H5. Gerechtelijk recht

Gerechtelijk recht

Het geheel van regels met betrekking tot de inrichting van de rechterlijke macht, de bevoegdheid en de manier waarop in een burgerlijk geschil geprocedeerd wordt.

Onafhankelijkheid van de rechter

Het principe dat een rechter zijn oordeel autonoom vormt, zonder instructies van de politieke macht of binding aan eerdere eigen uitspraken.

Cumulatieverbod

Het wettelijke verbod voor een rechter om naast het ambt van rechter nog een ander beroep of ambt uit te oefenen.

Subjectieve onpartijdigheid

De vereiste dat een rechter in de realiteit volledig onbevooroordeeld en zonder persoonlijke vooringenomenheid moet zijn.

Objectieve onpartijdigheid

De vereiste dat er bij een rechter zelfs geen indruk of schijn van partijdigheid mag ontstaan bij een buitenstaander.

Spaghetti-arrest

De bekende zaak rond de objectieve onpartijdigheid waarbij een onderzoeksrechter werd vervangen wegens de schijn van partijdigheid na een diner.

Wraking van de rechter

De juridische procedure waarmee een partij een specifieke rechter uit een zaak kan zetten wegens (een vermoeden van) partijdigheid.

Rechtsweigering

Het misdrijf waarbij een rechter weigert recht te spreken, ook wanneer de wet onduidelijk, verouderd of stilzwijgend is.

Verbod om algemene regels uit te spreken

Het principe dat een rechter enkel case-by-case uitspraak doet en dat eerdere precedenten geen algemene juridische waarde hebben.

Motiveringsplicht van de rechter

De verplichting voor een rechter om de redenering achter een uitspraak uit te leggen en te antwoorden op de argumenten van partijen.

Beschikkend gedeelte

Het veroordelende of beslissende deel van een vonnis of arrest dat als enige nog hardop in de openbare zitting wordt voorgelezen.

In eerste aanleg

De eerste formele fase van een juridische procedure waarbij een zaak voor de allereerste keer inhoudelijk voor een rechtbank wordt gebracht.

In laatste aanleg

De definitieve fase van een procedure waartegen geen gewoon hoger beroep meer mogelijk is, maar enkel nog een voorziening in cassatie.

Recht van verdediging

Het fundamentele recht op bijstand, inzake het dossier, voldoende voorbereidingstijd en kennis over de exacte tenlastelegging.

Tegensprekelijk debat

Het principe dat zowel eiser als verweerder hun standpunten en argumenten schriftelijk en mondeling volledig aan elkaar kenbaar mogen maken.