LISA - Inntaka fæðu 31.ágúst

Hvaða meginþættir geta stuðlað að offitu (obesity)?

Erfðir, aukin kaloríuinntaka og aðgengi að orkuríkum mat, minni orkueyðsla og kyrrseta geta öll stuðlað að offitu.

Hvað er NEAT (nonexercise activity thermogenesis)?

Orkueyðsla vegna daglegrar hreyfingar sem telst ekki formleg líkamsrækt, t.d. ómeðvituð hreyfing og vöðvaspenna.

Hvað sýndi rannsókn Levine (2009) um NEAT og þyngdaraukningu?

Þátttakendur fengu 1000 auka hitaeiningar á dag í 8 vikur. Munur á aukningu NEAT tengdist því hversu miklum fituvef einstaklingar bættu á sig.

Hvað benda tvíburarannsóknir til um erfðir og líkamsþyngd?

Að um 45-85% af breytileika líkamsþyngdar megi rekja til erfða. Erfðir geta m.a. haft áhrif á almenna virkni, matarlyst og efnaskipti.

Hvaða áhrif getur skortur á leptíni haft?

Leptín hefur áhrif á hungurtilfinningu og skortur á því getur því haft áhrif á stjórnun fæðuinntöku. Leptínmeðferð virkar þó aðeins hjá ákveðnum hluta fólks með offitu.

Hvað er Roux-en-Y gastric bypass (RYGB)?

Hjáveituaðgerð á maga þar sem rúmmál magans er minnkað með því að búa til lítinn poka í efri hluta magans.

Hvaða hlutverki gegnir dópamín í tengslum við fæðu?

Dópamín tengist styrkingu og vellíðunartilfinningu og getur því haft áhrif á hegðun tengda fæðuinntöku.

Hvaða hlutverki gegnir CRH?

CRH tengist streitu og fráhvarfseinkennum og getur því komið að áhrifum streitu á hegðun.

Hvaða áhrif hafa GLP-1 lyf?

Þau hægja á magatæmingu, auka insúlín og minnka glúkagon. Klínískt geta þau stuðlað að þyngdartapi og eru einnig notuð við sykursýki.

Hvað er lystarstol (anorexia nervosa)?

Átröskun sem felur í sér óraunhæfar áhyggjur af þyngd, mikla takmörkun á fæðuinntöku og oft áráttukennda hreyfingu. Hún getur leitt til sveltis og er mun algengari meðal kvenna en karla.

Hvað er lotugræðgi (bulimia nervosa)?

Átröskun sem einkennist af sveiflum í áti og svelti og oft fylgja framkölluð uppköst eða notkun leiða til að framkalla niðurgang. Hún getur einnig komið fram hjá einstaklingum með lystarstol.

Hvað er lotuofátsröskun (binge eating disorder)?

Átröskun þar sem einstaklingur borðar mikið magn fæðu á stuttum tíma og upplifir stjórnleysi yfir matarhegðun.

Hvaða fjórir þættir eru nefndir sem hugsanlegar orsakir átraskana?

1. Breytingar á heila

2. Einkenni sveltis

3. Ofþjálfun

4. Erfðir

Hvaða breytingar geta sést í heila einstaklinga með átröskun?

Eyðing eða minnkun heilavefs getur komið fram og einstaklingar með átröskun geta verið með stækkuð heilahólf (ventricles) miðað við heilbrigða einstaklinga.

Hvernig var rannsóknin á áhrifum sveltis framkvæmd?

36 heilbrigðir karlmenn fengu aðeins 50% af fyrri matarskömmtum sínum í 6 mánuði og misstu um 25% af líkamsþyngd sinni.

Hvaða áhrif hafði svelti á hugsun og hegðun þátttakenda?

Þeir urðu sífellt uppteknari af mat, hegðun þeirra í kringum mat breyttist, þeir söfnuðu meðal annars mat og urðu pirraðri. Einkennin jukust eftir því sem þeir misstu meiri þyngd.

Hvað bendir sveltisrannsóknin til um sum einkenni átraskana?

Að sum einkenni sem sjást hjá einstaklingum með átraskanir geti verið afleiðing sveltis sjálfs, en ekki endilega upphafleg orsök átröskunarinnar.

Hvaða tengsl geta verið milli sveltis og ofþjálfunar?

Rottur sem eru sveltar auka virkni sína í hlaupahjóli. Þetta bendir til þess að aukin hreyfing geti sjálf verið viðbragð við svelti.

Hver er ein möguleg skýring á aukinni virkni við svelti?

Ein tilgáta er að þegar fæða skortir aukist hreyfing vegna þess að lífveran þarf að leita að mat.

Hvað benda tvíburarannsóknir til um átraskanir?

Þær benda til þess að erfðir gegni mikilvægu hlutverki í þróun átraskana.

Hjá hvoru kyninu eru átraskanir algengari?

Átraskanir eru algengari meðal kvenna.

Hvernig getur svörun við svelti verið ólík hjá körlum og konum?

Samkvæmt glærunum borðuðu karlar meira í næstu máltíð til að bæta upp fyrir sveltið, en konur borðuðu minna.

Hvaða meðferðir eru nefndar við átröskunum?

Hugræn atferlismeðferð (Cognitive Behavioral Therapy; CBT/HAM) og lyfjameðferð.

Hvaða meðferð hefur samkvæmt glærunum skilað bestum árangri?

Hugræn atferlismeðferð (HAM).

Hversu árangursrík er lyfjameðferð við átröskunum samkvæmt glærunum?

Lystaukandi lyf hafa ekki skilað miklum árangri.

Hvað þarf að hafa í huga varðandi meðferð átraskana?

Meðferð getur verið erfið og tekið langan tíma.