustrojowa)

Okres przejścia od dyktatury generala Franco do monarchii demokratycznej, rozpoczęty po jego śmierci w $1975$ roku pod przywództwem Jana Karola I i Adolfo Suáreza.

Pactos de la Moncloa (Pakty z Moncloa)

Porozumienia podpisane w $1977$ roku przez główne partie polityczne, związki i pracodawców w celu opanowania kryzysu gospodarczego i stabilizacji nowej demokracji.