Hoofdstuk 2: De celcyclus bij eukaryoten

Flashcards over de celcyclus, mitose, meiose en de verschillen tussen dierlijke en plantaardige celdeling.

Interfase

De groeifase van de celcyclus waarin de cel normale functies vervult, eiwitten synthetiseert en zich voorbereidt op de celdeling.

DNA-replicatie

Het proces tijdens de $S$-fase waarbij het $DNA$ wordt verdubbeld.

G1-fase (gap 1)

Fase van groei van de cel met een toename van het cytoplasma en aanmaak van proteïne en nucleotiden voor $DNA$-replicatie.

S-fase

Fase binnen de interfase waarin de $DNA$-replicatie plaatsvindt.

G2-fase (gap 2)

Fase waarin controle en reparatie van gerepliceerd $DNA$ plaatsvindt en extra histonen en membraanmateriaal worden aangemaakt.

Mitose

Het proces van celkerndeling waarbij nieuwe kernen worden gevormd.

Cytokinese

De deling van het cytoplasma over de dochtercellen.

Mitotische deling

De combinatie van mitose en cytokinese.

Meiotische deling

De combinatie van meiose en cytokinese.

Gameten

Voortplantingscellen of geslachtscellen, zoals eicellen en zaadcellen.

G0-fase (gap 0)

Fase waarin cellen zich bevinden die in de interfase blijven en zich niet verder delen.

Histonen

Eiwitten die in extra mate worden aangemaakt tijdens de $G2$-fase ter voorbereiding op de celdeling.

Centrosoom

Structuur in dierlijke cellen die wordt verdubbeld tijdens de $G2$-fase.

Profase

De eerste fase van de mitose waarin chromosomen condenseren en de spoelfiguur zich begint te vormen.

Metafase

De fase waarin alle chromosomen zich in het evenaarsvlak van de cel bevinden.

Anafase

De fase waarin de zusterchromatiden uit elkaar gaan en naar de polen worden getrokken.

Telofase

De laatste fase van de mitose waarin nieuwe kernmembranen worden gevormd rond de groepen chromosomen.

Kinetochoor

Een structuur van eiwitten ter hoogte van een centromeer waaraan trekdraden zich hechten.

Zusterchromatiden

De twee identieke helften van een verdubbeld chromosoom die bij elkaar worden gehouden door cohesine-eiwitten.

Cohesine-eiwitten

Eiwitten die zusterchromatiden bij elkaar houden ter hoogte van het centromeer tot ze tijdens de anafase afbreken.

Trekdraden

Onderdelen van de spoelfiguur die hechten op de kinetochoren om chromatiden te verplaatsen.

Steundraden

Onderdelen van de spoelfiguur die contact maken met elkaar in het midden en helpen de cel te verlengen.

Tubuline-eiwitten

De afzonderlijke eiwitten waaruit de spoelfiguur wordt afgebroken tijdens de telofase.

Nucleolus

Structuur binnen de celkern die opnieuw wordt gevormd tijdens de telofase voor de aanmaak van $rRNA$.

Chromatinedraden

De vorm waarin chromosomen zich ontvouwen binnen de nieuwe celkern tijdens de telofase.

Vroege profase

Stadium waarin verdere opvouwing van chromosomen zichtbaar wordt en de transcriptie van $DNA$ stopt.

Late profase

Stadium waarin het kernmembraan wordt afgebroken en trekdraden aan kinetochoren hechten.

Evenaarsvlak

De denkbeeldige lijn in het midden van de cel waar chromosomen zich verzamelen tijdens de metafase.

Asterfiguren

De poolstructuren die tijdens de anafase van elkaar weg worden geduwd waardoor de cel verlengt.

Insnoering

Het proces bij dierlijke cellen waarbij het celmembraan naar binnen wordt getrokken om de cel te delen.

Haploïd

Cellen met een enkelvoudige set chromosomen, zoals gameten.

Diploïd

Cellen met een dubbele set chromosomen ($2n$), zoals menselijke lichaamscellen.

Lichaamscel (voor interfase)

Een menselijke cel met $46$ chromosomen die elk uit $1$ chromatide bestaan.

Lichaamscel (na interfase)

Een menselijke cel met $46$ chromosomen die elk uit $2$ zusterchromatiden bestaan ($92$ chromatiden in totaal).

Dochtercel (na mitose)

Een cel met $46$ chromosomen en $46$ chromatiden, identiek aan de moedercel.

Poolkapjes

De uiteinden van de spoelfiguur bij plantencellen, die geen centriolen of asterfiguren hebben.

Celplaat

Structuur die bij plantencellen vanuit het midden nieuwe celmembranen en celwanden vormt tijdens de cytokinese.

Transportblaasje

Blaasjes met koolhydraatrijk materiaal die bij plantencellen versmelten tot een celplaat.

Microfilamenten

Structuren in dierlijke cellen die samentrekken om een insnoeringsgroeve te vormen.

Meiose

Celdeling die resulteert in haploïde dochtercellen en zorgt voor variatie bij geslachtelijke voortplanting.

Ongeslachtelijke voortplanting

Vorm van voortplanting zoals klonen waarbij alle individuen erfelijk identiek zijn.

Transcriptie

Het proces van het overschrijven van $DNA$ dat niet mogelijk is tijdens de compacte vorm van chromosomen in de profase.

rRNA

Ribosomaal $RNA$ dat door de nucleolus wordt aangemaakt om ribosomen te vormen.

Spoelfiguur

Geheel van trek- en steundraden dat zorgt voor de verplaatsing van chromosomen tijdens de deling.

Centromeer

De plaats op een chromosoom waar de twee zusterchromatiden aan elkaar vastzitten.

Condensatie

Het proces waarbij chromatinedraden zich opvouwen tot compacte chromosomen.

Homologe chromosomen

Paren van chromosomen (vaak voorgesteld met rood en blauw) die overeenkomstige informatie bevatten.

Centriolen

Structuren die ontbreken bij plantencellen maar aanwezig zijn bij dierlijke cellen voor de vorming van de spoelfiguur.

Actinefilamenten

Onderdeel van het cytoskelet dat betrokken is bij de celstructuur tijdens de profase van planten.

Microtubuli

De eiwitstructuren waaruit de spoelfiguur wordt opgebouwd.

Celwand

Stevige structuur bij plantencellen die insnoering verhindert en de vorming van een celplaat noodzakelijk maakt.

Variatie

Het resultaat van meiose dat belangrijk is voor het overleven van de soort bij veranderingen in de omgeving.

Eicellen

De vrouwelijke gameten gevormd via meiose.

Zaadcellen

De mannelijke gameten gevormd via meiose.

DNA-schade

Een mogelijke reden waarom cellen permanent in de $G0$-fase blijven.

Nucleotiden

Bouwstenen van $DNA$ die worden aangemaakt tijdens de $G1$-fase.

Eiwitsynthese

Een kernactiviteit van de cel tijdens de normale werking in de interfase.

Groei en ontwikkeling

Het eerste genoemde belang van de mitotische celdeling.

Herstel

Functie van mitose gericht op het repareren van beschadigde weefsels.

Vervanging

Functie van mitose om afgestorven cellen in het organisme te vervangen.

Eukaryoten

Organismen met cellen die een celkern bezitten, waar de besproken celcyclus plaatsvindt.

Cytoplasmadeling

De letterlijke betekenis van de term cytokinese.

Celkerndeling

De algemene term voor processen zoals mitose en meiose.

Dochtercellen

De twee nieuwe cellen die ontstaan na de volledige celdeling.

Nucleus

De celkern waarin het genetisch materiaal zich bevindt.

Gap 1

De volledige naam voor de $G1$-fase.

Gap 2

De volledige naam voor de $G2$-fase.

Gap 0

De rustfase buiten de actieve celcyclus.

Ribosomen

Structuren gevormd door $rRNA$ die essentieel zijn voor eiwitproductie.

Klonen

Een vorm van ongeslachtelijke voortplanting waarbij nakomelingen genetisch identiek zijn.

Omkeerbaar (fase)

Kenmerk van de $G0$-fase wanneer er weer een nieuwe celdeling voorkomt.

Membraanmateriaal

Nodig voor de vorming van nieuwe celkernen en organellen, aangemaakt in de $G2$-fase.

Pool (cel)

De tegenovergestelde zijden van de cel waarnaar chromosomen worden getrokken tijdens de anafase.

Insnoeringsgroeve

De inkeping die ontstaat bij dierlijke cellen wanneer microfilamenten samentrekken.

Koolhydraatrijk materiaal

De inhoud van de blaasjes die de celplaat vormen bij planten.

Celverlenging

Proces in de anafase waarbij steundraden asterfiguren van elkaar wegduwen.

Continu proces

De aard van de mitotische celdeling, ondanks dat er onder de microscoop fasen te onderscheiden zijn.

Erfelijk identiek

Toestand van dochtercellen na mitose, tenzij er mutaties zijn opgetreden.

$$2n = 4$$

Het aantal chromosomen in de cel op de voorbeeldafbeelding in de transcriptie.

Cytoskelet

Het netwerk van eiwitten dat opnieuw gevormd wordt in de telofase nadat de spoelfiguur is afgebroken.