vwo 3 ak h3.1 uitgebreid

Wat is uniek aan de ligging van Chili?

Chili is een zeer lang en smal land aan de westkant van Zuid-Amerika, ingeklemd tussen de Grote Oceaan in het westen en het Andesgebergte in het oosten.

Hoe lang is Chili ongeveer?

Ongeveer 4.500 km.

Hoe breed is Chili gemiddeld?

Ongeveer 170 km.

Waar ligt Chili?

In het zuidwesten van Zuid-Amerika, langs de Grote Oceaan.

Tussen welke twee belangrijke gebieden ligt Chili?

Tussen de Grote Oceaan en het Andesgebergte.

Wat is een gevolg van de grote lengte van Chili?

Chili heeft veel verschillende klimaten en landschappen.

Op welk halfrond ligt Chili?

Op het zuidelijk halfrond.

Waarom zijn de seizoenen in Chili tegenovergesteld aan die in Nederland?

Omdat Chili op het zuidelijk halfrond ligt.

Wanneer is het winter in Chili?

Van juni tot en met augustus.

Wanneer is het zomer in Chili?

Van december tot en met februari.

Welke vier belangrijke klimaten komen in Chili voor?

Een droog klimaat in het noorden, een mediterraan klimaat rond Santiago, een gematigd zeeklimaat in het zuiden en een hooggebergteklimaat in de Andes.

Hoe verandert het klimaat als je van noord naar zuid door Chili reist?

Het wordt steeds kouder en natter.

Welk klimaat heeft het noorden van Chili?

Een extreem droog klimaat.

Welke woestijn ligt in het noorden van Chili?

De Atacama.

Wat is bijzonder aan de Atacama?

Het is een van de droogste gebieden op aarde; sommige weerstations hebben er nog nooit regen gemeten.

Welk klimaat heeft het gebied rond Santiago?

Een mediterraan klimaat.

Wat zijn kenmerken van een mediterraan klimaat?

Warme, droge zomers en korte, milde winters met regen.

Welk klimaat heerst in het zuiden van Chili?

Een gematigd zeeklimaat, met in de zomer een wat drogere periode.

Welk klimaat komt voor in de Andes?

Een hooggebergteklimaat.

Welke drie factoren bepalen vooral het extreem droge klimaat in het noorden van Chili?

Het subtropische hogedrukgebied boven de Grote Oceaan, de koude Humboldtstroom en het Andesgebergte.

Wat is het subtropische maximum?

Een gebied met hoge luchtdruk dat tussen ongeveer 25° en 45° Z.B. voor de kust van Chili ligt.

Wat gebeurt er met lucht bij een hogedrukgebied?

Lucht daalt vanuit de hogere luchtlagen naar beneden en stroomt aan het aardoppervlak weg.

Waarom leidt dalende lucht tot weinig neerslag?

Dalende lucht warmt op, zet uit en kan daardoor meer waterdamp bevatten. Bewolking lost op en er valt weinig of geen neerslag.

Waarom is er bij een hogedrukgebied weinig bewolking?

Dalende lucht warmt op, waardoor de relatieve luchtvochtigheid afneemt en bewolking oplost.

Wat is de Humboldtstroom?

Een koude zeestroom die vanaf de Zuidpool langs de westkust van Zuid-Amerika naar het noorden stroomt.

Waarom is de Humboldtstroom koud?

Het water komt vanuit het koude gebied rond de Zuidpool.

Wat doet de Humboldtstroom met de lucht boven de oceaan?

De koude zeestroom koelt de lucht boven de oceaan af.

Waarom zorgt de Humboldtstroom voor weinig neerslag?

Koud zeewater verdampt weinig, waardoor er weinig waterdamp beschikbaar is om neerslag te vormen.

Tot ongeveer welke breedte heeft de Humboldtstroom invloed op de droogte?

Tot ongeveer 25° Z.B.

Waarom is het water van de Humboldtstroom belangrijk voor vissen?

Het koude water bevat veel zuurstof en voedingsstoffen, waardoor er veel vissoorten kunnen leven.

Wat doet het Andesgebergte met vochtige lucht uit Argentinië?

Het houdt de vochtige lucht tegen en dwingt deze om te stijgen.

Wat zijn stuwingsregens?

Neerslag die ontstaat doordat vochtige lucht tegen een gebergte omhoog wordt gedwongen, afkoelt en condenseert.

Aan welke kant van de Andes ontstaan in het noorden van Chili stuwingsregens?

Aan de oostkant van de Andes.

Wat is een regenschaduw?

Een gebied aan de lijzijde van een gebergte waar weinig neerslag valt doordat de lucht aan de andere kant al veel vocht heeft verloren.

Waarom ligt Chili in de regenschaduw van de Andes?

Vochtige lucht uit de richting van de Atlantische Oceaan regent uit aan de oostkant van de Andes, waardoor de lucht daarna veel droger is wanneer deze Chili bereikt.

Welke wind overheerst ten zuiden van 40° Z.B.?

De westenwind.

Waarom is het zuiden van Chili natter?

Winden vanaf de Grote Oceaan brengen vochtige lucht aan. Deze lucht stijgt tegen de westkant van de Andes en veroorzaakt stuwingsregens.

Wat betekent aanlandige wind?

Wind die vanaf de zee naar het land waait.

Wat betekent aflandige wind?

Wind die vanaf het land richting zee waait.

Waarom is het noorden van Chili extreem droog?

Het subtropische hogedrukgebied zorgt voor dalende, opwarmende lucht; de koude Humboldtstroom zorgt voor weinig verdamping; en de Andes veroorzaakt een regenschaduw.

Leg uit hoe de drie factoren samen de Atacama droog houden.

Het hogedrukgebied zorgt voor dalende en droge lucht, de Humboldtstroom zorgt voor weinig verdamping en de Andes houdt vochtige lucht uit het oosten tegen. Daardoor valt er bijna geen neerslag.

Waarom kan er aan de westkust van Chili toch mist voorkomen ondanks de extreme droogte?

Koude lucht boven de Humboldtstroom kan laaghangende bewolking en mist veroorzaken.

Wat is camanchaca?

Laaghangende mist aan de westkust van Chili die ontstaat wanneer vochtige lucht vanaf de Grote Oceaan het land binnenkomt.

Hoe kan de camanchaca worden gebruikt voor waterwinning?

Met speciale netten worden kleine waterdruppeltjes uit de mist opgevangen. De druppels condenseren en worden verzameld in opslagtanks.

Wat betekent condenseren?

Een gasvormige stof verandert in vloeistof, bijvoorbeeld waterdamp die verandert in waterdruppels.

Waarvoor wordt water uit de camanchaca gebruikt?

Het kan via opslagtanks en leidingen naar dorpen worden gebracht.

Welke problemen veroorzaakt de extreme droogte in de Atacama?

Er is weinig water voor landbouw en steden, vruchtbare landbouwgrond kan verdwijnen en mijnstadjes hebben moeite om voldoende water te krijgen.

Wat wordt er onder andere in de Atacama gedolven?

Salpeter.

Waarvoor is salpeter belangrijk?

Voor de productie van kunstmest.

Wat is El Niño?

Een periode waarin het zeewater voor de kust van Peru en Noord-Chili gedurende langere tijd veel warmer is dan normaal.

Hoe vaak komt El Niño ongeveer voor?

Eens in de twee tot zeven jaar.

Wat betekent El Niño?

Het jongetje.

Waarom heet het verschijnsel El Niño?

De naam verwijst naar het kindje Jezus, omdat het verschijnsel vaak rond Kerstmis zijn hoogtepunt heeft.

Waar ligt het hoogtepunt van El Niño meestal?

Rond Kerstmis.

Wat gebeurt er met het zeewater tijdens El Niño?

Het zeewater voor de kust van Peru en Chili wordt warmer dan normaal.

Wat is het verschil tussen de normale situatie en El Niño?

In de normale situatie is het zeewater langs de westkust koud door de Humboldtstroom. Tijdens El Niño is het zeewater daar veel warmer dan normaal.

Wat gebeurt er met de verdamping tijdens El Niño?

De hogere zeewatertemperatuur zorgt voor meer verdamping.

Wat gebeurt er met de neerslag tijdens El Niño?

Er ontstaat meer neerslag, waardoor de kust van Chili te maken kan krijgen met overvloedige regen.

Welke gevolgen heeft El Niño voor Chili?

Overvloedige regen, overstromingen, vernielde oogsten, aardverschuivingen en modderstromen.

Waarom neemt de visvangst tijdens El Niño sterk af?

Het warme zeewater bevat minder zuurstof en verandert de omstandigheden waarin veel vissoorten leven.

Welke vissen worden tijdens El Niño vooral minder gevangen?

Onder andere ansjovis en sardientjes.

Met hoeveel kan de vangst van ansjovis en sardientjes tijdens El Niño afnemen?

Met ongeveer 70 tot 80%.

Welke dieren kunnen volgens de tekst juist veel voorkomen tijdens El Niño?

Haaien en kwallen.

Hoe kunnen vissers El Niño herkennen?

Als er veel haaien en kwallen zijn en de vangst van ansjovis en sardientjes sterk afneemt.

Waarom bevat koud zeewater meer zuurstof en voedingsstoffen?

Het koude water van de Humboldtstroom bevat veel zuurstof en voedingsstoffen, waardoor het gunstig is voor veel vissoorten.

Waarom kan El Niño leiden tot overstromingen?

Het warmere zeewater zorgt voor meer verdamping, waardoor meer waterdamp beschikbaar is en er meer neerslag valt.

Waarom kan El Niño leiden tot aardverschuivingen?

De overvloedige regen maakt de bodem nat en instabiel, waardoor hellingen kunnen gaan schuiven.

Welke gebieden in de wereld kunnen tijdens El Niño met droogte te maken krijgen?

Onder andere Zuidoost-Azië en India.

Wat kan El Niño veroorzaken aan de westkust van de Verenigde Staten?

Meer regen.

Wat kan El Niño veroorzaken in de Verenigde Staten wat betreft winters?

Mildere winters.

Wat gebeurt er met orkanen in de VS tijdens El Niño volgens de tekst?

Er komen minder orkanen voor.

Is El Niño alleen een verschijnsel van Peru en Chili?

Nee, El Niño heeft wereldwijd gevolgen.

Waarom heeft Chili zoveel verschillende klimaten?

Chili is ongeveer 4.500 km lang en strekt zich over veel breedtegraden uit. Daarnaast spelen de Grote Oceaan, de Humboldtstroom en het Andesgebergte een belangrijke rol.

Waarom is het klimaat in het noorden van Chili droger dan in het zuiden?

In het noorden spelen het subtropische hogedrukgebied, de koude Humboldtstroom en de regenschaduw van de Andes een sterke rol. Ten zuiden van 40° Z.B. brengen westenwinden juist vochtige lucht vanaf de oceaan.

Waarom is de westkust van Chili relatief droog terwijl er toch een oceaan naast ligt?

De koude Humboldtstroom zorgt voor weinig verdamping en het subtropische hogedrukgebied zorgt voor dalende lucht. Daardoor ontstaat weinig neerslag.

Waarom is de Atacama niet simpelweg droog omdat Chili dicht bij een woestijnklimaat ligt?

De droogte wordt veroorzaakt door meerdere factoren: het subtropische hogedrukgebied, de koude Humboldtstroom en de regenschaduw van de Andes.

Leg uit: hogedrukgebied → dalende lucht → opwarming → weinig neerslag.

Bij een hogedrukgebied daalt lucht. Tijdens het dalen warmt de lucht op. Warme lucht kan meer waterdamp bevatten, waardoor bewolking oplost en er weinig neerslag valt.

Leg uit: koude Humboldtstroom → weinig verdamping → weinig neerslag.

De koude Humboldtstroom koelt het zeewater en de lucht erboven. Koud water verdampt weinig, waardoor weinig waterdamp beschikbaar is voor wolken en neerslag.

Leg uit: Andes → regenschaduw → droog Chili.

Vochtige lucht wordt door de Andes gedwongen te stijgen en veroorzaakt stuwingsregen aan de oostkant. Aan de andere kant is de lucht droog, waardoor Chili in de regenschaduw ligt.

Leg uit waarom het zuiden van Chili veel natter is dan het noorden.

Ten zuiden van 40° Z.B. overheersen westenwinden die vochtige lucht vanaf de Grote Oceaan aanvoeren. Deze lucht stijgt tegen de Andes en veroorzaakt stuwingsregen.

Wat is het belangrijkste verschil tussen stuwingsregen en regen in een lagedrukgebied?

Stuwingsregen ontstaat doordat lucht tegen een gebergte omhoog wordt gedwongen; regen in een lagedrukgebied ontstaat door stijgende lucht in een gebied met lage luchtdruk.

Wat is de oorzaak-gevolgketen van El Niño voor de kust van Chili?

Zeewater wordt warmer → meer verdamping → meer waterdamp → meer neerslag → overstromingen, aardverschuivingen, modderstromen en schade aan landbouw.

Wat is de oorzaak-gevolgketen van El Niño voor de visserij?

Zeewater wordt warmer → minder zuurstof → leefomstandigheden voor veel vissen worden slechter → minder ansjovis en sardientjes → sterk lagere visvangst.

Waarom is El Niño een gevaar voor de landbouw in Chili?

Hoewel er meer neerslag valt, kan de overvloedige regen gewassen beschadigen en overstromingen en modderstromen veroorzaken.

Waarom is de ligging van Chili zowel een oorzaak van verschillen als een voordeel?

De lange ligging zorgt voor veel verschillende klimaten en landschappen, terwijl de Grote Oceaan en Andes het klimaat sterk beïnvloeden. De Humboldtstroom zorgt bovendien voor voedselrijk water met veel vis.

Noem de belangrijkste kenmerken van Chili die je op een toets moet kunnen noemen.

Chili is lang en smal, ligt aan de Grote Oceaan, wordt in het oosten begrensd door de Andes, ligt op het zuidelijk halfrond en heeft daardoor tegenovergestelde seizoenen.

Welke vier dingen moet je bij de leerdoelen over Chili kunnen uitleggen?

De unieke ligging van Chili, de verschillende klimaten, de factoren die de klimaten beïnvloeden en El Niño met het ontstaan en de gevolgen.