les 2: achter de deur van de psychodynamische psychotherapie; het kader en de setting

kader: 4 dimensies

1. tijd

2. ruimte

3. regels en afspraken

4. werkwijze

tijd

duur, freq en verloop vd afspraken

o   Wekelijks/meermaals per week/om de week…

o   Afwisselend ouders en kind samen en ouders apart

o   Meestal v 50-60min

o   Afgebakend in tijd (kortdurend) of open-ended (langerdurend)

ruimte

de plaats vd afspraak/opstelling vd zitplaatsen

o   Welke ruimte gebruiken we en hoe gaat die er dan uitzien? Wat staat er in die ruimte/wat hebben we nodig? Hoe gaan we de dingen in de ruimte plaatsen?

o   Bank/stoel(en)/spelkamer/speelmat

o   Online als specifieke kader

regels en afspraken

omtrent betaling, lichamelijk contact, geschenken…

werkwijze

o   Vrije associatie/vrij spel vs afgesproken focus

o   Ind/groep/ouder en kind

o   Anders naargelang doelgroep waarmee gewerkt

kader

o   Frans: cadre

o   Engels: gebruikt soms frame (meer afbakenend), maar vaker setting (ruimer)

o   Nederlands: neemt soms het Engelse woord setting over, waardoor dit in 2 betekenissen wordt gebruikt

setting

o   Verwijst soms naar kader

o   Ook naar de institutionele context waarbinnen het therapeutische werk zich afspeelt: privé-praktijk, CGG, residentiële instelling…

het kader rondom het kader

freud

o   Wilde de patiënt op een andere manier laten spreken  creatief binnen zijn tijd

o   Wilde een spreken faciliteren dat een weg opende naar het onbewuste materiaal dat verdrongen was en waartegen de patiënt zich verdedigde

grondregels Freud

1. De basisregel voor de patiënt: vrije associatie

2. 2 regels voor therapeut: abstinentie en gelijkzwevende aandacht

vrije associatie

vertellen of spelen wat er door je hoofd gaat, zonder censuur op wat moeilijk, pijnlijk, schaamtevol … is

abstinentie

de neutraliteit die de C aan het werk zet om stil te staan bij zichzelf, maar ook frustrerend kan zijn

neutraliteit

gaat niet over mij als T, maar over jou als C → gaat niet over dat ik gelijkaardige ervaringen heb meegemaakt = verschil tss vriendschapsrelaties en therapeutische relatie

gelijkzwevende aandacht

alles wat verteld en gedaan wordt, wordt opgemerkt als mogelijk belangrijk, als iets om te markeren en te bevragen

luisteren zonder memory of desire

het gaat niet om mijn verlangen, ik ga mij niet verdedigen als iemand zegt “ik vind het absurd om 3 weken verlof te nemen”, belangrijk om niet jezelf te verdedigen, maar proberen begrijpen v waar dit komt

without memory

niet terugwerken naar “vorige week zei je iets anders”, we gaan luisteren naar het hier en nu, het gaat niet over historiek

diverse kaders

-        Psychoanalyse

-        Psychotherapie met volwassenen

-        Kinderpsychotherapie

-        Gezinstherapie en ouderbegeleiding

-        Ouder-kind-psychotherapie

-        Groepstherapie

-        Klinische therapie

-        Online psychotherapie

tijdsdimensie

Vaste afspraak tot ontmoeten creëert ritme en continuïteit

-        Continuïteit wordt niet steeds opnieuw in vraag gesteld

-        T en C gaan een continu proces aan, bouwen een relatie op die verdiept, ontwikkelt en geschiedenis kent

-        Door dit constante aanbod geeft T aan dat de ontmoeting met C belangrijk is en wordt ze belangrijk voor de C

begrenzing in tijd

-        Biedt veiligheid: soms kan een thema pas worden aangebracht met het vooruitzicht dat de zitting bijna gedaan is

-        Frustreert: de T/het kader bepaalt het einde en dat frustreert/wekt woede op…

-        Bevordert het proces: creëert een ritme en een continuïteit waarbinnen gedacht/beleefd/ gesproken/gespeeld kan worden

ruimtelijke dimensie

Kaderen is zowel binnen- als buitensluiten

-        T en C ontmoeten elkaar

o   Elke keer en uitsluiten dop de afgesproken plek

o   Op dezelfde manier (sofa, face to face, spelkamer, online, groepstherapieruimte…) of in een duidelijk afgesloten ritme (afwisselend online en face to face, afwisselend ind en samen met een ouder…)

-        Wat er verteld of gespeeld wordt, blijft binnen die ruimte

-        De T bewaakt en beschermt de therapeutische ruimte

ruimte K&J

o   Speelgoed, creatief materiaal, poëzie en boeken voorhanden (ifv leeftijd en ontwikkeling)

Geschikt voor een diversiteit aan fantasiespel en creatieve activiteit

begrenzing in ruimte

-        Beidt veiligheid: een moeilijk thema vergt de garantie dat dit binnen een veilige ruimte blijft en geen invloed heeft op de rest vh leven

-        Frustreert: de T gaat niet in op vragen om elkaar op andere plaatsen te ontmoeten, biedt ruimte voor verlangen, verdriet, woede…

-        Bevordert het proces: ze wordt door de C geïnvesteerd, daarbinnen kan zich een proces ontvouwen

regels

Samen met een basishouding v tolerantie en aanvaarding, stelt de T enkele noodzakelijke normen en grenzen betreffende bv lich contact (beperkt tot handdruk bij volwassenen, geen seksuele relatie, bij kinderen ifv hun ontwikkeling en leeftijd…)

holding environment

een omgeving die je affectief kan vasthouden, je affectieve wereld gaat verdragen en accepteren en dat nieuwsgierigheid toont

therapeutische regels

-        Bieden veiligheid (voor C en T)

-        Frustreren: ze begrenzen de verlangens (naar bv een seksuele relatie, aandacht en zorg overheen therapeutische grenzen) en wekken daardoor soms ook woede of verdriet op

-        Bevorderen het proces: ze beperken het uitageren, de actie, de directe bevredigingen creëren ruimte voor reflectie en emotionele verwerking.

abstinentieregel

T vertelt niet echt iets over zichzelf, neemt geen cadeaus aan, geen lich contact…

werkwijze

-        De opdracht voor de C: v vrije associatie of vrij spel (bij langerdurend en open-ended werken) naar een welbepaalde focus (bij kortdurend of ontwikkelingsondersteunend werken)

-        Parallel de gelijkzwevende aandacht vd T: v alles als even belangrijk beschouwen (bij langerdurend en open-ended werken) naar het vasthouden ve focus (bij kortdurend of ontwikkelingsondersteunend werken)

-        De abstinentie vd T: v neutraal en abstinent (bij een stevige PH ontwikkeling) naar actiever en meer betrokkenheid tonend (bij grotere kwetsbaarheid waar abstinentie de angst en paranoia voedt)

affect en betekenis

-        Het kader krijgt voor de C een eigen subjectieve betekenis in het samenspel tss deze T en C, via onderhandelen, exploreren, aanvallen

-        De gestelde grenzen kunnen/mogen aanvallen en ervaren hoe de T eraan vasthoudt zonder in conflictueuze strijd te vervallen verstevigt het vertrouwen vd C

-        Vergelijkbaar met hoe specifieke plekken een eigen betekenis krijgen in een levensloop

place attachment

Plekken die voor een ander zonder speciale betekenis zijn (gewoon een rommelige zolder), blijven voor jou verbonden met flarden v herinneringen en ervaringen → maken deel uit v je geschiedenis en kregen voor jou een unieke en persoonlijke betekenis

place attachment in therapie

o   Concrete plaatsen in de therapiekamer/elementen vd inrichting of vh spelmateriaal

o   Figuur-achtergrond v belangrijke knooppunten

o   Bij kinderen is dit heel duidelijk, omdat kinderen zich verplaatsen door de ruimte en meestal met hetzelfde beginnen elke week → er gaan versch plekken betekenis krijgen

belang v historiciteit

-        Volgehouden continuïteit biedt een container voor versnipperde ervaringen en uitingen vd C

-        Belang v kunnen wachten op wat zicht ontvouwt, niet te snel willen gaan

-        Tijd/historiciteit is voor de T een bondgenoot

een eigen plek

• Het kind zoekt eigen plekken in de therapiekamer, een verstopplaats, een plek waar ik altijd zit…

• In kindertherapie krijgt het kind een persoonlijke lade of doos met een basisset aan spel- en knutselmateriaal en vaak een boek

Tijd en ruimte zijn bondgenoten: gaan het werk niet doen, maar gaan ons helpen om het therapeutische werk te doen

transitionele ruimte

verwijst naar een dimensie vh leven die noch tot de interne realiteit behoort, noch tot de externe

• Aspect vh leven dat niet helemaal binnenkant is, maar ook niet helemaal realiteit

• winnicott

double statement

psychische processen spelen zich af in de interne realiteit of in interpersoonlijke relaties (binnenkant: voelen en denken, maar ook een extern leven)

triple statement

er is een 3^e aspect vh menselijk leven, met name een intermediaire ruimte v ervaren, waar zowel innelijke realiteit als extern leven toe bijdragen

·       3^e omgeving is de ervaring vd binnenwereld die zijn oorspronkelijke info uit de buitenwereld haalt, niet dat je aan een herinnnering terugdenkt en iets ervaart, maar werkelijk een externe prikkel in je opneemt

transitional space

o   Is nauw verbonden met spel en creativiteit, met culturele ervaring

o   Luisteren naar een concert, boek lezen, dansen, voetballen, in psychotherapie zijn

playground

Sanville

-        Het kader: installeert de scène waarop de C zijn persoonlijke verhaal kan uitwerken binnen een relatie (Altman)

-        Dit verhaal

• V deze C, uitgewerkt in relatie tot deze T

• Is uniek en verschilt naargelang de aard vd problematiek, de stijl en werkwijzen vd T, het ontwikkelingsniveau (kind) of niveau v PH functioneren (volwassenen)

facetten playground

1. regievoering

2. suspension of disbelief

regievoering

de regie ligt bij de C die een ‘spel’ introduceert, een ‘verhaal’ initieert en die de T daarin een rol geeft

o   De voorwaarden die dit fenomeen mogelijk maken, gaan niet alleen om de rolverdeling of de plot, onontbeerlijk is de regievoering de, impliciete, afbakening ve speelvlak, een playground (Sanville)

o   Je treedt binnen in die ‘speelruimte’ en wordt als het ware een ander, en wordt mogelijk wat buiten dit spelkader, in de realiteit, niet kan of mag

suspension of disbelief

in staat zijn om in de alsof-realiteit te stappen, je ongeloof, je nuchtere kritische blik achterwege laten, het soort gespletenheid dat nodig is om te kunnen opgaan in een spannend boek of film

o   Beide spelers beseffen dat ze doen alsof dat ze bv niet echt dief en slachtoffer zijn, dat men niet echt weet waar de ander is… en toch voelt het spel als net echt: voelt het kind alsof je echt hard aan het zoeken bent, je echt bedreigd voelt…

o   Het lijkt bloedige ernst en toch verlies je jezelf niet, val je niet volledig samen met je rol: je weet dat je niet echt verdwenen bent, de andere niet echt zal doodschieten…

therapie als alsof-spel

Als een C zich kan bewegen in alsof-sferen, kunnen C en T hier binnen- en buitenstappen, ze kunnen spreken over de rollen, de rolinvulling bevragen, wijzigen, erover reflecteren en bij het speleinde moeiteloos weer in de realiteit v dit kind en deze T stappen

narratieve capaciteiten

o   Spelen een essentiële rol in de mentale gezondheid en in de therapeutische verwerking v, ook traumatische, ervaringen (Holmes)

o   Het gaat hierbij niet zozeer om wat wij denken of vertellen, maar veeleer om de manier waarop ze al vertellend kunnen denken en verwerken (Ogden)

therapie is verbeeldende activiteit

verwerking is een verbeeldende activiteit, verwerking is pas mogelijk als je je kan voorstellen dat het anders is

boundary crossing

net over kader gaan, bv toch eens iemand een paar min extra geven

• Kleine dingen, ervaren als teken v menselijkheid en begrip en erkenning

• Therapie bij kinderen is vaak minder strak, dus dit gebeurt vaker → kader is elastischer en flexibeler

kan bevorderend zijn voor therapie

boundary violations

kader helemaal overschrijden

belang neutraal speelgoed

kinderen gaan veel invullen met hun verbeelding (bv dit blokje is de brandweerman)

Je kan niet alles in je spelkamer hebben, geen speelgoedwinkel, zorg dat er voldoende materiaal is dat kinderen de kans geeft om met hun eigen fantasie in te vullen wat zij nodig hebben