T3 stofwisseling in de cel

Begrippen thema 3

stofwisseling / metabolisme

het geheel aan chemische processen in de cel en een organisme

assimilatie

opbouwen van kleine naar grote moleculen waarbij energie wordt verbruikt

dissimilatie

afbreken van grote naar kleine moleculen waarbij energie vrijkomt

koolstofassimilatie / fotosynthese

vorming van glucose uit koolstofdioxide, water en licht door autotrofe organismen (planten)

voortgezette assimilatie

ontstaan van grote organische moleculen met energierijke bindingen door glucose (koolhydraten, eiwitten, vetten en DNA)

ATP (adenosinetrifosfaat)

stof die zorgt voor de transport van chemische energie. Bevat fosfaatgroepen met energierijke bindingen

ADP (adenosinedifosfaat)

stof waarbij veel energie vrijkomt die wordt gebruikt voor processen in de cel

fosforylering

reactie met fotosynthese of verbranding van glucose waar energie vrij komt om ATP te maken

enzymen

eiwitten die chemische omzettingsprocessen mogelijk maken/ versnellen. eindigt op -ase

actieve centrum

deel van enzum molecuul waar de reactie plaatsvindt

substraat

de stof waar een enzym op werkt en aanpast

reactieproduct

stof die ontstaat na de reactie, resultaat van het enzym

substraatspecifiek

elk enzym heeft een unieke vorm en werkt maar op één specifieke stof

co-enzym

een ander molecuul die nodig is voor de goede werking van enzymen, bv ATP, vitaminen

energiedrempel

de minimale hoeveelheid energie die nodig is voor een reactie, in de cel ligt deze hoog.

activeringsenergie

de energie die wordt gebruikt voor om een reactie op gang te brengen

reactie-energie

energie die vrijkomt bij een reactie

enzymactiviteit

de mate waarin enzymen reacties versnellen

denaturatie

de vorm van enzymen veranderen en passen niet op het substraat waardoor enzymen hun werking verliezen, bv hoge temperatuur of ph-waarde

activatorstoffen

de vorm van een enzym wordt zodanig aangepast zodat er sneller ES-complexen gevormd kunnen worden, bv hormonen en vitaminen

remstoffen

de vorm wordt aangepast zodat er **geen** ES-complexen gevormd kunnen worden, bv lood

chlorofyl / bladgroen

aanwezig in planten, algen en cyanobacteriën in chloroplasten. Hiermee wordt energie uit licht geabsorbeerd

lichtreacties

stralingsenergie wordt omgezet in chemische energie voor de productie van glucose

donkerreacties

glucose wordt gevormd met koolstofdioxide, NADPH⁺ en ATP, deze vindt direct plaats na de lichtreacties

stof - NADP⁺

een elektronenacceptor, bevat weinig energie

stof - NADPH,H⁺

een elektronendrager, bevat veel energie en geeft elektronen door aan donkerreacties

fotofosforylering

de vorming van ATP met behulp van lichtenergie

chemosynthese

uit chemo-autotrofebacteriën met behulp van chemische energie glucose vormen

oxidatie

vebranden, lostrekken van elektronen. Hier komt energie vrij

voortgezette assimilatie

de vorming van koolhydraten, vetten, eiwitten en DNA uit glucose met als energiebron ATP

koolhydraten / sachariden

suikers opgebouwd uit koolstofketens, water- en zuurstofatomen. Ze hebben een functie als bouwstof en reserve brandstoffen

hydrolyse

splitsen met water van grote moleculen, er komt energie vrij

polymerisatie

de vorming van lange ketens van soortgelijke kleine koolstofverbindingen

amylose / zetmeel

bestaande uit een polymeer van glucose en geproduceerd door planten als reservebrandstof

glycogeen

polymeer van glucose geproduceerd door dieren in de lever en speiren, dient als reservebrandstof

eiwitten / proteïnen

polymeren van aminozuren

essentiële aminozuren

aminozuren die dieren niet zelf kunnen maken en opnemen uit voedsel

peptide binding

binding tussen aminozuren

vetten / lipiden

functie als bouwstof in membranen en reservebrandstof

verzadigd

vetzuurmoleculen onderling enkelvoudig verbonden →vetten

onverzadigd

vetzuurmoleculen hebben onderling meer dan één binding → oliën

lipase

enzym die lipide splitst tot glycerol en 3 vetzuren

vetzuur

bevat 18 C-atomen en 108 ATP-moleculen

hydrofiel

aantrekkend voor water

hydrofoob

afstotend voor water

glycolyse

in het cytoplasma wordt glucose gesplitst tot pyrodruivenzuur met als winst 2 ATP en 2 NADH⁺

geactiveerde glucose

glucose die chemische energie bevat

citroenzuurcyclus

in de mitochondriën wordt citroenzuur afgebroken met als doel decarboxylering

decarboxylering

ontstaan van CO2, deze verlaat het lichaam via de longen

oxidatieve fosforylering

met behulp van NADH en FADH wordt met zuurstof ATP geproduceerd

fermentatie/gisting

anaerobe dissimilatie, vorming van ATP zonder zuurstof

dissimilatie van eiwitten

1 eiwitten worden omgezet tot aminozuren

2 aminozuren tot ammoniak

3 overige stof wordt gebruikt voor productie pyrodruivenzuur voor citroenzuurcyclus

dissimilatie van vetten

1 vetten worden omgezet tot glycerol en 3 vetzuren

2 glycerol wordt gebruikt voor productie van pyrodruivenzuur

3 pyrodruivenzuur brengt citroenzuurcyclus op gang