Dalgalar ve Yay Dalgaları

Bu flashcard seti; titreşim, periyot, frekans, dalga hızı ve genlik gibi temel kavramların yanı sıra elektromanyetik spektrum ve yay dalgalarında yansıma/iletim konularını kapsamaktadır.

Titreşim

Cisimlerin sabit bir eksene göre tekrarlanan hareketleridir; küçük ve hızlı bir salınımdır.

Dalga

Esnek bir ortama aktarılan enerjinin bir noktadan başka bir noktaya iletilirken ortamda oluşturduğu şekil değişikliğidir.

Dalga Hareketi

Oluşan dalganın esnek bir ortam boyunca yayılmasıdır; ortam tanecikleri sadece titreşir, öteleme yapmaz.

Periyot ($T$)

Bir tam dalganın oluşması için gereken süredir; birimi saniyedir ($s$).

Frekans ($f$)

Dalganın birim zamandaki titreşim sayısıdır; birimi Hertz ($Hz$) veya $s^{-1}$ ile gösterilir.

Dalga Hızı

Dalgaların ilerleme hızıdır ve tamamen ortamın fiziksel özelliklerine bağlıdır.

Genlik ($A$)

Maksimum uzanım miktarıdır; SI birimi metredir ($m$) ve dalganın enerjisiyle ilişkilidir.

Mekanik Dalgalar

Yayılabilmesi için maddesel bir ortama ihtiyaç duyan, ortamdaki şekil değişikliğinin aktarılmasıyla oluşan dalgalardır.

Elektromanyetik Dalgalar

Yüklü taneciklerin ivmeli hareketleri sonucunda oluşan ve boşlukta da yayılabilen dalgalardır.

Radyo Dalgaları

Radyo ve TV vericileri tarafından yayılan, görüntülü ve sesli iletişime dönüştürülen elektromanyetik dalgalardır.

Mikrodalgalar

Radar sistemlerinde, uzun mesafeli bilgi aktarımında ve mutfak fırınlarında kullanılan dalgalardır.

Kızılötesi Işınlar

Hastalıkların tespitinde ve termal kameralarda kullanılan elektromanyetik ışınlardır.

Görünür Işık

İnsan gözü tarafından algılanabilen ve prizmada renklere ayrılabilen elektromanyetik dalgalardır.

Morötesi (Ultraviyole) Işınlar

Kaynağı genellikle Güneş olan, D vitamini üretimi ve sterilizasyon işlemlerinde kullanılan dalgalardır.

X-Işınları

Tıp alanında nükleer görüntüleme, röntgen ve bilgisayarlı tomografide kullanılan yüksek enerjili dalgalardır.

Gama Işınları

Radyoaktif bozulmalar veya nükleer patlamalar sonucu oluşan, kanser tedavisinde kullanılan en yüksek enerjili dalgalardır.

Enine Dalgalar

Ortamdaki taneciklerin titreşim doğrultusunun ilerleme doğrultusuna dik olduğu dalgalardır; tüm elektromanyetik dalgalar bu gruptadır.

Boyuna Dalgalar

Ortamdaki taneciklerin titreşim doğrultusunun ilerleme doğrultusuyla aynı (paralel) olduğu dalgalardır; ses dalgaları bu gruptadır.

Atma

Periyodik olmayan, kısa süreli tek bir dalga sarsıntısıdır; dalga boyu yerine genişlik ($x$) kavramı kullanılır.

Sabit Uçtan Yansıma

Atmanın sert bir engele çarptığında baş yukarı gelmişse baş aşağı (tepetaklak) dönerek geri dönmesidir.

Serbest Uçtan Yansıma

Atmanın serbest hareket edebilen bir uca çarptığında şeklini değiştirmeden (baş yukarıysa baş yukarı) geri dönmesidir.

Yapıcı Girişim

Aynı taraftan (örneğin ikisi de baş yukarı) gelen iki atmanın üst üste bindiğinde birbirini güçlendirerek anlık daha büyük genlik oluşturmasıdır.

Yıkıcı Girişim

Zıt taraftan gelen (biri baş yukarı, diğeri baş aşağı) iki atmanın üst üste bindiğinde birbirini sönümlemesidir.

İnce Yaydan Kalın Yaya Geçiş

İnce yayda oluşturulan atmanın bir kısmı bağlantı noktasından sabit uç gibi yansırken, bir kısmının hız kaybederek kalın yaya iletilmesidir.

Kalın Yaydan İnce Yaya Geçiş

Kalın yayda oluşturulan atmanın bir kısmı bağlantı noktasından serbest uç gibi yansırken, bir kısmının hızlanarak ince yaya iletilmesidir.