MBK H1; Cellen weefsels en vloeistoffen

onderdelen vh lichaam van klein naar groot (8)

1. Atomen

2. moleculen

3. (cel)organellen

4. cellen

5. weefsels

6. organen

7. orgaanstelsels

8. organisme

waaruit bestaan atomen & waar bevinden ze zich

• protonen (positief geladen; bevinden zich i/d kern)

• neutronen (ongeladen; bevinden zich i/d kern)

• electronen (negatief geladen; bewegen rondom de kern)

wat zijn atomen

kleinste bouwstenen van materie; alles in de wereled is opgebouwd vanuit atomen. Atomen zijn enkelvoudige elementen (voorbeeld: H = waterstof; O=zuurstor; etc)

Moleculen bestaan uit … en zijn verbonden via …

bestaan uit groepjes atomen die aan elkaar vast zitten (via chemische verbindingen); bijv water = H²O

Voorbeelden van moleculen

• vetten

• eiwitten

• koolhydraten

• DNA

• Vitamines

• etc

(Cel)organellen; wat zijn het

onderdelen binnen een cel die een eigen taak hebben

(Cel)organellen; waaruit bestaan ze

• eiwitten (structurele eiwitten en enzymen; bijv in ribosomen, mitochondrien, en celmembraam)

• vetten (fotolipiden; bijv celmembraam, endoplasmatisch reticulum en het golgiapparaat zijn hieruit opgebouwd)

• nucleinezuren (kern bevat DNA en RNA; ribosomen bevatten rDNA=ribosomaal DNA)

• koolhydraten; soms aanwezig aan de buitenkant van celmembramen als suikerketens

Welke celorganellen zijn er (8)

1. Celmembraam

2. cytoplasma

3. mitochondrien

4. celkern

5. ribosomen

6. endoplasmatisch reticulum

7. golgiapparaat

8. lysosomen

Celmembraam; wat is het en wat doet het

IS: dun vliesje wat de cel omsluit

DOET: beveiliging, als een poort; laat zuurstof en voedingsstoffen binnen en houdt indringers en afvalstoffen buiten

Cytoplasma; wat is het en wat doet het

Is: geleiachtige vloestof in de cel

doet: werkvloer; hier drijven alle onderdelen vd cel in en vinden reacties plaats zoals maken van energie en eiwitten

Mitochondrien; wat is het en wat doet het

IS: Energiecentrale

Doet: voedingsstoffen omzetten in energie (ATP) zodat de cel zijn werk kan doen

Celkern; wat is het en wat doet het

Is: het bestuur/directeur; bevat DNA oftwel de gebruiksaanwijzing vh lichaam

Doe/regelt: welke eiwitten de cel maakt, wanneer hij deelt etc

Ribosomen; wat is het en wat doet het

Is:

Doet: lezen stukjes DNA via RNA en maken eiwitten

waar: zweven in het cytoplasma of op het endoplasmatisch reticulum

endoplasmatisch reticulum; ; wat is het en wat doet het

Doet: helpt bij het maken en vervoeren van eiwitten en vetten

Golgiapparaat; wat is het en wat doet het

Is: Fabriek met lopende band en verzendafdeling

Doet: sorteert, verpakt en verstuurt eiwitten naar waar ze nodig zijn

Lysosomen; wat is het en wat doet het

Is: schoonmaker

Doet: breken afval en oude onderdelen af zodat ze gerecycled kunnen worden

Cel; ; wat is het

kleinste functionele eenheid van leven; mini fabriekje

Cel; hoe werkt het (7 stappen)

1. neem zuustof en voeding op

2. maakt daar energie van (in de mitochondrien)

3. gebruikt DNA in de kern om eiwitten aan te sturen

4. bouwt eiwitten met ribosomen

5. verstuurt eiwitten via het endoplasmatisch reticulum en golgiapparaat

6. ruimt afval op mbv lysosomen

7. verdeelt zich indien nodig

belangrijke cellen in het (honden)lichaam (7)

1. Epitheelcellen;

2. Spiercellen

3. Zenuwcellen (neuronen)

4. Bloedcellen

5. Bindweefselcellen

6. Vetcellen

7. kraakbeencellen

Epitheelcellen; functie en waar bevinden ze zich

functie: bescherming

waar: huid, binnenkant darmen, luchtwegen

Spiercellen; functie en waar bevinden ze zich

beweging

skeletspieren, hartspier, orgaanspieren

Zenuwcellen; functie en waar bevinden ze zich

doorgeven van informatie via electische signalen

hersenen, ruggemerg, zenuwen

Bloedcellen (3) functie

1. rode bloedcellen: vervoer zuurstof en energie

2. witte bloedcellen; verdedigen tegen infecties

3. bloedplaatjes; helpen bij bloedstolling (bij verwondingen)

Bindweefselcellen (bijv fibroblasten); functie en waar bevinden ze zich

geven steun, produceren collageen

tussen organen, onder de huid, pezen

Vetcellen (adipocyten); functie en waar bevinden ze zich

energieopslag, isolatie, bescherming

onder de huid, rondom organen

kraakbeencellen; functie en waar bevinden ze zich

stevigheid en structuur;

in het skelet (neus, gewrichten,

Levensduur cellen; Neuronen hersenen

levenslang (worden bij schade meestal niet vervangen)

Levensduur cellen; hartspiercellen

jaren tot levenslang (kleine mate v vernieuwing, 1% / jaar bij wolwassenen)

Levensduur cellen; Skeletspiercellen

Levenslang (kunnen bij schade herstellen via satellietcellen

Levensduur cellen; rode bloedcellen

120 dagen

Levensduur cellen; witte bloedcellen (neutrofielen en lymfocyten)

uren tot jaren; neutrofielen 2 dagen, lymfocyten maanden tot jaren

Levensduur cellen; bloedplaatjes

7-10 dagen; worden afgebroken in de milt

Levensduur cellen; huidcellen

2-4 weken

darmepitheel cellen

3-5 dagen

Levensduur cellen; Levercellen

300-500 dagen (goede regeneratie bij schade)

Levensduur cellen; Longepitheel

weken tot maanden

Levensduur cellen; vetcellen

8-10 jaar; worden langzaam vervangen maar kunnen sterk veranderen in volume

Levensduur cellen; botcellen

10-20 jaar

Levensduur cellen; sperma

2-3 weken;l worden continu aangemaakt

eicellen

worden niet nieuw aangemaakt;

Dupliceren van cellen; naam

Mitose

Fasen celdeling (5)

1. profase

2. metafase

3. anafase

4. telofase

5. cytokinese

celdeling fase: Profase. Welke fase van 5 en wat gebeurt er;

Fase 1

• chromatine condenseert tot zichtbare chromosomen

• spoelfiguur vormt zich

• kernmembraam begint af te breken

celdeling fase: Metafase. Welke fase van 5 en wat gebeurt er;

Fase 2

1. Chromosomen lijnen op ih midden vd cel (equatoriale vlak)

2. spoeldraden hechten zich aan de centromeren

celdeling fase: Anafase. Welke fase van 5 en wat gebeurt er;

Fase 3

Zusterchromatiden worden van elkaar getrokken naar tegenoverliggende polen vd cel

celdeling fase: Telofase. Welke fase van 5 en wat gebeurt er;

Fase 4

• chromatiden (nu weer chromosomen) bereiken de polen

• kernmembraam vormt zich opnieuw

• chromosomen condenseren terug naar chromatine

celdeling fase: Cytokinese. Welke fase van 5 en wat gebeurt er;

Fase 5

Cytoplasma deelt zich, waardoor er 2 genetisch identieke (dochter)cellen ontstaan

Weefsels; 4 hoofdtypen

1. Epitheelweefsel

2. bindweefsel

3. spierweefsel

4. zenuwweefsel

Epitheel weefsel; waar bevindt het zich

• huid (opperhuid of epidermis)

• bekleding mond, neus en luchtwegen

• bekleding maag en darmen

• binnenkant blaas en urinewegen

• klieren zoals speeksel en zweetklieren

Epitheel weefsel; functies (afhankelijk van type en locatie)

1. bescherming (tegen beschadiging, uitdroging en binnendringende ziekteverwekkers etc)

2. opname v voedingsstoffen

3. secretie v slijm, zweetm hormonen

4. transport (bijv trilhaartjes luchtwegen)

5. zintuigelijke functie (bijv reukepitheel)

Epitheel weefsel; soorten (4)

• Plaveiselepitheel (bloedvaten, longblaasjes)

• kubisch epitheel (blokvormig bijv in klieren)

• cilindrisch epitheel (langwerpig bijv in de darmen)

• meerlagig/enkelvoudig (afh van aantal cellagen)

Bindweefsel; bestaat uit (3)

1. cellen

2. vezels (bijv collageen en elastine)

3. tussenstof (de matrix)

Bindweefsel functies (5)

1. verbinden spieren met botten (pezen)

2. verbinden botten onderling (gewrichtsbanden/ligamenten)

3. ondersteunt organen (vb omhulsel rond nieren en lever)

4. opslag energie (vet; vetweefsel is een vorm van bindweefsel)

5. speelt rol in afweer (bevat afweercellen)

voorbeelden van Bindweefsel ih lichaam

• pezen

• gewrichtsbanden

• losmazig bindweefsel (rondom bloedvaten en organen)

• botweefsel (=steunweefsel)

Steunweefsel is een vorm van …weefsel

Bindweefsel

Vormen/voorbeelden van Steunweefsel (3)

• kraakbeen (oorschelpen, neusbeen, tussen gewrichten)

• bot

• tandweefsel

Spierweefsel, soorten (3) en hun werking/eigenschappen

1. willekeurig/dwarsgestreept spierweefsel; skeletspieren; kunnen bewust worden aangestuurd

2. onwillekeurig/glad spierweefsel; spieren in de organen zoals maag, darmen, blaas; werken automatisch, dus kunnen niet door de hersenen worden aangestuurd

3. hartspierweefsel; is dwarsgestreept maar willekeurig, dus kan niet door de hersenen worden aangestuurd

Zenuwstelsel - onderdelen (2)

1. Centraal zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

2. Perifeer zenuwstelsel (zenuwen in het lichaam)

Zenuwweefsel - functie

zorgt voor communicatie in het lichaam; verwerkt informatie uit de omgeving en het lichaam zelf en stuurt signalen naar spieren, klieren en organen. Uitgesplitst:

• ontvangen van prikkels van de zintuigen

• verwerken van info van hersenen en ruggenmerg

• aansturen van spierbewegingen (bijv kopen, bijten, knijpen etc)

• reguleren van onbewuste processen zoals hartslag, ademhaling en spijsvertering

• snel reageren op gevaar (reflexen)

(Belangrijke) celtypen in zenuwweefsel (2)

1. Neuronen (zenuwcellen)

2. Gliacellen (steuncellen)

Neuronen - onderdelen (4) met hun functie

1. cellichaam (soma); bevat kern en celorganellen

2. Dendrieten; korte uitlopers die informatie ontvangen

3. Axon; lange uitlopers die signalen doorgeven naar andere cellen

4. (sommige axonen zijn omgeven door een) myelineschede (vetachtige laag) die de geleiding versnelt

Gliacellen - functie en belangrijke typen (4)

Zenuwweefsel; ondersteunt en beschermt neuronen

Typen:

1. Astrocyten - zorgen voor voeding en bescherming

2. Oligodendrocyten - vormen myeline in het CZS

3. Schwann cellen - vormen myeline in het PZS

4. Microgliacellen - ruimen afval op en bestrijden infecties

Lichaamsvloeistoffen - soorten (10)

1. bloed

2. lymfe

3. speeksel

4. maag- en darmsappen

5. urine

6. zweet

7. traanvoccht

8. slijm

9. synoviaalvocht

10. cerebrospinaal vocht

Bloed - functie en bestanddelen (4)

Functie: vervoer van stoffen

Bestanddelen: rode en witte bloedcellen, bloedplaatjes, bloedplasma

Lymfe - functie en bestanddelen (4)

Functie: afvoer van afvalstoffen en overtollig vocht

Bestanddelen: lymfocieten (witte bloedcellen), water, eiwitten en vetten

Speeksel - functie en bestanddelen (4)

Functie: maakt voedsel nat, start de vertering, beschermt het gebit

Bestanddelen: water, enzymen (vb amylase), slijm, antistoffen

Maag- en darmsappen - functie en bestanddelen (4)

Functie: verteren van voedsel

Bestanddelen: zouten, enzymen, maagzuur (HCI), slijm

Urine - functie en bestanddelen (4)

Functie: uitscheiden afvalstoffen

Bestanddelen: water, ureum, zouten, creatine

Zweet - functie (2) en bestanddelen (3)

Functie: reguleert lichaamstemperatuur, voert zouten af

Bestanddelen: water, zouten (voorn natrium), ureum

Traanvocht - functie (2) en bestanddelen (4)

Functie: beschermen en bevochtigen vd ogen

Bestanddelen: water, zout, enzymen, antistoffen

Slijm - functie en bestanddelen

Functie: beschermt en bevochtigt slijmvliezen in de neus, longen, darmen etc

Bestanddelen: water, slijmstoffen (mucinen), enzymen, afweercellen

Synoviaalvocht - functie en bestanddelen

Functie: smeert en beschermt gewrichten

Bestanddelen: hyaluronzuur, eiwitten, water

Cerebrospinaal vocht - functie (2) en bestanddelen (4)

Functie: beschermt hersenen en ruggenmerg tegen schokken en voert afvalstoffen af

Bestanddelen: water, zouten, glucose, weinig eiwitten

Weefselherstel - wanneer (4)

Bij:

• verwonging

• na operatie

• ontsteking

• slijtage

Weefselherstel - fases (3)

1. inflammatiefase

2. Proliferatiefase

3. Remodelleringsfase

Inflammatiefase bij weefselherstel - duur, wat er gebeurt (3) en kenmerken (4)

Duur: 0-3 dagen;

Wat er gebeurt:

• bloedvaten vernauwen zich en daarna verwijden ze zich;

• ontstekingscellen komen naar de juiste plek.

• Witte bloedcellen (neutrofielen en macrofagen) ruimen bacterien en dode cellen op.

Kenmerken: roodheid, warmte, zwelling, pijn

Proliferatiefase bij weefselherstel - duur, wat er gebeurt (4)

Duur: dag 3- 2 a 3 weken

wat er gebeurt:

• nieuwe bloedvaatjes groeien in het beschadigde gebied

• fibroblasen maken collageen aan (basis van nieuw bindweefsel)

• epitheelcellen groeien over het wondoppervlak vd huid heen

• er ontstaat granulatieweefsel; tijdelijk weefsel met veel cellen en bloedvaatjes

Remodelleringsfase bij weefselherstel - duur, wat er gebeurt (4)

Duur: weken tot soms jaren

Wat er gebeurt:

• overtollig weefsel wordt afgebroken

• collageenweefsels worden sterker en beter georganiseerd

• bij huid: littekenweefsel neemt af

• bij andere weefsels: functie wordt deels hersteld (maar zelden volledig)

vormen van (weefsel)herstel (2)

• regeneratie; oorspronkelijke weefselstructuur keert terug

• littekengenezing (vervanging door bindweefsel, bijv bij diepe of ernstige schade)