Architectuurgeschiedenis - Boullée, Ledoux en Franse Verlichting

TIJD: 1751 STIJL: Verlichting MAKER: Diderot OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Encyclopédie PLAATS: Frankrijk UITLEG: Opdeling menselijke kennis: geschiedenis (geheugen), filosofie (rede) en kunsten (verbeelding). Architectuur bij rede of verbeelding?

TIJD: 1750 STIJL: Verlichting MAKER: Rousseau OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Discours sur les sciences et les arts PLAATS: Frankrijk UITLEG: Heeft de vooruitgang in kunst en wetenschap de mens moreel beter gemaakt? Neen. Geen zuivering, wel eerder gecorrumpeerd. Vergelijking tussen primitieve mens en gerespecteerde aristocraat.

TIJD: 1755 STIJL: Verlichting MAKER: Rousseau OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes PLAATS: Frankrijk UITLEG: Filosofische reflectie over ongelijkheid van de mens (eigendom, arbeid, slavernij…)

TIJD: 1761 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Gabriel OPDRACHTGEVER: Louis XV (= koning) GEBOUW: Le petit Trianon (Mme de Pompadour) PLAATS: Versailles

TIJD: 1740 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Soufflot OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Hôtel Dieu PLAATS: Lyon UITLEG: architectuur van nieuwe programma’s voor nieuwe samenleving

TIJD: 1759 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ferdinando Fuga OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Albergo dei Poveri PLAATS: Napels UITLEG: nieuw programma op enorme schaal, “hotel voor de armen”

TIJD: 1763 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Nicolas Le Camus de Mézières OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: La Halle aux blés PLAATS: Parijs UITLEG: Door groei van stad probleem met voedselbevoorrading → nieuw programma

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Nicolas Le Camus de Mézières OPDRACHTGEVER: x PROJECT: Le genie de l’architecture ou l’analogie de cet art avec nos sensations PLAATS: Parijs UITLEG: Complexiteit van Verlichting, heeft niet enkel met ratio te maken, maar ook met gevoelens. Architectuur als middel om gevoelens op te wekken bij mensen.

TIJD: 1760 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: GEBOUW: Hôtel Alexandre PLAATS: Parijs UITLEG: Geen echt hotel, wel een hôtel particulier = woning die breder en groter is dan klassieke woning.

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Cenotaaf van Newton PLAATS: fictief project UITLEG: naakte bol, gestileerd landschap, pure geometrie - Werkt als planetarium - Sensationalistische machine - Lichteffect is enig decoratief element

TIJD: STIJL: Verlichting MAKER: Edmund Burke = Britse filosoof OPDRACHTGEVER: x PROJECT: A Philosophical Enquiry into the origin of our ideas of the Sublime and Beautiful PLAATS: Engeland UITLEG: Er bestaat een schoonheidscategorie die tegelijkertijd angst, ontzag en esthetisch kan beschouwd worden. Een sublieme ervaring.

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Entrée d’un cimetière PLAATS: fictief project UITLEG: evocatie van sterke gevoelens: rouw, verdriet, melancholie

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Cénotaphe dans le genre égyptien PLAATS: fictief project UITLEG: brengt idee van de dood over, verwacht emotieve respons

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: La Metropôle PLAATS: fictief project UITLEG: nieuwe programma’s ontwikkelen voor nieuwe samenleving, geen kerkelijke functie wel symbolische functie, dramatiek van licht dat binnenvalt in koepel

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: museum (interieur) PLAATS: fictief project UITLEG: moeilijk om geschikte vorm te vinden voor programma’s zonder precedent, licht valt binnen via koepel, Boullée zijn werk dringt door in praktijk in Parijs

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Bibliothèque Royal (interieur) PLAATS: fictief project UITLEG: architectuur om emoties op te roepen

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Cirque PLAATS: fictief project

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Palais de Justice PLAATS: fictief project UITLEG: lange trap om respect op te roepen, ontwerp = voorloper voor huidige justitiepaleizen

TIJD: 1770 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Jacques Gondouin OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: école de chirurgie PLAATS: Frankrijk UITLEG: letterlijk verlicht door koepel

TIJD: 1760 STIJL: Verlichting ARCHITECT: x OPDRACHTGEVER: Louis XV GEBOUW: Place de la Concorde PLAATS: Parijs UITLEG: projecten van Boullée wijken niet veel af van reële projecten in Parijs

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Fort PLAATS: fictief project UITLEG: Architecture parlante → architectuur spreekt over programma, symbool: gigantisch schild

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Boullée OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Entrée de ville de guerre PLAATS: fictief project UITLEG: retorische kracht van vormen en weinig ornamenten → spreekt over doel van gebouw

TIJD: 1767 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Hôtel d’Uzès PLAATS: UITLEG: Hôtel Particulier → aan straatzijde muur met poort, daarachter koer en huis. Poort drukt functie van militaire gezagsdragers uit.

TIJD: 1770-1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Château Bénouville PLAATS: Frankrijk UITLEG: Kolossale orde → klassieke zuilen over meerdere verdiepingen (was eigenlijk bedoeld voor publieke monumenten maar Ledoux negeert dit). Uitdrukking van kracht van militaire officier → architecture parlante

TIJD: 1778 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: Anne-Marie Thellusson GEBOUW: Hôtel Thellusson PLAATS: Parijs UITLEG: Hôtel Particulier

TIJD: 1779 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: minister van financiën GEBOUW: Saline Royale de Chaux = zoutziederij PLAATS: Arc-et-Senans UITLEG: zuiver geometrische vormen → esthetisch + optimalisatie productieproces, Dorische orde → geschikt voor utilitaire gebouwen. Openingen in gebouwen laten functie zien (kristallen) → architecture parlante

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Grenier à sel PLAATS: x UITLEG: abstractie van antieke architectuur

TIJD: 1790 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Zoutziederij (nieuw ontwerp) PLAATS: Arc-et-Senans UITLEG: Nieuw ontwerp dat past binnen nieuwe samenleving (geen focus op aristocratie)

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux PROJECT: L’architecture considerée sous le rapport de l’art, des moeurs et de la législations UITLEG: Architectuur beschouwd in relatie met kunsten, zeden en wetgeving. Traktaat met vreemdsoortige gebouwen voor merkwaardige programma’s

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux GEBOUW: Pacifère (uit traktaat) UITLEG: tribunaal voor persoonlijke conflicten → programma voor verbetering van nieuwe samenleving

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Oikema (uit traktaat) UITLEG: huis voor seksuele opvoeding, architecture parlante: functie vertaalt zich in plan

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux GEBOUW: huis van de kuipers (uit traktaat) UITLEG: kuiper = persoon die metalen banden voor tonnen maakt, architecture parlante

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux GEBOUW: huis van de sluiswachter (uit traktaat) UITLEG: architecture parlante → huis vormt zelf de rioleringsbuizen / sluizen

TIJD: 1804 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux GEBOUW: huis van de veldwachter (uit traktaat) UITLEG: Waarom bol? Theorie ontwikkeld door filosoof: omschrijft verhouding van nieuwe maatschappij tot wet als bol (wet in centrum, burgers op schil op gelijke afstand van wet, iedereen gelijk) → veldwachter = lokale vertegenwoordiger van wet

TIJD: 1780 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: tolkantoortje PLAATS: x UITLEG: onderzoek, stapeling van elementen van architectuur, loskomen van goede regels van architectuur

TIJD: 1800 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Ledoux OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: ontwerp voor gevangenis PLAATS: x UITLEG: Blondel = leermeester van Ledoux had ‘architecture terrible’ aangeraden voor exterieur van gevangenissen → heel afschrikwekkend, weinig ramen, enige decoratie: kettingen

TIJD: 1786 en 1791 STIJL: Verlichting ARCHITECT: Bentham OPDRACHTGEVER: x GEBOUW: Panopticon (nieuwe versie van gevangenis) PLAATS: Engeland UITLEG: Architectuur zelf kan bijdragen tot betere samenleving. Buitenwand volledig uit glas → gevangen op elk moment onder controle. Gevangen weet niet of bewaker aanwezig is in torentje in het midden. Start van totaal gecontroleerde samenleving, waarop iedereen zich op elk moment gedraagt alsof ze gecontroleerd worden.