Diversiteti dhe Sistemet Biologjike

Një përmbledhje gjithëpërfshirëse e koncepteve kryesore në biologjinë molekulare, gjenetikë, citologji dhe fiziologji bazuar në pyetjet e leksionit.

Celuloza

Zinxhir i drejtë dhe i padegëzuar i monomerëve të $\beta$-glukozës, të lidhur me lidhje 1-4 beta, që shërben si përbërës strukturor i murit qelizor bimor.

ADN (Acidi Dezoksiribonukleik)

Molekulë ku ruhet informacioni gjenetik, e përbërë nga dy zinxhirë polinukleotidikë ku sheqeri (dezoksiriboza) dhe grupi fosfat mbahen të lidhur në mënyrë kovalente.

Dyfishimi i ADN-së

Proces gjysmë-konservativ ku në fund prodhohen dy molekula, secila me një zinxhir të ri dhe një zinxhir të vjetër që shërben si shabllon.

Enzimat

Katalizatorë biologjikë specifike për një substrat që ulin energjinë e aktivizimit; ato humbasin aktivitetin në temperatura të larta për shkak të denatyrimit.

Fosfolipidet

Molecules përbërëse të membranave qelizore që përmbajnë një grup fosfat, një glicerol dhe dy acide yndyrore.

Hemoglobina

Proteinë me strukturë kuaternare e përbërë nga katër vargje polipeptidikë që kompleksojnë atome hekuri për transportin e oksigjenit.

Bazat Purinike

Kategori e bazave të azotuara që përfshin adeninën (A) dhe guaninën (G).

Bazat Pirimidinike

Kategori e bazave të azotuara që përfshin timinën (T), citozinën (C) dhe uracilin (U).

Lidhja Peptidike

Lidhje kovalente që formohet midis karbonit të një aminoacidi dhe azotit të aminoacidit tjetër gjatë sintezës së proteinave.

Transkriptimi

Procesi i kopjimit të informacionit gjenetik nga ADN-ja në një varg ARN-mesazhere (m-ARN) që ndodh në bërthamë.

Translatimi

Procesi i kalimit të informacionit nga gjuha e nukleotideve të m-ARN në gjuhën e aminoacideve që ndodh në ribozome.

Kodi Gjenetik

Sistem i tripleteve (kodoneve) që përcakton renditjen e aminoacideve në proteinë; ai është i degjeneruar sepse një aminoacid kodohet nga më shumë se një kodon.

Intronet

Pjesë jo informative brenda një gjeni që largohen gjatë procesit të maturimit të m-ARN-së.

Ekzonet

Pjesët informative dhe të lexueshme të një gjeni që bashkohen për të formuar m-ARN-në e maturuar.

Proteoma

Tërësia e proteinave të prodhuara nga gjenoma e një organizmi.

Mitokondria

Organel në qelizat eukariote ku realizohet frymëmarrja qelizore aerobe dhe prodhohet ATP-ja.

Lisozomi

Organel qelizor që përmban enzima tretëse për shpërbërjen e polisaharideve, proteinave dhe pjesëve të vjetra të qelizës.

Kriteri Hardy-Weinberg

Ligj që thotë se frekuencat alelike mbeten të pandryshuara në një popullatë panmiktike në ekuilibër, i shprehur me formulën $p^2+2pq+q^2=1$.

Drifti Gjenetik

Dukuri në popullata të vogla ku ndodh fiksimi ose humbja rastësore e një aleli pavarësisht vlerës adaptuese.

Inbridingu

Kryqëzimi jorastësor i dy individëve me lidhje të ngushta paraardhëse.

Llojformimi Alopatrik

Procesi i formimit të llojeve të reja kur një popullatë izolohet gjeografikisht.

Osmoza

Lëvizja e molekulave të ujit përmes një membrane gjysmë të përshkueshme nga potenciali më i lartë drejt atij më të ulët.

Transporti Aktiv

Lëvizja e joneve ose molekulave kundër gradientit të përqendrimit duke shpenzuar energji ATP.

Ksilema

Indi bimor përgjegjës për transportin e ujit dhe kripërave minerale përmes trakeve dhe trakeideve.

Floema

Indi bimor që transporton lëndët organike (sakaroza) nga organet burim drejt organeve thithëse.

Homeostaza

Tërësia e mekanizmave që ruajnë qëndrueshmërinë e mjedisit të brendshëm (pH, temperatura, uji) të organizmit.

Nefroni

Njësia ndërtimore dhe funksionale e veshkës ku realizohet filtrimi, riabsorbimi dhe sekretimi.

ADH (Hormoni Antidiuretik)

Hormon i prodhuar nga hipotalamusi që rrit përshkueshmërinë e gypave mbledhës ndaj ujit duke reduktuar volumin e urinës.

Cikli i Krebsit

Varg reaksionesh në matriksin mitokondrial që prodhon ATP, NADH, $FADH_2$ dhe si mbetje $CO_2$.

Glikoliza

Rrugë katabolike anaerobe në citoplazmë ku një molekulë glukoze shndërrohet në dy molekula acid piruvik.