H10+11+12+13+14

van WOI tot koude oorlog in cuba

vredesconferentie van parijs 1919

vooral grootmachten en landen van de oorlog = ZONDER OR, duitsland, sovjets en oostenrijk (duitsland nu weimerrepubliek)

3 grote spelers

1. clemenceau FR: zware straffen, herbetalingen, elzas-lotharingen terug => opnieuw veiligheid door duitsland intern te verzwakken + en er allianties tegen te maken

2. lloyd george VK = terug naar originele wereldorde maar druk over bestraffen: meer gematigd (vreedse voor revanchisme)

3. wilson verliezers van conflicten herintegreren en geen geheime democratie (economisch, politiek…) 14 punten plan, volkenbond, zelfbeschikkingsrecht (niet in kolonies)

3 fasen van et vredesverdrag van parijs 1919

1. 1919: vredesconferentie met alle landen behalve de verliezers (duits, OR, oost, sovj) over nieuwe vredesarchitectuur → trilaterale vedragen + machtsevenwicht tss de big 3 (VS, VK, Fr) + diplomatische volkenbond

2. 1920-1924: VS trekt zich terug uit versailles + volkenbond (isolationisme) → frankrijk = volledig alleen voor duitse controle → ruhr-bezetting met hyperinflatie!!!! + cordon sannitaire (hitler), vedragen liggen stil

3. dawes plan 1924: liberale omdraai, weer vrede en herstel door economische interdependentie, einde ruhr bezetting

→ schade al aangebracht, hitler begint populair te worden, bierkellerputsch 1923 (hitler probeert via coup de macht te nemen in munchen)

→ maar duitsland = 1926 permanent lid vd volkenbond + rijnland pact (erkent vrijwillig nieuwe grenzen)

dolkstootlegende

idee onstaan in duitse weimerrepubliek = oorlog mislukt door veraad op thuisfront en door de joden, extremisme en wanhopigheid, enorme armoede en destructie

verdrag van versailles 1919

= echte afspraken over duitsland

• herbetalingen & oorlogsschuld

• leger beperkt tot 100.000

• militair vrij rijnland

• gebiedsverlies

3 grote verdagen 1920

1. verdrag van saint-germain (oostenrijk opbreken)

2. verdrag van trianon (hongarije opbreken)

3. verdrag van sevre!!! 1922 (OR opbreken): onafhankelijke landen of onder leiding van andere eu landen

1922!!!

• opkomst mussolini

• ontstaan vd sovjet uni

• ottomaans rijk ten einde in verdrag van sevres 1922 → werd turkije

• 1 jaar later: eerste geweldadige coupe van hitler in munchen

falen vd volkenbond

1929: wallstreet crash: economische crisis in VS wordt wereldwijde crisis

1931: japanse inval op mantsjoerije → geen enkele grootmacht doet interventie = blunder vd volkenbond

1933: hitler verkozen in duitsland (stijgend nationalisme en woede over WOI)

1935: mussolini valt ethiopie binnen (geen reactie)

1936-1937: hitler overtreedt versailles afspraken: hermilitarisering vh rijnland, maakt niet-aanvalspact met polen, vlootakkoord met VK & verlaat volkenbond (weinig reactie)

1936: spaanse burgeroorlog met franco (steun hitler & mussolini)

1937: japans-chinese oorlog (mantsjoerije)

WOII belangrijkste punten

• 1938: Anschluss van oostenrijk bij hitler + akkoord van munchen. appeasement politiek (sudetenland naar hitler)

  1939: hitler bezet tsjecho-slovakije = point of no return !!! bezorgheid van VK + molotov-ribbentroppact (geheim polen verdelen tss duitlsand en ussr + niet-aanvalsverdrag) HITLER VALT POLEN BINNEN

  => VK,Fr verklaren oorlog

• 1941: operatie barbarossa: duitsland ussr binnenvalt (molotov-ribbentrop?)

• 1941: japanse aanval op pearl harbour → VS sluit zich aan bij WOII

• augustus 1945: atoombommen hiroshima en nagasaki = einde van WOII

waarom geen echte reactie op hitler

1. angst en onwetendheid: voor nieuwe oorlog en voor dominantie van hitler, angst dat militair nog niet klaar was na WOI

2. politiek per land: VK deed aan appeasement politiek (wraak), frankrijk wou sterk bestraffend beleid (verzwakking) vs deed aan isolationisme (tot aan dawes-plan) + opportunisme op de balkan (verdragen)

3. begrip voor de eisen: extreme armoede, instabiliteit, chaos en lijden, begrijpelijk dat hitler beter wil voor duitsland (versailles = onrechtvaardig)

4. naiviteit = ideologie werd niet serieus genomen, was ergens goede buffer tegen communisme

munchen syndroom

na akkoord van munchen (met veel toegevingen)

munchen-syndroom = nooit meer toegevingen doen aan agressoren, werkt heel averechts

= zijn onderhandelingen appeasement politiek of eerlijke diplomatie (zoals rijnlandpact)

3 grote overwinnaars v WOII

→ komen samen op conferentie van jalta en potsdam 1945

1. vs (truman): veilige open wereldorde + zelfbeschikkingsrecht, geen isolationisme (weer wallstreet crash)

2. vk (churchill): neutraal, willen buffer tegen ussr en band met vs + status behouden

3. ussr (stalin) trauma, geen westerse invasie meer door genoeg oost-europese bufferzones (barbarossa zwaar geraakt)

→ enorm gepolariseerd: communisme vs. kapitalisme en machtsevenwicht en (vk: koloniale expansies) vs. grootmacht in europa (nu wel ook zelfbeschikkingsrecht voor kolonies)

conferentie van jalta en potsdam 1945

= overleg over nieuwe wereldorde, afhandeling van polen + duitsland

• polen krijgt zgz vrije verkiezingen maar stalin breekt belofte (wou polen als communistische bufferstaat)

• bezettingszones in duitsland (berlijn) en oostenrijk vastgelegd: VS, VK, Fr, USSR

belangrijkste begin van koude oorlog

• 1945: bezettingszones van VS, USSR, Fr en VK vastgelegd (in duitsland, oostenrijk en berlijn)

• 1946: => eerste vermelding van ijzeren gordijn in truman speech

• 1947: truman doctrine (militaire steun tegen communisme: domino-effect vermijden) + marschallplan: economische steun voor west-duitsland en alle andere verzwakte landen (ook ussr, wordt geweigerd)

• 1948: praagse coup door ussr

• 1948-1949= berlijnse blokkade + luchtbrug (voedsel en steunpakketen via vliegtuigen in berlijn) stalin geeft op (brain drain)

• 1949: duitsland = BRD + DDR, formeel verdeeld tussen bezette ussr en bondskanselier

• 1949: mao zedong aan macht in china = CCP volksrepubliek china (boeren>)

• 1949: oprichting vd navo: militair pact tussen kapitalistisch-westerse landen en de BRD (keep americans in, russians out and germans down)

• 1955: als reactie richt ussr de warschaupact op (ussr, ddr, polen, tjsecho-slovakije, hongarije, bulgarije en albanie)

navo vs. warshaupact

containment politiek

= het idee dat men bepaalde ideologieen moet onderdrukken en zo klein mogelijk houden → door vrije volkeren te steunen en te beschermen + allianties vormen tegen ideologie (communisme)

=> domino-effect van communisme vermijden (waait over naar buurlanden en wordt steeds groter en groter)

communisme na stalin

• 1953: stalin sterft, chroestjov wint = wil destalinisering (tegen misdaden), wil vreedzame coexistentie met kapitalisme ipv revolutie (meer socialistisch)

• 1956: polen gerehabiliteerd via nationale weg naar socialisme (eigen weg) blijft in warschaupact + hongaarse opstand: onafhankelijk & uit warschaupact, invasie en nagy later geexecuteerd

→ geen ingreep v eisenhower ondanks rollback politiek (niet enkel containen maar actief terug dringen)

• 1961: berlijncrisis, ussr eist oplossing en dreigt met opnieuw blokkade (tegen drain naar het westen) → bouw van berlijnse muur = erkenning van nieuwe status quo (beter dan oorlog)

in het oosten:

• sino-sovjet breuk 1961: mao zedong: great jump forwards (snelle industrialisering voor onafhankelijkheid) geen fan van chroestjovs gematigd beleid → USSR steunt india tegen china in grensoorlog 1969!!!!

• 1968: praagse lente = regimewissel in praag + opstanden met dubcek: humanitair socialisme in systeem maar wel nog warschaupact (meer democratie)

(zelfs gematigde hervorming onaanvaardbaar zonder USSR)

• brezjnev-doctrine = militaire interventie als land USSR wil verlaten (praag)

= eigen weg naar socialisme (polen) MAAR absolute loyaliteit en respect voor grenzen ussr (hongarije)

atoomwapens

van 1945 tot 1949: amerikaanse monopolie

1949: eerste atoomwapen USSR (nog stalin), baruchplan verworpen

1952 vs + 1955 ussr = waterstofbommen, veel krachtiger

1953-61= massive retaliation v eisenhower: elke sovjet aanval bestrijden met nucleaire afschrikking (ipv leger) + ingebeelde voorstand van USSR (sputnik raket)

1961: kennedy = flexible response (eerst zachtere reacties: diplomatiek, economie…) nucleaire pariteit

1962 = cubaanse rakettencrisis castro (toen communistische revolutie in cuba ⁓ USSR door VS inmenging (varkensbaai poging)

vs ontdekt sovjet raketbases op cuba gericht op VS, kennedy wil zeeblokkade opzetten en zelf kernwapens gericht op USSR!!!!

nog net diplomatisch opgelost (door kennedy)

ussr en vs halen kernrakketten weg (geheim in turkije) + belofte om nooit invasie te plegen

eindfase: MAD

= mutually assured destruction → iedereen bewust van het feit dat ze elkaar kunnen verwoesten en mogelijks de rest van de wereld

goede afschrikkingsfactor voor het gebruik van kernwapens = uiteindelijke basis voor stabiliteit door ontwapeningsverdragen zoals SALT of SALT 2

zachter bestuur van chroestjov maar toch kernraketten?

kon in 1 klap achterstand met vs inhalen (ook van navo) & tegengewicht voor vs raketten

en cubaanse revolutie veiligstellen (communisme)

goed voor concurrentie met mao zedong (toch superieur beleid)

wou geen 3rde oorlog en haalde daarom toch raketten weg (liever beide geen voorstand dan 1) (castro wou wel doorvechten)

snel overzicht koude oorlog

heel korte vrede na WOI die ondergaat aan het fascisme en hitler = WOII, na WOII wordt duitsland, berlijn en oostenrijk bezet door verschillende grootmachten, het voornamelijkst door de VS en de USSR (1922)

koude oorlog begint in duitsland en europa:

• conflicten ontstaan tussen bezettingszones & VS activeert trumandoctrine en marshallplan, stalin doet mislukte blokkade in berlijn => officiele oprichting van BRD en DDR!!

• 1949: oprichting vd NAVO + 1955: toetreding van BRD => als reactie oprichting vh warshaupact 1955 (en ook eerste ussr kernwapens)

schuift langzaam op naar het zuiden

• 1961: na stalins dood bouw vd berlijnse muur door chroestjov (tegen drain)

• 1962: cubaanse kernwapencrisis

• 1945-1950 chinese burgeroorlog en verdeling van korea

• 1961-1973: vietnam oorlog

• jaren 70: meer communisme in afrika, zuid-amerika en midden oosten => interventie door VS

• jaren 80: weer belang voor kernwapens, neoliberalisme

diplomatische onderhandelingen en verlossen (en uiteindelijk intrekken) van containment politiek & communisme leidt tot het einde van de koude oorlog en de val van de berlijnse muur in 1989 (en uiteindelijk ook de val vd USSR)