depressie - psychose - suïcide (psychogeriatrie)

Welke 3 voorwaarden zijn er om van een depressie te kunnen spreken?

• een aantal symptomen tegelijk aanwezig zijn

• gedurende minstens 2 weken

• verstoring zijn in het dagelijks functioneren

welke symptomen zijn we bij depressie?

• vermoeidheid

• concentratieverlies

• neerslachtig

• verminderde eetlust

• het gevoel hebben een last te zijn

welke risicofactoren voor depressie zien we bij ouderen

• vrouw

• 65+

• alleenstaand

• eenzaam

• ziekte

• sociale status

welke soorten depressies zien we bij ouderen?

• endogene depressie (vaak door vele lichamelijke klachten)

• exogene depressie (door verlies partner of geen toekomstbeeld meer)

• seizoensgebonden depressie

• manische depressie (bipolariteit)

Welke psychologische factoren zien we die aanleiding kunnen zijn tot depressie?

1. 3de levensfase problematiek (pensioen, lichamelijke en cogni achteruit)

2. verlieservaringen (verlies partner, woonst,.. kan verlies niet plaatsen)

3. social breakdown syndroom (steeds minder feedback op functioneren)

4. aangeleerde hulpeloosheid (ons zelfbeeld is gelinkt aan feedback)

wat verstaan we onder social breakdown syndroom?

De oudere gaat een negatief zelfbeeld creeëren omdat zijn omgeving heb als kwetsbaar en afhankelijk gaat beschouwen, ze gaan taken gaan overnemen met als gevolg dat de oudere zichzelf ook al incompetent gaat aanzien

depressie herkennen bij ouderen, vaak niet makkelijk. Waarom?

• gemaskeerde depressie (pyschische klachten vertalen in lichamelijke ongemakken)

• familie denkt dat somberheid hoort bij ouder worden

• levenslust kwijt, cynisme

Depressie vs dementie

zie peter

Omgaan met de depressieve oudere: Ondersteunend contact

• verbaal als non-verbaal, luisteren, begrip tonen

• niet meegaan in hulpeloosheid

• doen inzien dat er mogelijkheden zijn tot verbeteren (via psycho-educatie)

• zeggen dat depressie behandeld kan worden

• normaal gaan we goed gedrag intern attribueren en slecht gedrag extern attribueren = bij depressie keren ze dit om

• niet in discussie gaan / positief bekrachtigen wanneer het goed gaat

Omgaan met de depressieve oudere: Gevoelens van agressie

is vooral intrusief: naar zichzelf toe, niet eten of drinken, zichzelf beschuldigen

= kans geven hun gevoelens te verwoorden zodat ze zich begrepen voelen

Omgaan met de depressieve oudere: Omgaan met negatieve belevingen

• niet meegaan in negatieve spiraal

• oudere wijzen op de realiteit, zonder hun gevoel te ontkennen, sommige zaken zijn een logisch gevolg van ouderdom (die in de algemeenheid brengen)

Omgaan met de depressieve oudere: Omgaan met schuldgevoelens

• oudere uitleggen dat deze gevoelens voorkomen bij depressie > hen zelf tot inzicht laten komen met zo weinig mogelijk hulp

Omgaan met de depressieve oudere: begeleiden van familie

informeren, aanmoedigen, steunen

behandelen van depressie

• bespreekbaar maken

• gesprekstherapie / medicatie / ECT

welke assessments bestaan er?

• GDS - geriatric depression scale

• MADRS - Montgomery Asberg Depression rating scale

Pyschose bij oudere? Wat kan de oorzaak zijn?

• psychotisch reageren op verhuis naar WZC

• psychotische reactie door verlies aan mogelijkheden

• verlies van dierbaren

• hallucineren door onderprikkeling (minder mogelijkheden om aan realiteitstoetsing te doen)

De oudere vormt een verkeerd beeld door

• Illusie

• hallucinatie (in niets staren, in zichzelf praten, dwanglachen, angstig, kwaad > zijn signalen)

• formele denkstoornis

• inhoudelijke denkstoornis (waan)

wat verstaan we onder een primaire en secundaire waan?

primaire waan: waan van de ene dag op de andere

secundaire waan: wanen ontwikkeld om vreemde gewaarwordingen te verklaren

Hoe uit een psychose zich?

• veranderende energie

• angst

• omkering dag-nachtritme

• misplaatste emoties

Oorzaak

• predisponerende factoren

• precitiperende factoren

• persisterende factoren

• faciliterende factoren (dementie)

Wat is het gevolg van onderprikkeling bij oudere?

vaak last van visuele/auditieve hallucinaties

Hoe gaan we om met psychose bij ouderen?

• Heel veel observeren

• zorgen voor rust en duidelijkheid

• structuur en regelmaat

• vertrouwen opbouwen

• LEAP

Welke zijn de valkuilen in de omgang met oudere met psychose?

• in discussie gaan over de wanen (oudere voelt zich niet begrepen

• laten leiden door je eigen emoties (bewust van zijn dat het de pathologie is, niet de persoon)

• alles onder de noemer psychose plaatsen

• meer prikkels aanbieden om hen af te leiden (drukte gaat de psychose nog verergeren

Hoe dan wel omgaan met psychose?

• wanen in kaart brengen (triggers gaan zoeken)

• LEAP

• antwoord in de realiteit zonder in discussie te gaan.

• empathie (ik merk dat je angstig bent)

• de 3 stappen methode

stel een oudere klaagt over angsten ‘s nachts in WZC, hoe ga volgens de 3 stappen methode te werk

1. De oudere bevestigen in zijn gevoel (uitleggen dat er een nachtdienst aanwezig is)

2. het gevoel in de algemeenheid brengen (hij is niet de enige met angst en is begrijpelijk)

3. laten voelen dat hij er niet alleen voor staat en dat je samen naar een oplossing gaat zoeken

Hoe ga je hulp geven aan iemand die geen hulp wil?

• vertrouwen opbouwen, er niet tegenin gaan

• juiste afstand nabijheid bewaken

• gerichte vragen stellen

• oudere zelf de afstand laten bepalen (vragen wanneer je mag zitten)

• verwoord emoties

• duidelijke afspraken maken

zelfdoding bij ouderen: oudere voelt zich depressief, zijn leven is af… Welke zijn de signalen?

weigeren te eten, medicatie weigeren, sociaal contact weigeren

Hoe ga je hiermee om?

• veel hulpverleners durven er misschien niet over praten uit schrik dat ze er iemand mee op gedachten gaan brengen maar het is net belangrijk om het uit te taboe sfeer te halen en te vragen naar de eventuele donkere gedachten.

• ook al willen ze er niet over praten, de deur staat op een kier

• sensibilisering vanuit eerstelijnszorg > drempel verlagen

• erkenning gaan geven, ze willen vaak geen einde aan hun leven maken, maar ze willen dat de situatie stopt

Wat is psycho-educatie?

ondersteuning die gericht is op het informeren van patiënten en hun omgeving over psychische aandoeningen. Het helpt hen de symptomen, behandelingen en copingmechanismen beter te begrijpen

• het geeft inzicht

• ook voor de familie

• geeft handvaten om ermee om te gaan

bv bij antidepressiva: bij start kan stemming net extra dalen.. belangrijke om dit ook aan de familie te informeren

voor wie is psycho educatie?

voor clienten, context en hulpverleners (bv over een bepaalde problematiek of medicatie)

• in groep, individueel of online

waarover wordt er gesproken in psycho educatie?

over kenmerken, symptomen, oorzaak, voorkomen, effect op de omgeving, medicatie, behandelvormen

wat is de meerwaarde van psycho educatie?

• Voor cliënten om inzicht te krijgen wat er met hen aan de hand is en hoe het kan verlopen

•Voor familie om inzicht te krijgen in wat er met de cliënt aan de hand is, zodat ze kunnen begrijpen en misschien ook beter ondersteuning bieden

• Het is een meerwaarde om ook ruimte te geven voor vragen en eigen verhaal bij het geven van psycho-educatie (maar vooral focus op informatie)

• Een ergotherapeut kan betrokken zijn bij het geven van psycho-educatie binnen de GGZ

wat zegt de paard-ruiter metafoor?

Ons gedrag wordt gestuurd door 2 systemen: het is een samenspel tussen een:

• bewust systeem (ruiter = traag, reflectief)

• automatisch systeem (paard = snel, impulsief)

Paard en ruiter hebben elkaar nodig en bepalen ons gedrag

gewoontegedrag = een normaal en nuttig proces maar het heeft een keerzijde

• gewoontes zijn moeilijk af te leren

• ongewenste gewoontes bijsturen doen we met ons bewust systeem en dat gaat moeizaam

Er zijn 3 soorten automatismen die ons gedrag sturen

1. Automatische aandacht

2. Automatische geheugenlinken

3. Automatisch gedrag

1. Automatische aandacht

iets waar je veel mee bezig bent, je interesses en gedachten. Je wil graag surfen en je volgt de weermodellen dagelijks op de voet

2. Automatische geheugenlinken

ons geheugen werkt heel associatief. De geur van kokos doet je aan surfwax om je surfplank mee in te waxen

3. Automatisch gedrag

• je rijdt zonder na te denken met de auto, facebook checken nog voor je het beseft

Het paard op Hol

Verslaving = is ook automatisch gedrag! Gaandeweg wordt het gebruiken meer en meer aangestuurd door het paard en de ruiter wordt zwakker

• bij verslaving wordt het moeilijk om de 3 automatismen onder controle te krijgen.

• Moeilijker, maar niet onmogelijk > de ruiter kan leren om het paard te temmen!

Dus hoe gaat het dan bij de 3 automatismen?

1. Automatische aandacht: alles wat te maken heeft met middelen ga je snel opmerken en trekken je aandacht

2. Automatische geheugenlinken: Je gaat gebruik associëren met iets lekkers

3. Automatisch gedrag: verslaving wordt automatisch in gang gezet = paard op hol

Hoe gaan we het paard temmen en de ruiter versterken?

In therapiesessie: opdelen in 2 delen

Deel 1 = Wat gebeurt er?

Deel 2 = Wat kan je er rond doen?

Deel 1 = wat gebeurt er?

persoon krijgt inzicht in wat er gebeurt

‘ontschuldiging’ = verslaving is niet louter eigen schuld

context kan het ook leren begrijpen

• leer je automatismen kennen

• leer je bewust worden van je spanningen

deel 2: wat kan je er rond doen?

• samen op zoek gaan naar tools die kunnen helpen

• persoon ervaart/leert dat er gewerkt kan worden aan problematiek

• bv Steek een kaartje in je portefeuille, met een bemoedigende zin of foto erop. Of zet een reminder in je GSM die af en toe afgaat.

wat is een heel belangrijk punt bij psycho-educatie rond depressie?

Vanuit prakrijkervaring: heel belangrijk om patiënten mee te geven als ze beginnen met anti-depressiva dat bij de start de stemming nog kan dalen en er suïcide-risico kan zijn. Ook omgeving hierop attent maken!

EMPATHY DOLLS, andere naam?

Antroposofische poppen

voordelen?

• zijn uit natuurlijk en zacht materiaal, gaan warm aanvoelen en kunnen bewoners prikkelen genegenheid bieden

• gaat verder dan snoezelen > geeft vertrouwen en veiligheid

• Angst en onrust verminderen

• gevoel van betekenis en rolbehoud

• verminderen van probleemgedrag

• communicatie stimuleren

Nadelen empathy dolls?

De poppen worden aangeboden maar het doel wordt niet omschreven. Op die manier vaak ambivalente reactie, ook van de familie

Wat is het voordeel van therapie met dieren?

• hebben geen vooroordelen

• aanzetten tot bewegen (motorisch)

• bieden structuur (cognitief)

• aaien en warmte (sensorisch)

• minder eenzaam (intra persoonlijk)

• dier zet aan tot praten, emoties delen (interpersoonlijk)

Kunnen een brug slaan tussen de innerlijke belevingswereld van de oudere en de buitenwereld.