1. Prahistoria, Mezopotamia, Egipt

Od kiedy trwa historia psychologii (naukowej)?

Początek w 1879 r. - otwarcie laboratorium eksperymentalnego w Lipsku przez Wilhelma Wundta

Od kiedy trwa historia myśli psychologicznej?

Przyjmijmy 4 tys. lat, bo nie ma starszych dowodów materialnych. Chociaż trwa pewnie tak długo, jak historia ludzkości.

Dane historyczne to:

Zabytki kultury materialnej i teksty

Jakie są 2 wizje dziejów?

Personalistyczna i naturalistyczna. Są współwystępujące.

Historiografia

Metody, zasady i koncepcje prowadzenia studiów historycznych, krytyczne porównywanie różnych źródeł. W innym ujęciu twórczość historyków (dziejopisarstwo).

Wizja personalistyczna dziejów

Dzieje tworzone przez wybitne, wielkie jednostki. Dzieje są dziełem postaci dziejowych, np. cesarza Justyniana.

Wizja naturalistyczna dziejów

Dzieje kształtowane przez klimat epoki - warunki gospodarcze, polityczne, społeczne (Zeitgeist). Splot czynników polityczno-gospodarczo-społecznych stwarza sprzyjające warunki dla pewnych zdarzeń. Procesy przekraczające życie jednego człowieka.

Znaczenie I wojny światowej dla psychologii

Rozwój testów inteligencji i metodologii (poszukiwanie zdolnych żołnierzy w USA)

Znaczenie II wojny światowej dla psychologii

Narodziny ergonomii (z optymalizacji pracy celników) i rozwój koncepcji popędu śmierci u Freuda.

Koncepcja afrykańska powstania człowieka

Człowiek pojawił się jednorazowo w Afryce, wyemigrował stamtąd ok. 2 mln lat temu. Bardziej prawdopodobna.

Koncepcja poligeniczna powstania człowieka

Równoczesne powstanie człowieka w różnych regionach świata. Mniej prawdopodobna.

Kiedy i przez kogo wynaleziono pismo?

Ok. 3500-3000 p.n.e. (5,5 l.t.) przez Sumerów w Mezopotamii - koniec prahistorii

Kto i kiedy nadał ludziom nazwę homo sapiens?

Karol Linneusz, 1758 r.

Protopismo

Przekazuje ograniczone informacje, nie odwzorowuje mowy

Od kiedy człowiek opanował ogień?

Od ok. 125 000 lat temu

Od kiedy ludzie posługują się mową?

Od ok. 50-100 tys. lat temu

Totemizm

Pierwsze religie. System wierzeń i instytucji społeczno religijnych oparty na mistycznej więzi grupy ludzi (klanu) z totemem (zwierzęciem, rośliną lub przedmiotem).

Animizm

Pierwsze religie. Wiara, że wszystko w naturze (przedmioty, zwierzęta, zjawiska) posiada duszę lub ducha - można np. modlić się do ducha zwierzęcia zanim się na niego zapoluje.

Kiedy zaczął się holocen?

Ok. 16 tys. lat temu

Co spowodował holocen?

To ocieplenie klimatu, ustąpienie lodowca. Umożliwiło to przejście społeczności od zbieracko-łowieckich do rolniczo-pasterskich (np. w Mezopotamii).

Kto i kiedy - pierwsza zaawansowana cywilizacja?

Sumerowie w Mezopotamii, ok. 6 tys. lat temu. Potem Sumer i Akad.

Pierwsze szkoły w historii

5 tys. lat temu (3 p.n.e.) w Sumerze (Akad i Asyria też). Dla pisarzy: urzędników, literatów, uczonych. Z biegiem czasu dwustopniowe i dla każdego wolnego człowieka, a później nawet dla kobiet.

Szkoły w Sumerze, Akadzie i Asyrii - co ceniono?

Pilność, wytrwałość, pracowitość.

Enheduanna

Córka Sargona z Akadu, pierwsza znana z imienia kobieta-pisarka

Najważniejsze teksty starożytnej Mezopotamii

Kodeks Hammurabiego, Epos o Gilgameszu

Kodeks Hammurabiego

Pierwsza zapisana próba spisania prawa zwyczajowego i nadania stałości systemowi sprawiedliwości przez króla Babilonii + wartości literackie.

Zróżnicowanie rodzaju kary w zależności od statutu społecznego ofiary i sprawcy (równość wobec prawa została wymyślona w Chinach i nawet w czasach napoleońskich nie wydała się społeczeństwu nadmiernie przekonująca)

Epos o Gilgameszu

Jedno z pierwszych dzieł literackich (XVIII-XV w. p.n.e.), o pragnieniu nieśmiertelności, śmierci, pokonywaniu przeszkód, przyjaźni, SNACH przepowiadających przyszłość, potopie. Przyjaciel - Enkidu, nieśmiertelny bóg - Utnapiszti (kiedyś śmiertelny).

Utnapiszti

Bóg, który był kiedyś śmiertelny - dowód dla Gilgamesza, że życie wieczne jest możliwe

Człowiekowate (hominidy) istnieją od:

co najmniej 7 000 000 lat → start prAhistorii (a koniec z nastaniem pisma, czyli ok. 5,5 tys. lat temu najwcześniej)

Pierwsi ludzie istnieją od:

2 500 000‒2 000 000 lat (temu) - jeszcze NIE homo sapiens, a h. habilis

Homo sapiens istnieje od:

250 000‒200 000 lat (temu)

Podstawowe właściwości psychiczno-behawioralne homo sapiens ma od:

50 000 lat (temu) lub miał od początku (ok. 200 tys.)

Kiedy zaczyna się i kończy prAhistoria

Start z pojawianiem się człowiekowatych (hominidów, ok. 7 mln l.t). Koniec z nastaniem pisma, czyli ok. 5,5 tys. lat temu najwcześniej.

Pierwszy znany z imienia człowiek

Iry-Hor, faraon egipski

Dawna nazwa Egiptu

Kemet - czarna ziemia

Szkoły w starożytnym Egipcie

Jak w Sumerze - ceniono pisarzy. Nauka miała różne stopnie zaawansowania (podstawowy to opanowanie hieroglifów). Ceniono: pilność, posłuszeństwo. Metodą nauczania BICIE.

Wierzenia starożytnego Egiptu

Niezwykle silna i skomplikowana wiara w życie po śmierci wraz z ideą (nie zawsze udanego!) zmartwychwstania oraz postacią boga-męczennika, który zabity wrócił do życia (Ozyrys).

Ozyrys

Bóg-męczennik w wierzeniach egipskich, zabity przez Seta, rozczłonkowany na 14 części. Izyda je znajduje, scala i tak wskrzesza Ozyrysa.

Egipska dusza - pięć składowych

ib (serce), szeut (cień), ren (imię), ba (osobowość), ka (iskra życiowa)

Egipska dusza - serce

ib - emocje, myśli, zamiary, wola (emocjonalno-motywacyjny komponent). Po śmierci kładzione na szali przez bogini Ma’at.

Egipska dusza - cień

szeut - twór duchowy. Po śmierci złego człowieka, jego cień szaleje po świecie jako upiór. Cień miał pozostawać w magicznym związku z osobą, która go rzuca.

Egipska dusza - imię

ren - magiczna tożsamość, gwarancja istnienia. Znajomość prawdziwego imienia daje władzę nad duszą. Dusza żyje w świecie astralnym tak długo, jak długo imię człowieka będzie wymawiane - dlatego pisano imiona na grobach.

Egipska dusza - osobowość

ba - unikalny charakter. Upersyfikowany jako ptak, który po śmierci wylatuje z grobu. (niektóre wyjątkowo budowle - piramidy też miały ba)

Egipska dusza - iskra życiowa

ka - duchowa iskra ożywiająca ciało lub niematerialne odbicie ciała (ciało w planie duchowym). Za życia podtrzymywane jedzeniem i piciem. Opuszcza ciało (ha) w chwili śmierci.

Egipska dusza - cud pośmiertny

Akh - jeśli sąd pośiertny pozytywny, to świetlisty błogosławiony duch – żywy intelekt, który może działać i w świecie materialnym. Wyobrażeniem ibis.

Po śmierci: wyrok trybunału wszystkich bogów pod przewodnictwem Ozyrysa – ważą duszę na wadze i jeśli serce przeważy piórko to umierało się na wieki.

Co ciekawe, jak Bogowie zapytają się, czy zrobiliśmy coś złego (a zrobiliśmy) to należy kłamać i zaprzeczać, wówczas ma się szansę (brak judaochrześcijańskiej koncepcji sprawiedliwości)

Egipt - pierwsze na świecie dialogi filozoficzne

Złamane życie - dialog wewnętrzny duszy z ciałem w obliczu nieszczęścia, pesymistyczny - ciało próbuje przekonać duszę do samobójstwa, bo życie jest klęską, rozczarowaniem i cierpieniem.
Oko słoneczne

Egipt - przełomowe koncepcje na tamte czasy

carpe diem - pojawiały się czasem takie głosy, pomimo tego że kultura egipska była raczej kultem śmierci.

po raz pierwszy koncepcja, że funkcje psychiczne lokują się w mózgu.