Ocena sposobu żywienia i stanu odżywienia

Zestaw kompleksowych fiszek z zakresu metod oceny stanu odżywienia, niedożywienia, niedokrwistości, osteoporozy oraz niedoborów witamin i składników mineralnych.

Ocena sposobu żywienia

Analiza zwyczajów żywieniowych, ilości i jakości spożywanej żywności, odpowiadająca na pytanie: Co i ile je pacjent?

Ocena stanu odżywienia

Ocena wpływu diety na organizm oraz wykrycie niedoborów lub nadmiarów składników odżywczych.

Stan odżywienia

Stan zdrowia wynikający ze zwyczajowego spożycia żywności, wchłaniania i wykorzystania składników odżywczych i nieodżywczych.

BMI (Body Mass Index)

Wskaźnik obliczany według wzoru $BMI = \text{masa ciała [kg]} / \text{wysokość ciała}^2 \text{ [m]}^2$, stosowany u dorosłych od $18.$ roku życia.

Otyłość kliniczna (The Lancet)

Stan przewlekłej choroby z konkretnymi objawami, takimi jak duszność, niewydolność serca, bóle stawów i trudności w codziennym funkcjonowaniu.

WHR (Waist/Hip Ratio)

Wskaźnik będący stosunkiem obwodu talii do obwodu bioder; wynik powyżej $1,0$ u mężczyzn lub $0,8$ u kobiet oznacza typ androidalny (jabłko).

BIA (Bioelektryczna Impedancja)

Nieinwazyjna metoda oceny składu ciała wykorzystująca różnice w oporności elektrycznej tkanek (tkanka beztłuszczowa przewodzi prąd, tłuszczowa jest izolatorem).

DEXA (Absorpcjometria rentgenowska)

Najdokładniejsza technologia pomiaru gęstości mineralnej kości ($BMD$) oraz składu ciała przy użyciu dwóch wiązek $RTG$ o różnych energiach.

NRS 2002 (Nutritional Risk Screening)

Narzędzie przesiewowe oceniające ryzyko niedożywienia na podstawie pogorszenia stanu odżywienia, nasilenia choroby i wieku (próg interwencji to $\ge 3\,pkt$).

MNA (Mini Nutritional Assessment)

Skala oceny stanu odżywienia przeznaczona głównie dla osób starszych; wynik poniżej $17\,pkt$ wskazuje na niedożywienie.

GNRI (Geriatric Nutritional Risk Index)

Wskaźnik ryzyka niedożywienia u seniorów obliczany na podstawie stężenia albumin oraz stosunku masy rzeczywistej do idealnej.

SGA (Subiektywna Ocena Stanu Odżywienia)

Metoda oceny stanu odżywienia oparta na wywiadzie i badaniu fizykalnym, klasyfikująca pacjenta jako $A$ (stan prawidłowy), $B$ (średnie) lub $C$ (ciężkie niedożywienie).

FFQ (Food Frequency Questionnaire)

Kwestionariusz częstości spożycia żywności, stosowany w epidemiologii żywieniowej do badania zwyczajowego spożycia.

Metoda chemiczno-analityczna

Metoda referencyjna o najwyższej dokładności, polegająca na analizie chemicznej duplikatów spożytych posiłków.

Healthy Eating Index (HEI-2020)

Wskaźnik jakości diety opracowany przez USDA, oceniający zgodność diety z zaleceniami $DGA$ w skali $0\text{--}100\,punktów$.

Test KIDMED 2.0

Narzędzie przeznaczone dla dzieci i młodzieży do oceny zgodności ich diety z modelem diety śródziemnomorskiej.

Metoda Wellnavi

Nowoczesna metoda fotograficzna polegająca na robieniu zdjęć posiłków telefonem i przesyłaniu ich do analizy dietetycznej.

Marasmus (Niedożywienie proste)

Typ niedożywienia spowodowany głodzeniem bez reakcji zapalnej, w którym albuminy mogą pozostawać w normie aż do stadium końcowego.

Kwashiorkor

Szybko rozwijające się niedożywienie wywołane ciężką chorobą lub urazem, objawiające się obrzękami i znaczną hipoalbuminemią.

Sarkopenia

Zespół uogólnionej i progresywnej utraty masy mięśni szkieletowych oraz ich siły.

Kacheksja

Złożony zespół metaboliczny charakteryzujący się ubytkiem masy ciała i atrofią mięśni, najczęściej związany z nowotworami lub AIDS.

Albumina

Marker przewlekłego niedożywienia o okresie półtrwania wynoszącym $18\,dni$; stanowi około $60\%$ białka całkowitego.

Prealbumina

Najczulszy biochemiczny marker niedożywienia, reagujący na niedobór białka już po ok. $3\,dniach$ (okres półtrwania to $2\,dni$).

Dysfagia

Utrudnienie lub niemożność przełykania pokarmów stałych, płynów lub śliny.

Niedokrwistość (anemia)

Zmniejszenie stężenia hemoglobiny ($Hb$), hematokrytu ($Ht$) i/lub liczby erytrocytów poniżej wartości referencyjnych.

Ferrytyna

Białko magazynujące żelazo, będące pierwszym wskaźnikiem jego niedoboru; jest też dodatnim białkiem ostrej fazy.

Niedokrwistość megaloblastyczna

Rodzaj anemii z obecnością makrocytów ($MCV > 100\,fl$), wynikający z niedoboru witaminy $B_{12}$ lub kwasu foliowego.

Choroba Addisona-Biermera

Niedokrwistość złośliwa spowodowana obecnością autoprzeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu Castle'a ($IF$).

Homocysteina

Aminokwas, którego podwyższone stężenie ($> 10\,\mu mol/l$) stanowi niezależny czynnik ryzyka miażdżycy i chorób zakrzepowych.

Osteoporoza

Układowa choroba szkieletu charakteryzująca się obniżoną masą kostną i zaburzoną mikroarchitekturą, prowadząca do łamliwości kości.

Remodeling kości

Ciągły proces przebudowy kości oparty na równowadze między osteoblastami (kościogeneza) a osteoklastami (resorpcja).

Kalcyfediol [25(OH)D]

Forma witaminy $D$ oznaczana we krwi w celu oceny zasobów ustrojowych tej witaminy.

Hipokaliemia

Niedobór potasu w surowicy ($< 3,5\,mmol/l$), objawiający się m.in. zaburzeniami rytmu serca i osłabieniem mięśni.

Hiponatremia

Niedobór sodu w surowicy ($< 135\,mmol/l$); ciężka postać może prowadzić do obrzęku mózgu.

Jod (I)

Mikroelement niezbędny w organizmie do produkcji hormonów tarczycy: tyroksyny ($T4$) i trijodotyroniny ($T3$).

Kurza ślepota

Zanik widzenia o zmroku, będący skutkiem niedoboru witaminy $A$ (retinolu).

Beri-beri

Choroba układu nerwowego i sercowo-naczyniowego wywołana długotrwałym niedoborem tiaminy (witaminy $B_1$).

Pelagra

Rumień lombardzki spowodowany niedoborem niacyny (witaminy $PP$), objawiający się zmianami skórnymi, biegunką i zaburzeniami neurologicznymi.

Szkorbut

Przewlekły niedobór witaminy $C$ prowadzący do krwawień z dziąseł, wypadania zębów i bólów stawowych.

Biotyna (wit. B7)

Witamina, którą należy odstawić na $2\text{--}7\,dni$ przed badaniami krwi, ponieważ zaburza wyniki testów m.in. na $TSH$, ferrytynę i witaminę $D$.