Gasvryheidstudies Graad 12 Woordeskat-flitskaarte

Flitskaarte van sleutelbegrippe en definisies vir Graad 12 Gasvryheidstudies.

BBP (Bruto Binnelandse Produk)

Die totale waarde van goedere en dienste wat in 'n jaar in 'n land vervaardig en gelewer word.

Direkte werksgeleentheid

'n Posisie in 'n Gasvryheids-, Akkommodasie- of Toerismebesigheid, bv. hotelontvangspersoon, kamerbediende of toergids.

Indirekte werksgeleentheid

'n Posisie wat nie deel vorm van die Gasvryheids- of Toerismebedryf nie, maar noodsaaklike produkte en dienste aan die bedryf verskaf.

Afgevaardigde

'n Persoon wat 'n sakeonderneming by 'n vergadering of konferensie verteenwoordig.

Geriefsprodukte ("amenities")

Produkte wat vir die gerief van die gas of afgevaardigde aangebied word, bv. penne, skryfpapier, gebottelde water en seep.

Ontvangskantoor (Front office)

Afdeling wat besprekings, inboek, uitboek en navrae hanteer en 'n eerste indruk van die instelling skep, maar nie direk inkomste genereer nie.

Menslike hulpbronne (HR)

Afdeling wat personeel werf, bestuur, oplei en sorg dat indiensnemingsvereistes nagekom word.

Op die perseel ("on site")

Fasiliteite of aktiwiteite wat by die akkommodasie-instelling self geleë is.

Weg van die perseel ("off site")

Dienste wat nie op die terrein van die akkommodasie-instelling geleë is nie, maar by die perseel van die diensverskaffer.

Nagouditeur

Finansiële rol wat alle daaglikse transaksies op gasterekeninge plaas en 'n verslag van die vorige dag se transaksies stel vir akkuraatheid by uitboek.

Deurwag

Sekuriteits- of dienspersoneel wat gaste verwelkom, bagasie aflaai en dit na kamers vervoer.

Motorwag

Personeel wat toesig hou oor voertuie en parkeerareas en gaste help met parkering.

Opleidingsbeampte

Rol in menslike hulpbronne wat nuwe personeel oplei en hul ontwikkeling ondersteun.

Franchise

'n Onderneming met 'n gevestigde naam waar die eienaar (franchisee) die regte koop van die franchisor.

Volhoubaar

Selfvoorsienend, langdurend en bewaar vir toekomstige generasies.

Tuisnywerhede

Gemeenskaplike verkoopspunte vir tuisgemaakte produkte wat aan spesifieke kwaliteitstandaarde moet voldoen.

Sterk punte (SWOT)

Interne voordele soos toegang tot basiese toerusting, kookervaring, gemeenskapsnetwerke en unieke resepte.

Swak punte (SWOT)

Interne beperkings soos beperkte beginfondse, gebrek aan boekhou-opleiding, of afhanklikheid van een persoon.

Geleenthede (SWOT)

Eksterne moontlikhede soos 'n tekort aan mededingers in die area, markdae, of samewerking met plaaslike winkels.

Bedreigings (SWOT)

Eksterne risikofaktore soos nuwe mededingers, stygende bestanddeelkoste, kragonderbrekings en hoë inflasie.

Besigheidsplan

'n Dokument wat die sakebeskrywing, bedryfsplan, bemarkingsplan en finansiële plan van 'n nuwe onderneming uiteensit.

Organogram

'n Diagram wat die struktuur van personeel en die verdeling van rolle binne 'n onderneming aandui.

Kontantvloei-analise

Rekord van maandelikse inkomste (verkope) en uitgawes (bestanddele, vervoer, verpakking) om geldvloei dop te hou.

Gelykbreek-analise

'n Finansiële berekening om te bepaal hoeveel produkte verkoop moet word om alle koste te dek.

Produk

'n Tasbare item wat vir geld verruil word en vanaf die perseel verwyder kan word waar dit aangekoop is.

Diens

'n Nie-tasbare handeling wat deur iemand vir 'n kliënt gedoen word, bv. die bediening van 'n maaltyd.

Mark

'n Ander woord vir die klant, kliënt, gas, toeris of besoeker wat van die produk of diens gebruik maak.

Toeganklik

Binne bereik en maklik om by uit te kom vir die teikenmark.

Bemarking

Die skep van 'n behoefte vir produkte of dienste deur die teikenmark in te lig oor die waarde wat dit bied.

Promosie

Metodes wat gebruik word om klante te lok, soos kompetisies, gratis monsters, en afslagaanbiedings.

Sielkundige pryse

'n Prysstrategie waar 'n prys soos R49,99 gebruik word sodat dit goedkoper lyk as R50.

Teikenmark

Die spesifieke groep mense wat waarskynlik 'n produk sal koop op grond van faktorsoos ouderdom, geslag, inkomste en kultuur.

Bemarkingsinstrument

Enige metode wat gebruik word om die boodskap van 'n produk of diens aan die teikenmark bekend te maak.

Visuele bemarkingsinstrumente

Bemarkingsmetodes wat geskrewe woorde en/of prente gebruik, soos pamflette, plakkate en koerantadvertensies.

Ouditiewe bemarkingsinstrumente

Bemarkingsmetodes wat die gehoor prikkel, soos radio-advertensies.

Oudiovisuele bemarkingsinstrumente

Bemarkingsmetodes wat gehoor én sig prikkel, soos TV-advertensies, promosievideo's en digitale vertonings.

Elektroniese bemarkingsinstrumente

Bemarkingsinstrumente wat via toestelle soos rekenaars en selfone gebruik word (bv. e-pos, SMS, webwerwe, sosiale media).

Voedselverwante siekte

Siektes wat opgedoen word wanneer besmette voedsel en drank ingeneem word.

Inkubasietydperk

Die tyd wat verloop tussen die besmetting en die ontstaan van die eerste siektesimptome.

Hepatitis A

'n Aansteklike lewersiekte (inflammasie van die lewer) wat deur die Hepatitis A-virus veroorsaak word.

Gastroënteritis

Ontsteking van die slymvlies van die maag en dunderm veroorsaak deur 'n virale of bakteriële infeksie.

Rotavirus

Die virus wat verantwoordelik is vir sowat 50% van alle gastroënteritis-gevalle.

Cholera

'n Akute bakteriële infeksie van die dunderm veroorsaak deur die Vibrio cholerae-bakterie.

Ryswater-stoelgange

Karakteristieke waterige stoelgange wat 'n hoofsimptoom van cholera-infeksie is.

Blou dood

'n Ander naam vir cholera weens die vinnige dehidrasie (10–20 ℓ vloeistofverlies per dag) wat dit veroorsaak.

MIV / VIGS

Verworwe Immuniteitsgebreksindroom veroorsaak deur 'n retrovirus wat CD4-selle aanval.

Tuberkulose (TB)

'n Aansteklike siekte veroorsaak deur Mycobacterium tuberculosis wat hoofsaaklik die longe affekteer.

Dispnee

Asemnood wat as 'n simptoom van tuberkulose (TB) voorkom.

Professionalisme

Die ongeskrewe gedragskode en waardes wat deur voedseldienspersoneel gehandhaaf word.

Werksetiek

Waardes soos produktiwiteit, stiptelikheid, eerlikheid, betroubaarheid, geduld, diskresie en spanvaardigheid in die werksplek.

Spyskaartontwikkeling

Proses gerig op data rakende verkoopsvolumes, koste en wins om 'n optimum balans tussen gewilde maaltye en maksimum wins te skep.

Elektroniese betaalpuntsisteme (POS)

Rekenaarstelsels wat bestellings direk vanaf die kelner na die kombuis of kroeg stuur en verkope/voorraad beheer.

Spyskaartanalise

Rekenaargebaseerde ontleding van voedingswaarde en porsiegroottes op 'n spyskaart.

Spyskaartbeplanning

Die proses om spyskaarte saam te stel wat 'n restaurant se styl weerspieël en uit 'n lys van geregte bestaan.

Versadigde vette

Vette waarin al die koolstowwe met waterstowwe verbind is; solied by kamertemperatuur en hoofsaaklik dierprodukte.

Anafelakse

'n Ernstige allergiese reaksie wat lewensbedreigend is weens swelling van die tong of keel wat versmoring veroorsaak.

Ekseem

'n Tipe allergiese velreaksie waar die vel baie jeuk, droog is, knoppies vorm en met bloeiende sere gepaard kan gaan.

Ensieme

Biologiese molekules (hoofsaaklik proteïene) wat help om natuurlike stowwe in voedsel af te breek of te versnel.

Table d'Hôte

'n Vaste spyskaart met 'n beperkte aantal gange en keuses teen 'n vaste prys.

À la Carte

'n Spyskaart waar elke gereg afsonderlik geprys is en volgens bestelling voorberei word.

Entrées

Klein, goed gegarneerde geregte wat gereed is vir bediening met 'n baie ryk vleissous of sous.

Relevés

Groter vleisstukke as entrées wat gewoonlik in die oond gerooster, in skywe gesny, en met sous, aartappels en groente bedien word.

Amuse bouche

'n Klein hapgrootte hors d'œuvre wat gratis deur die sjef aangebied word om die verhemelte te stimuleer.

Klassieke spyskaart

'n Tradisionele formele spyskaart wat uit 16 opeenvolgende gange bestaan.

Moderne spyskaart

'n Gespesifiseerde formele spyskaart wat gewoonlik uit 4 tot 7 gange bestaan.

Formele dinee

'n Eksklusiewe maaltyd vir 'n kleiner groep gaste, gewoonlik saans met verskeie gange en sonder verpligte toesprake.

Banket

'n Grootskaalse formele ete vir 50 tot 1000+ gaste, dikwels ter ere van 'n persoon/geleentheid met 3–5 gange.

Verkoopprys

Die finale prys waarvoor 'n gereg of maaltyd aan kliënte verkoop word.

Voedselwins

Die finansiële wins wat gemaak word uit die verkoop van voedsel nadat koste afgetrek is.

Kwotasie

Die prys wat vir 'n kliënt bereken word vir 'n spesifieke funksie, spyskaart of gereg.

Voedselkoste

Die veranderlike koste van al die rou bestanddele wat in 'n resep of maaltyd gebruik word.

Eenheidsprys

Die werklike prys wat betaal word per spesifieke aankoopeenheid van 'n bestanddeel.

Koste per porsie

Die totale resepkoste gedeel deur die aantal porsies wat deur die resep gelewer word.

Spyskaartkoste

Die totale grondstofkoste per gas/bord vir al die geregte wat deel vorm van die spyskaart.

Vaste arbeidskoste

Onveranderlike personeeluitgawes soos die salarisse van permanente personeel.

Veranderlike arbeidskoste

Uitgawes aan deeltydse personeel wat per uur of per funksie betaal word.

Direkte arbeidskoste

Salarisse van personeel wat direk betrokke is by voedselvoorbereiding en bediening (bv. sjefs, kelners).

Indirekte arbeidskoste

Salarisse van ondersteunende personeel soos bestuurders en administratiewe werkers.

Oorhoofse koste

Algemene bedryfsuitgawes soos huur, elektrisiteit, water, belasting, skoonmaakmiddels en waardedaling.

Werklike koste van gereg

Die totale som van voedselkoste, arbeidskoste en oorhoofse koste vir daardie gereg.

Voedselkostepersentasie

Die persentasie van die verkoopprys wat deur voedselkoste beslaan word (gewoonlik 30–40% in die bedryf).

Prima kosteberekening

'n Prysmetode waar die som van voedselkoste en arbeidskoste verhoog word met 'n vasgestelde persentasie.

Alle koste prysberekening

'n Akkurate prysmetode wat die som van voedselkoste, arbeidskoste, oorhoofse koste en gewenste wins bereken.

Bruto wins

Die verskil tussen die verkoopprys van 'n gereg en die voedselkoste daarvan.

Netto wins

Die bedrag wat oorby bly nadat alle kostes (voedsel, arbeid, oorhoofse) van die verkoopprys afgetrek is.

Hors d'œuvres

Klein hapgrootte southappies wat met die hand geëet word om gaste se aptyt te stimuleer.

Skemerkelk dinatoire

'n Aandete-skemerkelkfunksie waar die aandete uit substansiële vingerhappies en kanapees bestaan.

Vingerhappies

Hapgrootte aptytwekkers of entrées wat gerieflik met die hand geëet word.

Skemerkelkfunksie

'n Formele of semi-formele onthaal waar drankies en ligte hors d'œuvres bedien word.

Crudités

Verskeie rou groente in skywe of stokkies wat saam met 'n geurige doopsous bedien word.

Pâtés

Fyngemaakte en gegeurde lewer, vleis of pluimvee wat saam met melbaroosterbrood bedien word.

Foie gras

'n Bekende Franse pâté gemaak van eendlewer.

Croûte

'n Snytjie brood wat gebruik word om 'n soutvulsel op te bedien.

Tatins

Mini-tertjies waar die deeg bo-oor die vulsel gebak en voor bediening omgekeer word.

Pizettes

Mini-pizzas wat as koue of warm vingerhappies bedien kan word.

Blinis

Klein, dik gisplaatkoekies wat tradisioneel met suurroom en kaviaar voorgesit word.

Kanapees (Canapés)

Klein southappies wat uit drie dele bestaan: 'n basis, 'n smeer en 'n garnering.

Fritots

Hapgrootte stukkies groente in beslag wat diepgebraai word tot goudbruin.

Spring rolls

Asiatiese deeg- of ryspapierrolletjies gevul met vleis en/of groente en diepgebraai.

Rumaki's

Happies waar hoenderlewer of 'n ander vulsel in spek toegedraai en gerooster word.