H2: Typologie van de bronnen

Wat is een bron

Alles waaruit men bewijzen put voor wat men beweert

Wat is een historische bron

Alle sporen die mensen uit het verleden hebben achtergelaten: woorden, beelden en dingen uit de tijd zelf

Welke twee hoofdsoorten historische bronnen onderscheidt het handboek

Overblijfselen en overleveringen

Wat zijn overblijfselen

Restanten uit het verleden die informatie geven door hun bestaan, zoals gebouwen, geraamten of voorwerpen

Wat zijn overleveringen

Mondelinge of geschreven getuigenissen die gebeurtenissen beschrijven of becommentariëren

Waarom is het onderscheid tussen overblijfselen en overleveringen relatief

Omdat sommige bronnen tussen beide categorieën vallen en nieuwe audiovisuele bronnen moeilijk in te delen zijn

Waarom moet een historische bron altijd in haar context worden bestudeerd

Omdat elke bron ontstond in een specifieke historische context met een eigen doel

Welke drie vragen stel je bij een historische bron

• Wat

• Waarom

• hoe

Wanneer worden artefacten historische bronnen

Wanneer archeologen ze als bron gebruiken

Kunnen bronnen bewust én onbewust ontstaan

Ja

Wat is een secundaire depositie

Wanneer een vondst zich niet meer op haar oorspronkelijke plaats bevindt

Wat is een unwitting testimony

Een bron die onbedoeld informatie levert over iets wat de maker niet wilde documenteren

Geef voorbeelden van unwitting testimony

• Zapruderfilm van de moord op JFK

• Beelden van 9/11

• Procesdossiers

• Afvalputten

Waarom is unwitting testimony vaak sterk bewijs

Omdat de maker de informatie niet bewust probeerde te beïnvloeden

Is unwitting testimony vaak voorkomend

Nee, het is eerder zeldzaam

Wat is een primaire bron

Een bron met rechtstreekse informatie uit de tijd van de gebeurtenis

Geef voorbeelden van primaire bronnen

Brief van Plinius over de Vesuviusuitbarsting en notulen van een parlement

Wat is een secundaire bron

Een bron die gebruikmaakt van andere bronnen

Geef voorbeelden van secundaire bronnen

Krantenartikel over een straatgevecht en Livius' geschiedenis van Hannibal

Waarom is het onderscheid primair/secundair soms moeilijk

Omdat "gelijktijdigheid" niet altijd duidelijk is

Waarvan hangt af of een bron primair of secundair is

Van de onderzoeksvraag

Wanneer kan een secundaire bron een primaire bron worden

Wanneer ze rechtstreeks het onderwerp van onderzoek vormt of de dichtstbijzijnde bron is.

Waarom moet je voorzichtig zijn met vertalingen

Omdat de vertaler interpreteert en de betekenis kan veranderen

Zijn primaire bronnen altijd betrouwbaarder dan secundaire

Nee

Wat is een historische bron

Een woord, beeld of ding uit het verleden waarop historici zich baseren

Wat is een historisch werk

Het resultaat van historisch onderzoek, gebaseerd op bronnen en andere historische werken

Wanneer kan een historisch werk zelf een bron worden

Wanneer het onderwerp van onderzoek is (bv. historiografie)

Wat is het kritisch apparaat

Het duidelijk onderscheiden van bronmateriaal en eigen interpretatie

Welke vier klassieke soorten bronnen bestaan er?

1. Archivalische bronnen

2. Narratieve teksten

3. Materiële voorwerpen

4. Mondelinge overlevering

Wat zijn archivalische bronnen

Niet-verhalende geschreven bronnen van overheden, instellingen of administraties.

Welke twee soorten archivalische bronnen bestaan er

Diplomatische bronnen en administratieve bronnen

Wat zijn narratieve teksten

Verhalende geschreven bronnen die informeren, overtuigen of ontspannen

Welke drie soorten narratieve teksten zijn er?

• Informatieve geschriften

• Literaire bronnen

• Ego-documenten

Wat is een ego-document

Een bron waarin de ik-persoon zichzelf bewust onthult of verbergt

Waarom werden ego-documenten vroeger minder gebruikt

Omdat ze als te subjectief werden beschouwd

Wat zijn materiële bronnen

Niet-verhalende ongeschreven bronnen zoals gebouwen, botten, afval en foto's

Wat is mondelinge overlevering

Verhalen die mondeling van generatie op generatie worden doorgegeven

Met welke vier communicatielagen moet je rekening houden bij interviews

• Fatische laag

• Muzische laag

• Paralinguale laag

• Extra-linguale laag

Wat is "oral history"?

Historisch onderzoek op basis van mondelinge getuigenissen

Wat stelde Jan Vansina

Dat mondelinge overlevering niet noodzakelijk minder betrouwbaar is dan geschreven bronnen

Welke grote evolutie zien we in brontypes

Schrift → drukpers → audiovisuele media → digitale media

Welke drie soorten schrift bestaan er

• Pictografisch

• Logografisch

• Fonetisch

Welke drie functies had het schrift?

• Voorraden beheren

• Personen identificeren

• Gebeurtenissen registreren

Welke gevolgen had de drukpers

• Goedkopere boeken

• Snellere verspreiding

• Minder kopieerfouten

• Moeilijker om teksten te vernietigen

Welke audiovisuele media ontstonden eind 19e eeuw

Foto's, film, radio, televisie en geluidsopnames

Waarom zijn foto's geen perfecte weergave van de werkelijkheid

Omdat de fotograaf selecteert, kadreert en manipuleert

Wat leren speelfilms historici

Welke ideeën, taboes, dromen en frustraties in een samenleving leefden

Welke voordelen bieden digitale media

• Snelle verspreiding van tekst, beeld en geluid

• Iedereen kan publiceren

• Grote hoeveelheid informatie

Welke problemen brengen digitale media mee

• Bewaring

• Leesbaarheid van oude bestanden

• Interpretatie

• Information explosion