Wykłady z Filozofii Politycznej i Liberalizmu

Flashcardy z zakresu współczesnej filozofii politycznej, obejmujące koncepcje Poppera, Hayeka, Rawlsa, Berlina oraz krytykę liberalizmu i teorie sprawiedliwości.

Spiskowa teoria społeczeństwa

Koncepcja analizowana przez Karla Poppera, według której wyjaśnianie zjawisk społecznych polega na wskazywaniu grup lub ludzi planujących i spiskujących w celu realizacji ukrytego interesu; jest to laicyzacja przesądu religijnego.

Metoda prób i błędów (the trial and error method)

Metoda zalecana przez Karla Poppera zarówno w naukach społecznych, jak i przyrodniczych, polegająca na wysuwaniu hipotez i ich konfrontowaniu z rzeczywistością.

Negatywna selekcja kadr

Mechanizm opisany przez Hayeka w „Drodze do poddaństwa”, według którego w systemach totalitarnych do władzy pną się nie najlepsze, lecz najgorsze elementy społeczeństwa, podatne na emocje i programy negatywne.

Liberalizm jako postawa

Według Jerzego Szackiego to nawyk myślowy charakteryzujący się sceptycyzmem, eksperymentalizmem, racjonalnością i zakazem ograniczania wolności innych.

Melioryzm

Jedna z czterech cech liberalizmu według Johna Graya; przekonanie, że wszelkie instytucje społeczne są zdolne do samoregulacji i samodoskonalenia.

Koło Wiedeńskie (Neopozytywiści)

Grupa filozofów i naukowców dążąca do oddzielenia twierdzeń naukowych od niefalsyfikowalnych wypowiedzi metafizycznych przy użyciu logiki matematycznej i weryfikacji empirycznej.

Falsyfikacja

Zaproponowane przez Poppera kryterium demarkacyjne; naukowe jest tylko to twierdzenie, które można podważyć lub obalić przez doświadczenie.

Historycyzm

Przekonanie (krytykowane przez Poppera), że historią rządzą niezmienne prawa rozwoju, które można odkryć i na ich podstawie tworzyć prognozy społeczne.

Akuszeria społeczna

Postawa zalecana przez Marksa, polegająca na skracaniu i łagodzeniu „mąk porodowych” podczas przechodzenia starej epoki w nową rzeczywistość.

Cząstkowa inżynieria społeczna

Podejście Poppera zakładające projektowanie i doskonalenie konkretnych instytucji krok po kroku, w opozycji do całościowej (utopijnej) przebudowy społeczeństwa.

Społeczeństwo zamknięte

Typ społeczeństwa o strukturze plemiennej, podporządkowany siłom magicznym i tabu, w którym jednostka ma ograniczony margines wyboru i dylematów moralnych.

Społeczeństwo otwarte

Społeczeństwo o luźnej strukturze, oparte na racjonalnej refleksji i wolności krytycznej człowieka, często o charakterze abstrakcyjnym i bezosobowym.

Minimalistyczna koncepcja demokracji

Pogląd Poppera traktujący demokrację jako ustrój dostarczający formalnych narzędzi (wyborów) do usuwania złych władców bez użycia siły; to rządy prawa, nie ludu.

Ekonomizm

Pogląd Marksa (przejaskrawiony wg Poppera), że baza materialna i finansowa jest najważniejszym czynnikiem decydującym o wszystkich aspektach życia społecznego.

Spontaniczny porządek (spontaneous order)

Koncepcja Hayeka zakładająca, że ład społeczny i gospodarczy tworzy się samoczynnie w warunkach uczciwej konkurencji i wolności, bez centralnego planowania.

Rozproszona wiedza

Argument epistemologiczny Hayeka głoszący, że wiedza potrzebna do gospodarowania istnieje wyłącznie jako suma lokalnych, subiektywnych i niezorganizowanych informacji posiadanych przez jednostki.

Konkurencja jako procedura odkrywania

Teza Hayeka z r. 1968, według której gospodarka rynkowa pozwala na proces odkrywania i wykorzystywania wiedzy, która inaczej pozostałaby nieznana.

Sprawiedliwość komutatywna

Sprawiedliwość realizowana na wolnym rynku poprzez wynagradzanie według wartości rynkowej towaru lub usługi, bez stosowania arbitralnych kryteriów dystrybucji.

Nomos

W filozofii Hayeka „prawdziwe prawo” (true law); powszechne, ogólne i równe reguły postępowania ukształtowane samorzutnie w procesie ewolucji.

Antykonstruktywizm

Stanowisko Hayeka sprzeczne z tradycją francuską, odrzucające wiarę, że cywilizacja i jej instytucje są efektem celowego, racjonalnego planu człowieka.

Zasłona niewiedzy (veil of ignorance)

Eksperyment myślowy Rawlsa, w którym jednostki ustalają zasady sprawiedliwości, nie znając swojej przyszłej pozycji społecznej, talentów ani usposobienia.

Zasada różnicy (principle of difference)

Element teorii Rawlsa dopuszczający nierówności społeczne i ekonomiczne pod warunkiem, że są one z największą korzyścią dla najmniej uprzywilejowanych.

Wykorzeniony podmiot (disembodied self)

Krytyczne określenie jednostki w teorii Rawlsa stosowane przez komunitarystów, którzy przeciwstawiają mu „podmiot usytuowany” (situated self) we wspólnocie.

Teoria uprawnień (entitlement theory)

Wizja sprawiedliwości Roberta Nozicka, według której struktura własności jest sprawiedliwa, jeśli została ukształtowana zgodnie z prawem bez udziału dystrybucji państwowej.

Wolność negatywna (wolność „od”)

Koncepcja Berlina określająca obszar, w którym jednostka może działać bez przeszkód i ingerencji osób trzecich lub państwa.

Wolność pozytywna (wolność „do”)

Koncepcja Berlina dotycząca źródła władzy i panowania nad samym sobą; wiąże się z pytaniem „kto mną rządzi?” i może prowadzić do autorytaryzmu przez ideę „wyższej jaźni”.

Polityka różnicy

Koncepcja Iris Marion Young zakładająca stwarzanie ułatwień i przywilejów dla grup dyskryminowanych w celu wzmocnienia ich głosu w demokracji.

Formy opresji według Young

Pięć kategorii: eksploatacja (wyzysk), marginalizacja, stan bezsilności, imperializm kulturowy oraz przemoc.

3C (model kanadyjski)

Skrót od „customs, clothing, cooking”; symboliczne podejście do wielokulturowości w ramach Toronto Caravan Festival.